KEMÂLÂT (MAKSADÎ)
manzum hikâyeler
Maksadî (d.?/?-ö.?/?)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Maksadî’nin tarikata yeni girenlere rehber olarak yazdığı ve kırk ayet, kırk hadis, kırk hikâye tarzında ortaya koyduğu eseri. “Sâhip olunan manevi hasletler, olgunluklar” anlamına gelen Kemâlât, 1025/1616 yılının Zi’l-kade ayının on dördüncü gününde tamamlanmıştır. Harekesiz nesih hatla aruzun mefâ’îlün/mefâ’îlün/fe’ûlün vezninde kaleme alınmıştır. Eser, 114 varaktır.

Maksadî eserini kırk bölüm olarak tanzim etmiştir. Her bölümde önce bir konu ele alınmış, ardından birkaç beyit inşa edilerek anlatılan konuyu desteklemek için bir ayetle delil getirilmiştir. Yazar, sonra da bu ayetleri yine beyitler ile şerh etmiştir. Ayeti açıkladıktan sonra üzerinde durulan konuyla ilgili hadis verilmiştir. Hadislerden sonra de her bölüm için bir hikâyeye yer verilmiştir. Durum böyle olunca Maksadî’nin bu eseri sanki bir kırk ayet, kırk hadis, kırk hikâye şeklinde adlandırılabilir (Yavuz ve Gülmez 2018: 15).

“Çü her bâbı ki ben kıldum tamâmet / Münâsib yazdum anda bir hikâyet” [8b/13] diyen Maksadî, eserde otuz dört hikâyeye yer vermiştir. Beyazıt-ı Bestamî, Süfyân-ı Sevrî ile Cafer-i Sâdık, İblis ile Firavun, Hasan-ı Basrî, Hz. Âdem ile Şeytan, İbrahim Ethem, Aya-i Selmî, Hz. İbrahim ile Nemrut, Hz. Eyüp, Şeyh San’an, Hz. Yahya ve Hz. Zekeriya, Hz. İbrahim ile Çoban, Ebu Osman Hayri, Hz. Yusuf ve Kardeşleri eserde geçen hikâyelerden bazılarıdır.

Prof. Dr. Kemal Yavuz’un şahsî kütüphanesinde bulunan eserin şimdilik bilinen tek nüshası üzerinde Orhan Yavuz ve Mevlüt Gülmez’in beraber yaptıkları bir çalışma bulunmaktadır (2018).

Şairin biyografisi için bk. “Maksadî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/maksad

Eserden Örnekler


       Hâzâ Kitâbu Kemâlât-ı Maksadiyyi’l-Müvahhidî

          Bismillâhirrahmânirrahîm


          Kelâmuñ fethi bismillâh iledür

          Nihâyet bulsa hamdullâh iledür


           Çü bismillâhdur menşûr-ı Sübhân

          Anuñçün oldı sernâme-i Furkân


           Sözüñ miftâhıdur ism-i Celâle

           Anuñla irilür zât-ı cemâle

           [...]

            Ledünnî bâbınuñ miftâhıdur bu

            Çü ṭuġrâ-i berât-ı şâhdur bu


            Budur feth eyleyen bu dört kitâbı

            Budur keşf eyleyen cümle hicâbı


             Hadîsinde buyurdı şâh-ı kevneyn

             Resûl-i Kibriyâ ol mâh-ı kevneyn (Yavuz ve Gülmez 2018: 53).  

Kaynakça


Öztürk, Murat (2014). "Maksadî’nin Yenice ve İştip Şehrengizleri". Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 11 (25): 51-80.

Yavuz, Orhan ve Mevlüt Gülmez (2018). Maksadî-Kemâlât (İnceleme-Metin-Dizin-Tıpkıbasım). Konya: Palet Yay.

Atıf Bilgileri


Gülmez, Mevlüt. "KEMÂLÂT (MAKSADÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/kemalat-maksadi. [Erişim Tarihi: 21 Mayıs 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 YENİCE ŞEHR-ENGÎZİ I (MAKSADÎ) Maksadî Doç. Dr. murat öztürk
Görüntüle
2 YENİCE ŞEHR-ENGÎZİ II (MAKSADÎ) Maksadî Doç. Dr. murat öztürk
Görüntüle
3 İŞTİP ŞEHR-ENGÎZİ (MAKSADÎ) Maksadî Doç. Dr. murat öztürk
Görüntüle
4 DÎVÂN (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
5 MÜNŞE’ÂT (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
6 TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş
Görüntüle
7 KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Doç. Dr. Himmet BÜKE
Görüntüle
8 HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
9 ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlisî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
10 ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) Mesîhî, Îsâ Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
11 DÎVÂN (ŞÂMÎ) Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
12 HEFT PEYKER (ABDÎ) Abdî Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ
Görüntüle
13 CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) Abdî Prof. Dr. Adnan Ince
Görüntüle