- Yazar Biyografisi (TEİS)
Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu - Madde Yazarı: Doç. Dr. Hasan Kaplan
- Eser Yazılış Tarihi:?
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:19. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Maktel-i Hüseyn
- Yayın Tarihi:26/05/2022
KITA'ÂT-I NA'T-I ŞERÎF-İ HAZRET-İ RİSÂLET-PENÂHÎ (LEBÎB)
şiirlerLebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu (d. 1203/1789 - ö. 1284/1867)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Lebîb’in bazı naʻt ve mersiyelerini ihtiva eden şiir kitabı. Eser, 13 sayfa ve tarihsiz olarak İstanbul’da basılmıştır. Eserin baş kısmında naʻtlar, devamında Kerbela mersiyeleri bulunmaktadır. Eserdeki şiirler muhteva esas alındığında iki bölümde değerlendirilebilir: Eserde kıtʻa başlığını taşıyan 9 naʻt ve Hz. Hüseyin’in Kerbela’da katledilmesini anlatan 2 kaside, 3 terkib-bend olmak üzere toplam 5 mersiye yer almaktadır. İlk bölümde yer alan kıtʻaların her biri iki beyitten oluşmaktadır. Şiirlerden yalnızca 2 ve 3. şiirin kafiye düzeni kıt'aya uymamaktadır. Bu şiirler iki beyitlik gazel gibidir. Bu 9 şiirden 8’i Türkçe iken yalnızca 8. şiir Farsçadır. Lebîb ilk şiirde tüm kâinatın hâl diliyle Hz. Peygamber’e salat ve selam getirdiğini söylemiştir. İkinci şiirde “İsra olayı”ndan bahseden şair, 3. şiirde Hz. Peygamber’in “parmağıyla işaret edip ayı ikiye bölmesi” mucizesine telmihte bulunmuştur. Dördüncü şiirde “nûr-ı Muhammed” üzerinde duran şair, 5. şiirde hiç kimsenin onun vasıflarını dile getiremeyeceğini belirtmiştir. Altıncı şiirde kendisini tahkir eden ve şefaat ümidini dile getiren Lebîb, 7. şiirde onun Allah’ın habibi olduğunu vurgulamıştır. Şair son kıtʻada “levlâk lemâ halaktü’l-eflâk” hadis-i kudsîsini iktibas etmiştir.
Kıtʻalardan sonra “mersiyye-i kurret-i aynü’l-nebî ve nûr-ı çeşmân-ı Zehrâ vü Alî radiya’llâhu anhü” başlığıyla mersiyeler gelmektedir. Bu mersiyeler “mâh-ı Muharrem”de yazılan ve Hz. Hüseyin’in Kerbela’da şehadetinin anlatıldığı, bir yönüyle” maktel-i Hüseyin” bir yönüyle de “muharremiye” olarak değerlendirilebilecek şiirlerdir. Bu mersiyelerden ilk 28 beyitten oluşan bir kasidedir. “Diğer mersiyye” başlığını taşıyan 2. şiir, bir terkib-benddir. Her bendi 6 beyitten oluşan şiir, toplam 10 benttir. Üçüncü şiir de bir terkib-benddir. Her bendi 12 beyitten oluşan şiir, toplam 7 benttir. Dördüncü şiir “diğer mersiyye müşârün ileyh” başlığını taşımaktadır. Musammat kaside olan şiir 35 beyitten oluşmaktadır. Şairin son mersiyesi “diğer mersiyye vü menkabet hazret-i müşârün ileyh be-lisân-ı Fârisî” başlığını taşımaktadır. Farsça yazılmış olan şiirin nazım şekli terkib-benddiir. Şiirde ilk 7 bentte her bent 8 beyit iken, 8. bent 12 beyitten oluşmaktadır. Mersiye, terkib-bend nazım şekliyle yazılmasına rağmen şiir boyunca “-âr” mürdef kafiyesi kullanılmıştır.
Lebîb mersiyelerinde “kavm-i yezîd”in Kerbela’da yaptığı katliamı ve bunun “muhibb-i hânedân” üzerindeki etkisini anlatmıştır. Yezîd’e ve bu katliamı yapan diğer kimselere karşı tahkir edici bir dil kullanan Lebîb, onlara yönelik yer yer beddualar kullanmıştır. Hz. Hüseyin ve ehl-i beyte karşı ise hürmet ve muhabbet dolu bir dil ve anlatım tercih etmiştir. Mersiyelerde katliamın anlatıldığı ve Muharrem’in anıldığı kısımlarda içli bir söyleyişte bulunan şair, sözün tesirini etkili tekrarlar yaparak artırmıştır. Eserdeki mersiyeler tüm bu yönleriyle “muharremiye” geleneğine tam bir uygunluk göstermektedir.
