Tırnakçı-zâde sanıyla tanınan Zîver’in mekteplerde okuyan çocukların eğitimine yönelik adab kurallarını ve nasihatlarını içeren eseri. Makâlât-ı Edebiyye ve Metâlib-i Nâfi’a, bir mukaddime ve iki bölümden oluşmaktadır. Müellif, mukaddimede eserin, çocukların anlayabileceği tabirler kullanılarak edep, ilim ve ahlak üzerine ders vermek üzere özellikle Sultan Abdülmecid döneminde açılan rüştiye mekteplerinde okutulması amacıyla kaleme alındığı söyler (1293: 3). Makâlât-ı Edebiyye başlığını taşıyan ilk bölümde; çocukların ahlak ve terbiye eğitimi üzerine yazılmış akıl, ilim ve edeple ilgili dört yazı bulunmaktadır. İlk makalede kişinin aynı evde yaşadığı anne, baba, kardeş ve hizmetkârlarla münasebetinin ne şekilde olması gerektiği, ikinci makalede sokak ve mesire yerlerinde dikkat edilmesi gereken kurallar, üçüncü makalede devlet erkânı yanında ve meclislerde riayet edilecek usuller, dördüncü makalede yeme içmenin adabı ayrıntılı bir şekilde anlatılır. İlk bölümün sonunda Câzim’in (ö. 1869) manzum takrizi vardır (1293: 27).

Kitabın ikinci bölümü, Metâlib-i Nâfiʻa adını taşır. Bu bölümde, akıl (1293: 29-42), ilim (1293: 43-71) ve edep (1293: 71-76) gibi konularda bilgi ve nasihatlar bulunmaktadır. Zîver, anlatımı zenginleştirmek için yer yer Arapça, Farsça veya Türkçe beyitlere ve hikâyelere de yer vermiştir.

Eser, Osmanlının yüzünü Batıya döndüğü dönemde özellikle çocukların geçmişten gelen geleneksel değerlere bağlı kalarak toplum içinde nasıl davranması konusunda yazılmış bir nasihat kitabı olarak nitelendirilebilir. Zîver, çocuklara hitap ederken onların eksik olduğu değerlerin farkına varması için öğüt vermektedir. Bunu yaparken de çocukların anlayabileceği tabirleri kullanmıştır.

Kitap, Tırnakçı-zâde Zîver Bey’in vefatından sonra Cemaziyelevvel 1293 / Haziran 1876 yılında İstanbul’da Şeyh Yahya Efendi Matbaasında 78 sayfa olarak basılmıştır.

Şairin biyografisi için bk. “Zîver, Tırnakçı-zâde Mehmed Sa’îd”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ziver-tirnakcizade-mehmed-said