Hâlis’in yazılı ve sözlü kaynaklara dayalı olarak meydana getirdiği Farsça-Türkçe derleme sözlüğü. Yapılan çalışmaya göre (Güneş 2020) eserin farklı adlandırmaları olsa da doğru adı Mecme’u′l-Emsâl, unvanı da Sihr-kâr-ı Kalem’dir. Eser oluşturulurken sözlük usullerinde görülen bir sıralamaya uyulmamıştır. Elifbadan 32 harf sırasıyla düzenlenmiş, bab esasıyla bölümlendirilmiş, bölümler içindeki madde başları harekelerine göre başlıklandırılmıştır. 

Eserde 32 harften 95 bab başlığı altında yaklaşık 10865 madde başı yer almaktadır. Maddelerde 9700’den fazla atıf yapılmış ve 183 civarında yazılı, 9 da sözlü kaynak adı belirtilmiştir. Çoğu Farsça manzume olmak üzere mensur alıntılarla, mesel, Arapça ve Türkçe beyitlerden oluşan, bazıları da birden fazla yerde geçen 4200 civarında tanık bulunmaktadır. 290 tanığın aidiyeti belirsizdir (Güneş 2020: 50-51). Tanıklar arasında en fazla, Farsça şiir ve manzumeler bulunmaktadır.

Mecme’u′l-Emsâl, Türk, Fars ve Farsça şiirin söz varlığının mukayeseli incelenmesi açısından önemli bir kaynaktır. Eserde; başta Kitâb-ı Şehrî ve Gulî-yi Mîrek, Nevâdiru′l-Emsâl-i Mîrek, Destûru′l-Amel-i Rıyâzî, İntihâb-ı Neşâtî, Mecmû’a-i Azmîzâde Hâletî, Şerh-i Kâmî-yi Edrinevî olmak üzere 182 yazılı kaynaktan yararlanılmıştır. Hâlis; Destûru′l-Amel-i Riyâzî, Kitâb-ı Şehrî ve Gulî-yi Mîrek, Nevâdiru′l-Emsâl-i Mîrek, Destûr-ı Şu’ûrî gibi bazı kaynaklardaki bilgileri tamamıyla alıntılamıştır.

Eserin yazımı 1143/1731 yılında tamamlanmıştır. 15 nüshası tespit edilip Topkapı Sarayı Yazma Eserler Kütüphanesi, Emanet Hazinesi Nu. 2027, Yusuf Ağa Yazma Eser Kütüphanesi Nu. 5550’de kayıtlı nüshalardan hareketle eser hakkında bir doktora çalışması yapılmıştır (Güneş 2020).

Yazarın biyografisi için bk. “Hâlis, İbrahim Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/halis-ibrahim-efendi