Şairin biyografisi için bk. "Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/lebib-mehmed-lebib-efendi-istanbullu
Eserden Örnekler
Naʻt/Kıtʻa
Şân u şerefin Lebîb-i dil-çâk
Hakkıyla senin ider mi idrâk
Sevmişdi seni buyurmuş Allâh
Levlâk lemâ halaktü’l-eflâk (Lebîb Efendi yty.: 3).
[Mersiye / Terkib-bend]
Açılsın gülleri bâğ-ı bahâr-ı mâtem-ârânın
Görünsün lâle-i dâğ-ı dili erbâb-ı sevdânın
Yine mâtem-serâlansın cihâtı dâr-ı dünyânın
İrişsın arşa dek nâlişleri uşşâk-ı şeydânın
Dökülsün rîzelensın mihr ü mâhı çarh-ı mînânın
Yıkılsın tâk-ı eyvânı sipihr-i kîne-fersânın
Çözülsün târ-ı bendi târmâr olsun Süreyyânın
Bulansın dem-be-dem kana sirişki çeşm-i giryânın
Kaçırsın keyfini endîşeler ser-mest-i sahbânın
Muharremdir anılsın mâcerâsı pûr-ı Zehrânın
Bu demlerdir o demler Kerbelâ deryâ-yı hûn oldu
Dü-ʻâlem şehriyârı hâke düşdi ser-nigûn oldu
[…]
Bugün aşr-ı Muharremdir gönüller dâğdâr olsun
Figânım tutsun âfâkı şuʻûrum târmâr olsun
Derûn-ı sîneden râz-ı derûnum âşikâr olsun
Hüseynin bendesinden olduğum şöhret-şiʻâr olsun
Hadeng-i âh yol bulsun da dilde ber-güzâr olsun
Velâ-yı âl-i Ahmedden derûnum vâyedâr olsun
Muhabbet hânmânı cân u dilde ber-karâr olsun
İlâhî düşmen-i âl-i Muhammed hor u zâr olsun
Yere yatsın gebersin nâbe-kâm u hâksâr olsun
Kesilsin nesl ü ırkı kevnde nâ-pâydâr olsun
Benim cân u dilim peyveste-i nâr-ı muhabbetdir
Hüseyn-i Kerbelâya kulluğum devlet saʻâdetdir (Lebîb Efendi yty.: 4-6).
Kaynakça
Lebîb Efendi (yty.). Kıtaʻât-ı Naʻt-ı Şerîf-i Hazret-i Risâlet-penâhî. İstanbul.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | DÎVÂN (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Prof. Dr. Mehtap Erdoğan Taş |
Görüntüle | ||
| 2 | NUHBE VE TUHFE TAZMÎNÂTI (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi | Doç. Dr. Hasan Kaplan |
Görüntüle | ||
| 3 | MERSİYE-İ LEBÎB (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Doç. Dr. Hasan Kaplan |
Görüntüle | ||
| 4 | NA'T-I ŞERÎF-İ HAZRET-İ NEBÎ VE MENKABET-İ ÇEHÂR-YÂR (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Doç. Dr. Hasan Kaplan |
Görüntüle | ||
| 5 | SIHHAT Ü MARAZ TERCÜMESİ (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Prof. Dr. Mücahit Kaçar |
Görüntüle | ||
| 6 | SOKAKLARIN TATHÎR VE TANZÎMİNE DÂ'İR RİSÂLE (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Akın ZENGİN |
Görüntüle | ||
| 7 | ŞERH-İ LÂMİYYETÜ’L-ACEM (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Doç. Dr. Hamza KOÇ |
Görüntüle | ||
| 8 | TUHFE ŞERHİ MÜNTAHAB-I LEBÎB (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Doç. Dr. Hasan Kaplan |
Görüntüle | ||
| 9 | DİVANÇE (VÂZIH) | Mustafâ Vâzıh | Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN |
Görüntüle | ||
| 10 | MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) | İbrâhîm Zikrî | Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal |
Görüntüle | ||
| 11 | ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ | Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi | Doç. Dr. Ramazan Ekinci |
Görüntüle | ||
| 12 | TARÎKÜ'L-İHTİSÂR | Nûrî, Osman Hanyevî | Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu |
Görüntüle | ||
| 13 | TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ | Mehmed Sabrî | Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz |
Görüntüle | ||
| 14 | RAVZ-I VERD | Şâkir, Ahmed Paşa | Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek |
Görüntüle | ||
| 15 | KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) | Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü | Diğer Öznur ÖZER |
Görüntüle | ||
| 16 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi | Prof. Dr. Beyhan KESİK |
Görüntüle | ||
| 17 | MEVLİD (ABDÎ) | Abdî | Doç. Dr. Hasan Kaya |
Görüntüle | ||
| 18 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Şarkîkarahisarlı | Dr. Hacer SAĞLAM |
Görüntüle |