- Yazar Biyografisi (TEİS)
Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli - Madde Yazarı: Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı
- Eser Yazılış Tarihi:?
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:19. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Tercüme
- Türü/Formu:Diğer
- Yayın Tarihi:14/09/2022
MANZÛME-İ MEFHÛME-İ BİNÂ (KÂZIM PAŞA)
dilbilgisi, manzum gramer kitabıKâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli (d. 7 Şaban 1237 /29 Nisan 1822 - ö. 17 Ramazan 1307 / M. 7 Mayıs 1890)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Koniçeli Mûsâ Kâzım Paşa’nın Binâ’ü’l-Ef’âl ve daha çok Binâ diye tanınmış, Arapçadaki fiil kalıplarına dair müellifi bilinmeyen eserin manzum tercümesi. Şairin Külliyât’ı içinde Manzûme-i Mefhûme-i Binâ başlıklı ve dördüncü mesnevisi olan eser, aruzun "fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün" kalıbı ile yazılmış ve 94 beyittir. “Besmeleyle eyleyip hamd-i hudâvend-i ahad / Kıl Resûl-i ekreme arz-ı salât-ı lâ-yu’ad” beyti ile başlayıp “Hıfz edüp Kâzım okuyan [okudan] ehl-i sedâd / Eylesün bir Fâtihayla rûhumı âbâd u şâd” beyti ile tamamlanan mesnevi, yazmanın 148b-150b yaprakları arasında yer alır.
Şairin tercüme ettiği kaynak metin, Arapçadaki fiil yapı ve bablarından (kalıplar) bahseden, Binâ’ü’l-Ef’âl ve daha çok Binâ diye tanınmış, müellifi ve hangi tarihte yazıldığı kesin olarak bilinmeyen temel bir sarf bilgisi (morfoloji) kitabıdır. Eserde Arapçadaki fiil kalıplarının mâzî ve muzâride gösterdikleri ses, yapı ve mâna değişiklikleri otuz beş babda ele alınmıştır. Bu bablardan altısı sülâsî mücerred, on ikisi sülâsî mezîd, biri rubâî mücerred, altısı dehrace’ye mülhâk olan, üçü rubâî mezîd, beşi tedahrece’ye mülhâk olan ve ikisi de ihranceme’ye mülhâk olan şeklinde sınıflandırılmıştır. Eserde fiil babları sülâsîden südâsîye doğru dildeki işleklik sırası dikkate alınarak tertip edilmiş, sülâsî mücerred hariç tüm bablar mastarlarıyla birlikte verilmiş, ayrıca her kalıbın müteaddî veya lâzım şeklindeki kullanımlarına misallerle işaret edilmiştir. Son olarak kitapta fiiller kök harflerinin sayına ve harflerin çeşidine, dizilişine göre sekizli (el-aksâmü’s-semâniye) ve yedili (el-aksâmü’s-seb‘a) taksime tâbi tutulmuştur. Medreselerde başlangıçta ders kitabı olarak okutulan eserden biri olan kitap, öğretim metodolojisi açısından da oldukça zayıftır.
Eserin ilk iki beyti ve son beyti çıkarıldığında geriye kalan 91 beyitte Binâ adlı kitabın manzum tercümesi mesnevi nazım biçimiyle kaleme almıştır. Şair, ilk iki beyitte besmele, hamdele, salvele, âl ve ashâba övgü ve padişaha du’âdan sonra “Belle ey tâlib otuz beş bâbı hâvîdür binâ” diyerek tercümeye başlamıştır. Kaynak metin Binâ’da tasrîf (fiil çekimi) otuz beş babdır ve kelimeler dört ana bölümde ele alınmıştır. Asıl metin ile tercüme metnin kompozisyonu; altısı (6) sülâsî mücerred 3-19. beyitler arasında; on ikisi (12) sülâsî mezîd (sülâsî üzerine ziyade) 20-48. beyitler arasında; biri (1) rubâî mücerred 49-51. beyitler arasında; altısı (6) dehrace’ye mülhâk (rubâîye mülhak) olan 52-59. beyitler arasında; üçü (3) rubâî mezîd (rubâî mücerrede ziyade) 60-67. beyitler arasında; beşi (5) tedahrece’ye mülhak olan 68-75. beyitler arasında, ikisi (2) ihranceme’ye mülhak olan 76-79. beyitler arasında ve aksâm-ı semâniyye, münhasır olan fiil ve idgâm 80-93. beyitlere karşılık gelecek şekildedir. Şair son beyitte manzumeyi ezberleyip okuyan hakikat ehlinin kendi ruhuna da bir fâtiha göndererek memnun ve mesrur eylemesi temennisiyle nazmını tamamlamıştır.
Arapça dil öğretiminde ana kaynak özelliği gösteren Binâ, Avâmil gibi metinleri nazmeden şair; kelime ezberletmek amacıyla kaleme alınan manzum sözlüklerde olduğu gibi şiirin gücünü kullanarak metinlerin ezberlenmesini kolaylaştırmak düşüncesiyle bu tercümelere giriştiği sonucuna varılabilir. Eserin yeni harfli metni Ramazan Bardakçı (2007)’nın çalışmasında yer almaktadır.
