Ekberiyye'ye müntesip Ebû Osmân Saîdüddîn Muhammed b. Ahmed el-Kâsânî el-Fergânî’nin (ö. 699/1300) akaid ve tasavvuf konularını ele alan Menâhicü’l-İbâd ile’l-Meʿâd adlı Farsça eserinin, İdrîs-i Bitlisî’nin (ö. 926/1520) oğlu Ebü'l-Fazl Mehmed b. İdrîs ed-Defterî (ö. 982/1574) tarafından yapılan Türkçe tercümesi.

Menâhicü’l-İbâd ile’l-Meʿâd, sâlikin amelî olarak yapması gereken işlerle ilgili Farsça muhtasar bir kitap olup üç bölüme (kaide) ayrılmıştır. Birinci bölümde doğru itikad, ikinci bölümde ilmihal bilgileri, üçüncü bölümde ise müridlik âdâbına dair konular ele alınmıştır (Kılıç 1995: 12/378-382).

Ebü'l-Fazl Mehmed Efendi’nin tercümesi kısa bir hamdele ve salveleden sonra bizzat mütercimin ifade ettiği üzere (bu tercüme fihristinde berâ’at-i istihlâl tarîkiyle remz ü îmâ…) berâ’at-i istihlal sanatı bağlamında eserin konusuna göndermelerin olduğu uzunca bir mukaddime ile başlar. Burada mütercim kelam ve akaidin temel konularından bahseder.

Mukaddimeden sonra sözü kaynak metne getiren mütercim, Muhammed b. el-Ma’rûf Sa’id el-Fergânî’nin kelam ilminde Minhâcü’l-İbâd adlı bir eser kaleme aldığını belirtir. Bu eser Farsça olduğundan herkesin eserden faydalanamadığını ileri sürüp eseri Türkçeye tercüme ettiğini ifade eder. Sonrasında ismini “Ebü’l-Fazl Muhammed b. İdrîs” olarak takdim edip okuyucundan oluşacak hatalara karşı af talebinde bulunur. Bu bölümde tercümesine Medâricü’l-İ’tikâd ismini verdiğini belirten mütercim kaynak metni tercüme etmeye başlar.

Mütercimin de belirttiği üzere Minhâcü’l-İbâd “kâ’ide” adı verilen üç bölüm olarak tertip edilmiştir. Birinci kâide, “sırât-ı müstakîmden bir şu’be” ve “selef-i sâlihînden” rivayet edilen “i’tikâd-ı selîme” hasredilmiştir. İkinci kâidede İslam rükünleri, bunların faziletleri ve bu müçtehitlerin bu bahisteki sözleri ile din imamların mezhepleri ele alınmıştır. Üçüncü kâide doğru yolu erişmek için Hak yolunun yolcusuna bilmesi ve anlaması zaruri olan hallerini ele almaktadır. Eserin bu ana bölümlerinden her biri iç içe geçen birçok alt bölüme ayrılmıştır. Örneğin birinci kâide dört bölümden oluşmakta olup birinci bölümde Allah’ın varlığı, esması ve sıfatı; ikinci bölümde melekler; üçüncü bölümde nübüvvet ve risaletin sübutu; dördüncü bölümde kıyamet halleri konu edilmektedir. İkinci kâide ise “rükn” adı verilen beş alt bölüm üzerine bina edilmiştir. Birinci rükn de “lisân”a dair “ferâiz” ve “fezâil” başlıklı iki bölümden oluşur. Namazı asıl konu alan ikinci rükn ise beş bâbdan oluşmaktadır.

Münşiyâne bir dil ve üsluptan uzak yalın bir dil ve anlatımla kaleme alına bu tercümenin ne zaman tamamlandığı belli değildir. Mehmet Mütercimin hayatı ve eserlerine dair bir makale kaleme alan Mehmet Törehan Serdar, "eserin yeri tespit edilememiştir" ifade etmiş olsa da (2016: 90) İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Ktp. TY 5892 numarada kayıtlı bir nüshası tespit edilmiştir (Yazar 2011: 1101)

Şairin biyografisi için bk. "Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi ". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fazli-ebulfazl-mehmed-efendi