KİTÂBU ÂDÂBİ’T-TARÎKA (FÂNÎ)
tasavvufî eser
Fânî, Ömer Efendi (d. ?/? - ö. ?/1622)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Ömer Fânî Efendi'nin tarikat edeb ve âdâbını içeren tasavvufi eseri. Te’lif tarihi belli değildir. Hakkında bilgi veren kaynaklarda da buna dâir herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Müellif, eserin başında: “Akıl sahipleri kendisiyle edeplensin ve kabuktan kurtulup, aklın özüne ulaşmak kolaylaşsın diye birtakım (tarîkat) âdâbına işâret etmek istedim” diyerek yazma sebebi ve içeriği hakkında bilgi vermektedir. Eserin başında müellif tarafından bağlı olduğu tarîkat silsilesi yazılmıştır (Fânî Yzm. 3808: vr. 3a; İdiz 2011: 124). Bu da müellifin tarîkatı hakkında bilgi sağlaması açısından önem arz etmektedir.

Eserin içerdiği konuları kısaca şöyle sıralayabiliriz: 1. Seyr u sülûk âdâbı, 2. Kılık kıyafet âdâbı, 3. Zikir ve vird âdâbı, 4. Yemek meclisinde uyulması gereken âdâb, 5. Şeyh ve ihvâna karşı âdâb, 6. Nâfile oruç ve namaz âdâbı, 7. Şeyhe hizmet ederken uyulması gereken âdâb, 8. Diğer bazı genel âdâb.

Sade bir Arapçayla yazılmış olan eserin bildiğimiz tek nüshası, İstanbul Üniv. Ktp., A.Y., nr. 3808’de bulunmaktadır. Eser 8 (sekiz) varaktan ibarettir. Nüsha, karton bir cild içerisinde 210 X 120 mm. ebâdında 21 st. halinde sarıya çalan beyaz kâğıda siyah mürekkeple ve tâlik hatla yazılmıştır. Bir mecmuanın 1b-9a varak aralığında yer almaktadır (Bkz. Fânî Yzm 3808; İdiz 2011).

Fânî'nin biyografisi için bk. "FÂNÎ, Ömer Efendi". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fani-omer-fani-efendi

Eserden Örnekler


KILIK KIYAFET ÂDÂBI

1. Namaz kılarken elbise kollarını aşağı doğru sarkıtmamak.

2. Omuzlarına ve önlerine mendil bırakmamak. Abdest suyuyla ıslanmış veya balgam bulaşmış olma hali hariç. (Bu hallerde mendil bırakmanın sakıncası yoktur).

3. Ayakkabı alırken sert olanını tercih etmek, kıbleye doğru durup giymek, çıkarırken yine aynı şekilde kıbleye doğru durup çıkarmak.

4. Ayakkabılarını giyerken sağ ayaktan giymeğe başlamak, çıkarırken de sol ayaktan çıkarmaya başlamak. Zîrâ bu durum (sağdan giyip soldan çıkarma), tüm giyilen ve çıkarılan elbiseler ile giriş ve çıkışlar için sünnettir. Helâya girmek hariç. Çünkü helâya sol ayakla girilir ve sağ ayakla çıkılır.

5. Kırmızı elbise giymemek. Sergi olarak kırmızıyı kullanmamak. Sarığın etrafı kırmızı ise (kırmızı olan kısmı) kesmek.

6. Sarığın, başta duracak şekilde yuvarlakça sarılması sünnettir. Zarûret miktarı hariç, sarığı süslememek. Zarûret miktarı kadar süslemek affedilmiştir. Yine sarığın ucunu toplamak ve namazda hariç, aşağı sarkıtmamak. Sarığın kendi ucu hariç, başka bir şeyi aşağı sarkıtmamak (Fânî 3808: vr. 3b-4a).

Kaynakça


İdiz, Ferzende (2011). Ömer Fânî Efendi ve Tasavvufa Dâir Üç Eseri. İstanbul: İnsan Yay.

Ömer Fânî Efendi. Kitâbu âdâbi’t-tarîka, İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi. Arapça Yazmalar Bölümü. No. 3808. vr. 1b-9a.


