LEME’ÂTU’L-BERKİYYE FÎ-ŞERHİ KASÎDETİ’L-MÎMİYYE
hamriyye kasidesinin şerhi
Kara Mustafa Hulûsî Alâiyevî (d. ?/? - ö. 1034/1886)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Kara Mustafa Alâiyevî’nin İbnü’l-Fâriz’in Hamriyye kasidesine yazdığı Türkçe şerhi. Eser bir giriş ile şerh kısmından oluşmaktadır. Hamriyye kasidesinin muhtevasına uygun, şarap ve muhabbete dair kelimelerle süslü bir dille, besmele ve hamdele faslını tamamlayan Alâiyevî, Hamriyye kasidesini yeterince anlamayan Anadolu’daki bazı dervişlerin istifade etmesi için kaleme aldığını belirtmiştir (Alâiyevî 1304: 3-4).

Kasidenin 41 beytinin tamamını şerh eden Alâiyevî, önceki Hamriyye şarihlerinden, özellikle Bedreddîn Bûrînî (ö. 1024/1615) ile Dâvûdü'l-Kayserî’nin (ö. 751/1350) tesirinde kalmış, bunlardan tercüme ettiği bilgileri “el-Lügat”, “el-İrâb”, “Ma’nâ-yı Lügavîsi”, “Ma’nâ-yı İşâretî” ve “Lema” başlıkları altında tasnif ederek açıklamıştır.

“el-Lügat” başlığı altında kelimelerin sözlük anlamını, telaffuz biçimini, veznini, hangi baptan olduğunu açıklamış; okuyucu için anlamı bilindik olduğunu düşündüğü kelimelerin ise “Lügat-i sâire ma’lûm” diyerek geçmiştir. Lügat başlığı altında verilen bilgiler Bûrînî'nin şerhinden alınarak Türkçeye tercüme edilmiş açıklamalardır. Hatta bazı yerlerde Arapça ibareler tercüme dahi edilmeden olduğu gibi aktarılmıştır. “el-İrâb” başlığı altında cümle bilgisi, teşbih, istiare, iştikak ve cinas gibi söz ve mana sanatları ele alınmıştır. Lügat kısmında olduğu gibi irap kısmında da bazı ekleme ve çıkarmalar dışında Bûrînî’den istifade edildiği görülmektedir. Dolayısıyla Bûrînî tarafından lügat ve irap ile ilgili iç içe verilen bilgiler, Alâiyevî tarafından tasnif edilerek ayrı başlıklar hâlinde tercüme edilmiştir. “Ma’nâ-yı Lügavîsi” başlığı altında, beyitler zahiri manaya göre tercüme edilip nesre çevrilmiştir. Buradaki yorumların çoğu Kayserî’nin şerhinden tercüme edildiği görülmektedir. “Ma’nâ-yı işâretî” başlığı altında, beyitte geçen kelimelerin işaret ettiği tasavvufi manalardan hareketle beyitler yeniden açıklanıp yorumlanmıştır. “Lem’â” başlığı altında, beyitlerin tasavvufî açıklaması yapılmıştır. Buradaki açıklamaların çoğu ise önceki şerhlerden yapılan alıntı ve tercümelerden oluşmuştur. Bunlardan en önemlisi Kayserî’nin şerhidir.

Alâîye, Kur'an ve hadisin yanı sıra İsmâil Hakkı Bursevî’nin Ruhû’l-Beyân’ından, Attâr’ın Mazharu’l-Acâib’inden, Mevlânâ’nın Mesnevî’sinden, İbnü’l-Fârız’ın Tâiyye kasidesinden ve bazı Arapça, Farsça ve Türkçe şiirlerden verdiği örneklerle eserini zenginleştirmiştir. Bütün bunların neticesinde eserde, Arapça ve Farsça kelime ve kurallar ile tasavvufî unsurların yoğun kullanıldığı bir dil ve üslup meydana gelmiş, bu da eserin anlaşılmasını zorlaştırmıştır.

