Süleyman Fâ’ik Efendi’nin farklı türlerde oluşturduğu manzum ve mensur eseri. Mecmû’a; şiir, kıssa, hikâye, fıkra, anı, nazire, otobiyografi türlerinde kaleme alınmış eserlerden oluşan zengin bir muhtevaya sahiptir.   

Mecmû’a’nın manzum bölümlerinde farklı yüzyıllara ait şairlerin şiirleri yer almaktadır. Bu şiirlerin nazım şekilleri ve şairleri genel olarak belirtilmemiştir. Şairi belirtilen şiirler arasında sayı bakımından en çok manzume Nâbî’ye aittir. Bunun yanı sıra Rûhî, Tâlib, Sâmî, Kâmî, Nâ’ilî, Fasîhî, Fâ’ik, Neşâtî, Sâbir, Sabrî, Fehîm, Vecdî, İsmetî, Ârif, Nazmî, Rahmî, Necîb, Sâbit, Kâlâyî, Sâmî, Rif‘at, Âgâh, Rüşdî, Râmî, Nazîm, Nazmî, Zekî, Sâmî-zâde, Râgıb, Münîb, Münîf ve Vehbî gibi şairlerin şiirlerine yer verilmiştir. Şairlerin belirtilmediği yerler “La Edrî” olarak kaydedilmiştir. Mecmû’a’da 110 matla, 62 gazel, 3 kaside, 4 mesnevi, 36 kıt’a, 13 nazm, birisi Farsça olmak üzere 22 lugaz ile Mecmû’a’nın çeşitli sayfalarında tarih düşürmeler bulunmaktadır. Kıt’a nazım şekliyle verilen manzumeler ağırlıklı olarak hicviye türündedir. Şairlerin birbirlerini yermeleri, küçümsemeleri, hakaret edici sözleri, hatta küfre dayanan aşağılayıcı atışmaları yer almaktadır. Bunların yanı sıra Refî-i Kâlâyî’ye ait olan “Lugat-ı Ermeniyye İnşâd-ı Refî-i Kâlâyî” adlı yaklaşık seksen beyitten oluşan Ermenice-Türkçe sözlük bulunmaktadır. Eserde Arapça ve Farsça şiirler de vardır.

Mecmû’a’nın mensur kısımları içerik açısından oldukça zengindir. Eserde musikişinaslardan ve çalgıcılardan, Ok Meydanı’nda dönemin okçularının ok atmasından, tabiat, fen, felsefe ve astroloji alanından, insan ruhundan, hikmet sahibi zatlardan birinin halkı beş tabakaya ayırmasından, havas ilminin çeşitlerinden; Kur’an ilimleri, hadislerde geçen dualardan bahsedilmektedir. Muska ve tılsım, reml ve nücum ilimlerinin alışkanlıktan ibaret bayağı ilimler olduğu söylenmektedir. Bunlarla birlikte bazı ünlü mutasavvıfların biyografileri, güldürücülerin en iyileri olarak nitelendirdiği kişiler, zakirler ve İstanbul’da zakirlerin iki çeşit olduğu da ifade edilmiştir. Nesir bölümünün son kısmında şair, kendi yaşam öyküsünü anlatmış, eğitim-öğretim ve memuriyetindeki hizmetlerinden bahsetmiştir. Dönemin sosyal ve kültürel hayatını yansıtmakla birlikte bu alanlarda ünlü olan kişilerin biyografilerini aktarması açısından önemli bir eser niteliğindedir.

Mecmû’a’da dinî ve tasavvufi konuların anlatıldığı bölümlerde Arapça ve Farsça tamlamalar ve tasavvufi terimler ağırlıklı olarak kullanılmıştır. Fıkralar ise tamamen günlük konuşma diliyle yazılmış, günümüzde bile anlaşılabilecek halk ağzı tercih edilmiştir. Şair, şiirlerde ise vezne uymamaktan kaynaklanan aruz hataları yapmıştır.

Atatürk Kitaplığı (Muallim Cevdet Kitapları K. 474, 8 vr.), İstanbul Üniversitesi Merkez Kütüphanesi (T. 4005, vr. 41b-44b), İstanbul Üniversitesi Merkez Kütüphanesi (İbnü’l-Emin Mahmud Kemal İnal Koleksiyonu T. 2730/3, 38b-42a), Süleymaniye Kütüphanesi (micro 4065, 5a-8b) ve Ankara Millî Kütüphane (Yz. FB 165 1b-6b)’sinde olmak üzere eserin bilinen beş nüshası vardır. Esere hakkında iki yüksek lisans tezi yapılmıştır (Merinos 2019; Akyel 2019).

Derleyenin biyografisi için bk. “Fâ'ik, Süleyman Fâ'ik Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/faik-suleyman-faik-efendi