Şairin biyografisi için bk. “Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/kazim-pasa-musa-kazim-koniceli
Eserden Örnekler
Manzûme-i Mefhûme-i Binâdır
Besmeleyle eyleyip hamd-i hudâvend-i ahad
Kıl Resûl-i ekreme arz-ı salât-ı lâ-yu’ad
Âl ü ashâba senâlarla du’â-yı pâdişâh
Sıdk ile îfâ olındukdan gerü bî-iştibâh
Belle ey tâlib otuz beş bâbı hâvîdür binâ
Altısı andan sülâsî[-i] mücerred mutlakâ
Fâ vü ayn u lâm ta’bîr olunur yok sâ’iri
Her kelâmın ibtidâ vü evsatıyla âhiri
Bâb-ı evvelden gelen mâzînün aynü’l-fi’li hep
Dâ’imâ meftûh olur budur esâs-ı müstehab
Okunur ‘aynı muzâri’ fi’linin mazmûm lîk
Olamaz bu bâbda mâzîye müstakbel şerîk
Müte’addîdir binâsı ekseriyyetle gehî
Lâzım için de olur gûş eyle ey serv-i sehî
Bâb-ı sânînin eger mâzîleri meftûh olur
Evvelin zıddı muzâri’ meksûr okunur
Benzer aynıyla binâsı resm-i bâb-ı evvele
Okuyan dikkat ile nazm fehm ider sormaz ele
Bâb-ı sâlisde gelir meftûh-ı bâ-şârt-ı celî
Cümle mâzî vü muzâri’ fi’linin ‘aynı sevî
Şart odur yâ lâm u yâ aynında bî-şek-i zunûn
Altı harf halkdan ola birisi rû-nümûn
İşte bunlardır o altı harf yokdur mâ-’adâ
Hâ vü hâ vü ‘ayn u gayn u hemze vü bâ harf-i hâ
Bu alâmetle binâsı evvel ü sânî gibi
Ba’zı kerre lâzım olur müte’addî aglebi
Fi’li mâzî bâb-ı râbi’de bütün meksûrdur
Dâ’imâ fi’l-i muzâri’ feth ile mezkûrdur
Farkı der-kâr ise de i’râbda evzânının
Aynıdır ammâ binâsı bünye vü ihvânının
Bâb-ı hâmisde muzâri’lerle mâzînin tamâm
Aynı mazmûm okunur yok vech-i dîger ve’s-selâm
Eylemiş ammâ binâsı lâzıma hasran mümâs
Eyleyen bünyâd-ı fenn-i sarf için vaz’-ı esâs
Bâb-ı sâdis sûret-i uhrâ ile manzûrdur
And[a] mâzî de muzâri’ fi’li de meksûrdur
Olmuş ahkâm-ı fehâvâda binâ-yı muhkemi
Bâb-ı evvel ile sânînin nazîr ü tev’emi
Hem otuz beş bâbdan üç nev’ ile on iki bâb
Zâ’id olmuşdur sülâsî üstüne ‘ınde’l-hisâb
Başka başka her birin anmak dilersen ey hümâm
Kıl rubâ’î vü humâsî vü südâsîyle benâm (Bardakçı 2007: 702-703)
Kaynakça
Bardakçı, Ramazan (2007). Mûsâ Kâzım Paşa Hayatı, Sanatı, Külliyâtı. Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi.
Çakır, Mehmet (1992). “Binâ’ü’l-Ef’âl”. İslâm Ansiklopedisi. C. 6. İstanbul: TDV Yayınları. 179.
Hidayatov, Rashadat (2009). Gelibolulu Muslihuddin Mustafa b. Şaban Sürûrî'nin Şerhu'l-Binâ Adlı Eserinin Tahkiki. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
# | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
---|---|---|---|---|---|---|
1 | DÎVÂNÇE (KÂZIM) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
2 | MAKÂLÎD-İ AŞK (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Doç. Dr. Necdet Şengün |
Görüntüle | ||
3 | MERSİYE (TERKİB-BEND) VE KASÎDE (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
4 | MERSİYE[LER] (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
5 | MERSİYELER (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
6 | RİYÂZÜ'L-ASFİYÂ (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
7 | SEMERÂTÜ’L-İKBÂL (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
8 | SER-GÜZEŞT (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
9 | KÜLLİYAT (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
10 | MEKTUP / EHİBBÂDAN BİR ZÂTA YAZILAN CEVÂB-I NÂME (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
11 | MANZÛME-İ MEFHÛME-İ AVÂMİL (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
12 | DİVANÇE (VÂZIH) | Mustafâ Vâzıh | Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN |
Görüntüle | ||
13 | MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) | İbrâhîm Zikrî | Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal |
Görüntüle | ||
14 | ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ | Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi | Doç. Dr. Ramazan Ekinci |
Görüntüle | ||
15 | TARÎKÜ'L-İHTİSÂR | Nûrî, Osman Hanyevî | Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu |
Görüntüle | ||
16 | TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ | Mehmed Sabrî | Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz |
Görüntüle | ||
17 | RAVZ-I VERD | Şâkir, Ahmed Paşa | Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek |
Görüntüle | ||
18 | KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) | Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü | Diğer Öznur ÖZER |
Görüntüle | ||
19 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi | Prof. Dr. Beyhan KESİK |
Görüntüle | ||
20 | MEVLİD (ABDÎ) | Abdî | Doç. Dr. Hasan Kaya |
Görüntüle | ||
21 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Şarkîkarahisarlı | Dr. Hacer SAĞLAM |
Görüntüle |