KITA'ÂT-I NA'T-I ŞERÎF-İ HAZRET-İ RİSÂLET-PENÂHÎ (LEBÎB)
şiirler
Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu (d. 1203/1789 - ö. 1284/1867)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Lebîb’in bazı naʻt ve mersiyelerini ihtiva eden şiir kitabı. Eser, 13 sayfa ve tarihsiz olarak İstanbul’da basılmıştır. Eserin baş kısmında naʻtlar, devamında Kerbela mersiyeleri bulunmaktadır. Eserdeki şiirler muhteva esas alındığında iki bölümde değerlendirilebilir: Eserde kıtʻa başlığını taşıyan 9 naʻt ve Hz. Hüseyin’in Kerbela’da katledilmesini anlatan 2 kaside, 3 terkib-bend olmak üzere toplam 5 mersiye yer almaktadır. İlk bölümde yer alan kıtʻaların her biri iki beyitten oluşmaktadır. Şiirlerden yalnızca 2 ve 3. şiirin kafiye düzeni kıt'aya uymamaktadır. Bu şiirler iki beyitlik gazel gibidir. Bu 9 şiirden 8’i Türkçe iken yalnızca 8. şiir Farsçadır. Lebîb ilk şiirde tüm kâinatın hâl diliyle Hz. Peygamber’e salat ve selam getirdiğini söylemiştir. İkinci şiirde “İsra olayı”ndan bahseden şair, 3. şiirde Hz. Peygamber’in “parmağıyla işaret edip ayı ikiye bölmesi” mucizesine telmihte bulunmuştur. Dördüncü şiirde “nûr-ı Muhammed” üzerinde duran şair, 5. şiirde hiç kimsenin onun vasıflarını dile getiremeyeceğini belirtmiştir. Altıncı şiirde kendisini tahkir eden ve şefaat ümidini dile getiren Lebîb, 7. şiirde onun Allah’ın habibi olduğunu vurgulamıştır. Şair son kıtʻada “levlâk lemâ halaktü’l-eflâk” hadis-i kudsîsini iktibas etmiştir.

Kıtʻalardan sonra “mersiyye-i kurret-i aynü’l-nebî ve nûr-ı çeşmân-ı Zehrâ vü Alî radiya’llâhu anhü” başlığıyla mersiyeler gelmektedir. Bu mersiyeler “mâh-ı Muharrem”de yazılan ve Hz. Hüseyin’in Kerbela’da şehadetinin anlatıldığı, bir yönüyle” maktel-i Hüseyin” bir yönüyle de “muharremiye” olarak değerlendirilebilecek şiirlerdir. Bu mersiyelerden ilk 28 beyitten oluşan bir kasidedir. “Diğer mersiyye” başlığını taşıyan 2. şiir, bir terkib-benddir. Her bendi 6 beyitten oluşan şiir, toplam 10 benttir. Üçüncü şiir de bir terkib-benddir. Her bendi 12 beyitten oluşan şiir, toplam 7 benttir. Dördüncü şiir “diğer mersiyye müşârün ileyh” başlığını taşımaktadır. Musammat kaside olan şiir 35 beyitten oluşmaktadır. Şairin son mersiyesi “diğer mersiyye vü menkabet hazret-i müşârün ileyh be-lisân-ı Fârisî” başlığını taşımaktadır. Farsça yazılmış olan şiirin nazım şekli terkib-benddiir. Şiirde ilk 7 bentte her bent 8 beyit iken, 8. bent 12 beyitten oluşmaktadır. Mersiye, terkib-bend nazım şekliyle yazılmasına rağmen şiir boyunca “-âr” mürdef kafiyesi kullanılmıştır.

Lebîb mersiyelerinde “kavm-i yezîd”in Kerbela’da yaptığı katliamı ve bunun “muhibb-i hânedân” üzerindeki etkisini anlatmıştır. Yezîd’e ve bu katliamı yapan diğer kimselere karşı tahkir edici bir dil kullanan Lebîb, onlara yönelik yer yer beddualar kullanmıştır. Hz. Hüseyin ve ehl-i beyte karşı ise hürmet ve muhabbet dolu bir dil ve anlatım tercih etmiştir. Mersiyelerde katliamın anlatıldığı ve Muharrem’in anıldığı kısımlarda içli bir söyleyişte bulunan şair, sözün tesirini etkili tekrarlar yaparak artırmıştır. Eserdeki mersiyeler tüm bu yönleriyle “muharremiye” geleneğine tam bir uygunluk göstermektedir.