Atıf Bilgileri


İDİZ, FERZENDE. "KİTÂBU ÂDÂBİ’T-TARÎKA (FÂNÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/kitabu-adabi-t-tarika. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 KIYAFETNÂME (FÂNÎ) Fânî, Ömer Efendi Doç. Dr. FERZENDE İDİZ
Görüntüle
2 TA'LİKA ALÂ TEFSÎRİ KAVLİHİ'T-TAÂLÂ FELÂ YEKÜN FÎ SADRİKE HARAC (FÂNÎ) Fânî, Ömer Fânî Efendi Doç. Dr. FERZENDE İDİZ
Görüntüle
3 RİSÂLE FÎ CEM'İ'L-ÂYÂTİ'L-MÜTAALLİKA Bİ'L-MÎZÂN MAA'T-TEFSÎR (FÂNÎ) Fânî, Ömer Efendi Doç. Dr. FERZENDE İDİZ
Görüntüle
4 FETHU'L-ĞITÂ AN VECHİ'L-AZRÂ (FÂNÎ) Fânî, Ömer Efendi Doç. Dr. FERZENDE İDİZ
Görüntüle
5 SAMSÂMÜ'L-HİSÂM (FÂNÎ ) Fânî, Ömer Fânî Efendi Doç. Dr. FERZENDE İDİZ
Görüntüle
6 EL-HUCCETÜ’N-NEYYİRE FÎ BEYÂNİ'T-TARÎKATİ'L-MÜNÎRE (FÂNÎ) Fânî, Ömer Efendi Doç. Dr. FERZENDE İDİZ
Görüntüle
7 BEYÂNÜ AKVÂLİ TEFSÎRİ'L-KÂDÎ FÎ ÂYÂTİ'L-MEVÂZÎN (FÂNÎ) Fânî, Ömer Efendi Doç. Dr. FERZENDE İDİZ
Görüntüle
8 MENAKIB (FÂNÎ) Fânî, Ömer Efendi Doç. Dr. FERZENDE İDİZ
Görüntüle
9 DÎVÂN (ABDÎ, HİMMET-ZÂDE ŞEYH ABDULLÂH EFENDİ) Abdî, Himmet-zâde, Şeyh Abdullâh Efendi Dr. Öğr. Üyesi Bekir Belenkuyu
Görüntüle
10 GENCÎNE-İ İ'CÂZ (ABDÎ, HİMMET-ZÂDE) Abdî, Himmet-zâde Şeyh Abdullâh Efendi Araş. Gör. Emrah Baş
Görüntüle
11 DÎVÂN-I LUGAZ (ABDÎ, HİMMET-ZÂDE) Abdî, Himmet-zâde, Şeyh Abdullâh Efendi Dr. Öğr. Üyesi Oğuzhan UZUN
Görüntüle
12 DÎVÂN (BEHCETÎ HÜSEYİN EFENDİ) Behcetî Hüseyin Efendi ismail Aksoyak
Görüntüle
13 DÎVÂN (FASÎH, AHMED DEDE) Fasîh, Ahmed Dede Dr. Öğr. Üyesi GAMZE ÜNSAL TOPÇU
Görüntüle
14 FARSÇA DÎVÂNÇE (FASÎH, AHMED DEDE) Fasîh, Ahmed Fasîh Dede Dr. Öğr. Üyesi Fatih Odunkıran
Görüntüle
15 BEHİŞT-ÂBÂD (FASÎH, AHMED DEDE) Fasîh, Ahmed Dede Dr. Öğr. Üyesi Fatih Odunkıran
Görüntüle
16 HÜSREV Ü ŞÎRÎN (FASÎH, AHMED DEDE) Fasîh, Ahmed Dede Dr. Öğr. Üyesi GAMZE ÜNSAL TOPÇU
Görüntüle
17 MÜNŞE'AT (FASÎH, AHMED DEDE) Fasîh, Ahmed Dede Dr. Öğr. Üyesi GAMZE ÜNSAL TOPÇU
Görüntüle
18 DÎVÂN (FENÂYÎ, CENNET MEHMED EFENDİ) Fenâyî, Cennet Mehmed Efendi Prof. Dr. ABDULLAH AYDIN
Görüntüle