MANZÛME-İ HAKÎKİYYE/ DÎVÂN-I FERYÂDÎ (FERYÂDÎ)
şiirler
Feryâdî, Derviş Hasan Efendi (1325/ 1907’de sağ) (1325/ 1907’de sağ)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Şeyh Hasan, Derviş Hasan Efendi, Şeyh Hasan Baba isimleri ile de anılan Erzurumlu şair Feryâdi'nin eseri. Yapılan son çalışmaya göre (Alkan İspirli vd. 2016), Dîvân-ı Feryâdî'de 179 gazel, 9 müseddes, 2 muhammes, 3 nazm (vefat üzerine/ cevher tarih), 1 müstezad, 4 müfred, hece ölçüşü ile yazılmış 46 manzume (koşmalar) yer almaktadır. 

Manzûme-i Hakîkiyye’den Nakşibendi, Rıfâî tarikatleri ile ilgili manzumeler şairinin bu tarikatlara intisabı veya yakınlığı olduğunu düşündürür. Eserin dikkat çeken özelliklerinden birisi de kelime oyunlarıdır. Aynı beyitte yer alan evc, feryâd (Feryâdi), nevâ, perde, aşirân, acem (Acem), aşirân-ı acem, nefh, rast, sabâ, nâle, hicâz (Hicâz) kelimeleri, hem musiki makam ve ıstılahı olarak hem de lügat anlamlarıyla kullanılmıştır. Klâsik Türk mûsikîsine ait makam ve terimlerin divan şairi tarafından çoğu zaman tevriye, îhâm-ı tenâsüp ve mecaz... yoluyla zengin bir anlam şölenine zemin hazırladığı görülür. Feryâdî, söz konusu makamların inici (evc), inici-çıkıcı (nevâ), inici (aşirân-ı acem), çıkıcı (rast), çıkıcı (sabâ), inici- çıkıcı bazen çıkıcı (hicâz) seyirlerinden, hatta duraklarından, perdelerinden... yararlanarak, bir âşık olarak kendi durumunu da ifade edebilmeyi, zeminden evce (göklere) çıkan feryadını dile getirirken, mekan olarak da Acem’den Hicâz’a doğru zaten ateşli olan feryadının sabâ rüzgarı ile daha da yanıcı hâle geldiğini, aynı zamanda Hicaz’ın müslüman bir şair için ne kadar önemli olabileceğini, ... ve daha pek çok şeyi anlatmayı hedefler, hüsn-i tahallus, tecrid, tevriye, iham-ı tenasüp, mecaz ve leff ü neşrle zengin bir hâle getirmiştir. Bu zenginliğe Feryâdi Dîvânı’nda çokça rastlamak mümkündür (Alkan İspirli vd.2016: 9-24).

Eser 37 varaktır. Elimizde müellif hatlı nüshadan vaktiyle çekilmiş, bazı yerleri silik bir fotokopi vardır. Fotokopisi olan nüshanın aslı bu gün için elde yoktur. Manzûme-i Hakîkiyye yayımlanmıştır (Alkan İspirli vd. 2016).

Şairin biyografisi için bk. “Feryâdi, Dervîş Hasan, Dervîş Hasan Efendi, Şeyh Hasan, Şeyh Hasan Baba”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/feryadi-dervis-hasan-dervis-hasan

Eserden Örnekler


Gazel

Var mıdır bu derd-i aşkın çâresi Lokmâna sor

Nâr-ı hasretde yanıp yakıldığım cânâna sor


Esdi bir sevdâ yeli serimde kıldı âşiyân

Gerçek âşık olduğum var server-i hûbâna sor


Kimdir âlemde benim tek câm-ı aşkından kanar

Böyle rüsvâ-yı cihân mestâne-i rindâna sor


Sor nidem Feryâdi yâre nice terk etdin beni

Verdiğin ahdi bana yanındaki sultâna sor


Gazel

Nefse uymuş bir takım bî-gâne irfân gözlemez

Tâlib-i dünyâ olan cân içre cânân gözlemez


Aklı yok mu ibret almaz mı aceb insân olan

Fâniye meyl eyleyip bâkîde ihsân gözlemez


Hâb u gafltten uyanmaz kendi kendin açmaz

Nâre yakar cismini cennetde mesken gözlemez


Şaşırır habb-ı sivâ nefs ile şeytân âdemi

Düşürür kendisini bin derde dermân gözlemez


Olma Feryâdi sakın böyle giriftâr-ı sivâ

Bir rızâdan gayrı asla kâmil insân gözlemez (Alkan İspirli vd.2016: 9-24).

Kaynakça


Alkan İspirli, Serhan, Ahmet Akpınar ve Azimet Karatekin (2008). "Erzurumlu Bilinmeyen Bir Divan Şairi: Feryâdi", Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 3 (2): 447-464.

Alkan İspirli, Serhan, Ahmet Akpınar (2016). Feryâdi: Derviş Hasan Efendi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Erzurum’un Yüzleri Serisi.

Altınölçek, Haşmet (1998). Bir İletişim Aracı Olarak Müzik ve Müzikle Tedavi Yöntemleri. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Eskişehir. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Atıf Bilgileri


Alkan İspirli, Serhan. "MANZÛME-İ HAKÎKİYYE/ DÎVÂN-I FERYÂDÎ (FERYÂDÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/manzume-i-hakikiyye-divan-i-feryadi-feryadi. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 ESRÂR-I GAYB/ (FERYÂDİ) Feryâdî, Derviş Hasan Efendi Prof. Dr. Serhan Alkan İspirli
Görüntüle
2 DİVANÇE (VÂZIH) Mustafâ Vâzıh Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN
Görüntüle
3 MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) İbrâhîm Zikrî Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
4 ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Görüntüle
5 TARÎKÜ'L-İHTİSÂR Nûrî, Osman Hanyevî Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu
Görüntüle
6 TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ Mehmed Sabrî Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz
Görüntüle
7 RAVZ-I VERD Şâkir, Ahmed Paşa Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek
Görüntüle
8 KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü Diğer Öznur ÖZER
Görüntüle
9 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
10 MEVLİD (ABDÎ) Abdî Doç. Dr. Hasan Kaya
Görüntüle
11 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Şarkîkarahisarlı Dr. Hacer SAĞLAM
Görüntüle