Şairin biyografisi için bk. "Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/lebib-mehmed-lebib-efendi-istanbullu

Eserden Örnekler


Naʻt/Kıtʻa

Şân u şerefin Lebîb-i dil-çâk

Hakkıyla senin ider mi idrâk


Sevmişdi seni buyurmuş Allâh

Levlâk lemâ halaktü’l-eflâk   (Lebîb Efendi yty.: 3).


[Mersiye / Terkib-bend]

Açılsın gülleri bâğ-ı bahâr-ı mâtem-ârânın

Görünsün lâle-i dâğ-ı dili erbâb-ı sevdânın

Yine mâtem-serâlansın cihâtı dâr-ı dünyânın

İrişsın arşa dek nâlişleri uşşâk-ı şeydânın

Dökülsün rîzelensın mihr ü mâhı çarh-ı mînânın

Yıkılsın tâk-ı eyvânı sipihr-i kîne-fersânın

Çözülsün târ-ı bendi târmâr olsun Süreyyânın

Bulansın dem-be-dem kana sirişki çeşm-i giryânın

Kaçırsın keyfini endîşeler ser-mest-i sahbânın

Muharremdir anılsın mâcerâsı pûr-ı Zehrânın

 

Bu demlerdir o demler Kerbelâ deryâ-yı hûn oldu

Dü-ʻâlem şehriyârı hâke düşdi ser-nigûn oldu

[…]


Bugün aşr-ı Muharremdir gönüller dâğdâr olsun

Figânım tutsun âfâkı şuʻûrum târmâr olsun

Derûn-ı sîneden râz-ı derûnum âşikâr olsun

Hüseynin bendesinden olduğum şöhret-şiʻâr olsun

Hadeng-i âh yol bulsun da dilde ber-güzâr olsun

Velâ-yı âl-i Ahmedden derûnum vâyedâr olsun

Muhabbet hânmânı cân u dilde ber-karâr olsun

İlâhî düşmen-i âl-i Muhammed hor u zâr olsun

Yere yatsın gebersin nâbe-kâm u hâksâr olsun

Kesilsin nesl ü ırkı kevnde nâ-pâydâr olsun


Benim cân u dilim peyveste-i nâr-ı muhabbetdir

Hüseyn-i Kerbelâya kulluğum devlet saʻâdetdir (Lebîb Efendi yty.: 4-6).

Kaynakça


Lebîb Efendi (yty.). Kıtaʻât-ı Naʻt-ı Şerîf-i Hazret-i Risâlet-penâhî. İstanbul.

Atıf Bilgileri


Kaplan, Hasan. "KITA'ÂT-I NA'T-I ŞERÎF-İ HAZRET-İ RİSÂLET-PENÂHÎ (LEBÎB)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/kita-at-i-na-t-i-serif-i-hazret-i-risalet-penahi-lebib. [Erişim Tarihi: 30 Kasım 2025].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DÎVÂN (LEBÎB) Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu Prof. Dr. Mehtap Erdoğan Taş
Görüntüle
2 NUHBE VE TUHFE TAZMÎNÂTI (LEBÎB) Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi Doç. Dr. Hasan Kaplan
Görüntüle
3 MERSİYE-İ LEBÎB (LEBÎB) Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu Doç. Dr. Hasan Kaplan
Görüntüle
4 NA'T-I ŞERÎF-İ HAZRET-İ NEBÎ VE MENKABET-İ ÇEHÂR-YÂR (LEBÎB) Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu Doç. Dr. Hasan Kaplan
Görüntüle
5 SIHHAT Ü MARAZ TERCÜMESİ (LEBÎB) Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu Prof. Dr. Mücahit Kaçar
Görüntüle
6 SOKAKLARIN TATHÎR VE TANZÎMİNE DÂ'İR RİSÂLE (LEBÎB) Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu Akın ZENGİN
Görüntüle
7 ŞERH-İ LÂMİYYETÜ’L-ACEM (LEBÎB) Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu Doç. Dr. Hamza KOÇ
Görüntüle
8 TUHFE ŞERHİ MÜNTAHAB-I LEBÎB (LEBÎB) Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu Doç. Dr. Hasan Kaplan
Görüntüle
9 DİVANÇE (VÂZIH) Mustafâ Vâzıh Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN
Görüntüle
10 MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) İbrâhîm Zikrî Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
11 ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Görüntüle
12 TARÎKÜ'L-İHTİSÂR Nûrî, Osman Hanyevî Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu
Görüntüle
13 TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ Mehmed Sabrî Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz
Görüntüle
14 RAVZ-I VERD Şâkir, Ahmed Paşa Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek
Görüntüle
15 KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü Diğer Öznur ÖZER
Görüntüle
16 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
17 MEVLİD (ABDÎ) Abdî Doç. Dr. Hasan Kaya
Görüntüle
18 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Şarkîkarahisarlı Dr. Hacer SAĞLAM
Görüntüle