Safer 1304/Ekim-Kasım 1886 tarihinde tamamlanan eser, müellifin vefatından sonra 1310 yılında Matbaa-i Osmâniye’de basılmıştır. Eser, İnce'nin (2018) doktora çalışması içinde incelenip eserin metni ortaya konulmuştur.

Eserden Örnekler


Şeribnâ alâ-zikri'l-habîbi müdâmeten

Sekirnâ bihâ min-kabli en-yuhlaka'l-kermu

el-Lugat: “Eş-şirb” şînün harekât-ı selâsesi ve rânun sükûniyle. Ve’l-meşreb mak’ad vezninde ve’t-teşrâb tezkâr vezninde su ve suyun gayrı her bir mâyı’ı ya’nî içilen nesneyi içmek ma’nâsınadur… el-İ’râb: “Şeribnâ” fi’l ve fâ’il cümle-i fi'liyye ibtidâ’iyyedür. “Alâ zikri” şeribnâ fi'linün zarf-ı lagvîdür… el-Ma'nâ: Biz mahbûbı unutmayub der-hâtır iderek şarâb içdük ve ol şarâb sebebiyle yaş üzüm halk olınmazdan mukaddem ser-hoş olduk. Ma'nâ-yı İşâretî: Biz maâşir-i uşşâk hazret-i ilmiyyede kemâlât-ı muayyeneye mevsûle olan tecelliyât-ı ilâhiyyeye kâbilîn ve hazret-i ehadiyyete lisân-ı isti'dâd ile kemâlât-ı sübhâniyyeyi tâlibîn ve meclis-i hakâyik-i ayniyye ve ervâh-ı gaybiyyede bu sûret-i unsûriyye îcâd olunmazdan mukaddem ... şarâb-ı mahabbet içün bu neş’e-i unsuriyyeye gelmezden mukaddem müheymîn ü âşıkîn olduk. Lem'a: Müdâme ile kelâm-ı Rabbânî ve nass-ı samadânîde “Yuskavne fîhâ ke’sen kâne mizâcuhâ zencebîlen aynen fîhâ tüsemmâ selsebîlâ” kavl-i şerîfiyle işâret olınup şâribini şevk ü tarab ve sâhibinün aklını izâle ve lebini dehşet ü hayrete düşiren şarâb-ı zencebîli ve ayn-ı selsebîli murâddur... (İnce 2018: 345-46).

Kaynakça


Alâiyevî, Kara Mustafa (1304). Leme'âtu'l-Berkiyye fî-Şerhi Kasîdeti'l-Mîmiyye. İstanbul: Matbaa-i Osmâniyye.

İnce, Muhammet (2018). İbnü’l-Fârız’ın Hamriyye Kasidesinin Arapça, Farsça ve Türkçe Şerhleri. Doktora Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi.

Atıf Bilgileri


İNCE, MUHAMMET. "LEME’ÂTU’L-BERKİYYE FÎ-ŞERHİ KASÎDETİ’L-MÎMİYYE". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/lemeatul-berkiyye-fi-serhi-kasidetil-mimiyye. [Erişim Tarihi: 09 Kasım 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DİVANÇE (VÂZIH) Mustafâ Vâzıh Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN
Görüntüle
2 MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) İbrâhîm Zikrî Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
3 ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Görüntüle
4 TARÎKÜ'L-İHTİSÂR Nûrî, Osman Hanyevî Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu
Görüntüle
5 TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ Mehmed Sabrî Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz
Görüntüle
6 RAVZ-I VERD Şâkir, Ahmed Paşa Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek
Görüntüle
7 KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü Diğer Öznur ÖZER
Görüntüle
8 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
9 MEVLİD (ABDÎ) Abdî Doç. Dr. Hasan Kaya
Görüntüle
10 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Şarkîkarahisarlı Dr. Hacer SAĞLAM
Görüntüle