İŞTİP ŞEHR-ENGÎZİ (MAKSADÎ)
şehrengiz
Maksadî (d.?/?- ö.1615’ten sonra)

ISBN: 978-9944-237-87-1



Maksadî’nin bugün Kuzey Makedonya’da bulunan İştip şehrinin güzellerini ve güzelliklerini tanıtmak üzere yazdığı şehr-engîz türündeki eser. Eser, mesnevi nazım şeklinde mefâ’îlün mefâ’îlün fe’ûlün kalıbıyla kaleme alınmış olup 122 beyittir. Eserin sonuna düşürülen; "Bi-hamdillâh ki irişdi tamâma/ Kayur târîhi nakdi bâb-ı temmet" beytiyle şehrengizin 1009/1600 yılında tamamlandığı anlaşılmaktadır. Maksadî’nin bu şehr-engizinden başka Yenice için kaleme aldığı iki şehr-engizi daha mevcuttur.

Maksadî eserine tevhidle başlar. Allah’ın kâinatı yaratma gücünden ve azametinden bahseder. Daha sonra okuyuculara nasihat telkin eder. Allah’ın emirlerine uyulmasını ve Hz. Muhammed’in yolundan gidilmesini öğütler. Sonra sözü kendisine getirip günahkâr bir kul oluşundan bahseder. Maksadî bu beyitlerden sonra gönlünü ibadetlerden alıkoyan güzelden ve ayrılığıyla düştüğü durumdan ve kederinden söz eder. Yüreğini avutmak ve safa bulmak amacıyla gezip dolaşmaya çıktığını, gönül ehli birinin de keyif alacak ve safa verecek bu şehrin İştip olduğunu ifade eder. Maksadî de böylece İştip’e gelir. Maksadî şehri ve ahalisini türlü güzellikleriyle tasvir eder. Murtaza Mustafa Paşa’yı methettikten sonra şehrin güzellerini zikredip bunları birer ikişer beyitle över. Bu kişiler şunlardır: Dizdâr-zâde Ahmed, Bahâdır-zâde Kerîm Bâlî, Rahîm Bâlî, Çerçi-zâde Muhammed, Alî Bâlî, Mumcu-zâde Muslı, Kerîm-zâde İbn-i Poyraz, Muslı Bâlî, Etmekçi-zâde Mahmûd ve Zâhid Paşa.

Maksadî’nin şehr-engîzlerinin tespitinin yapıldığı yazma mecmuada bazı varaklar yırtık, kopuk ve silik olduğundan zikredildiği tahmin edilen başka birkaç isim kaydedilememiştir.

Maksadî Şehr-engîz'ini dua bölümüyle tamamlar. 

Bu eser, İştip üzerine Zaiʽfî’nin (ö. 1557'den sonra) eserinden sonra yazılan tek şehr-engîzdir. Eseri Murat Öztürk bir makaleyle tanıtıp yayımlamıştır (2014).

Şairin biyografisi için bkz. “Maksadî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/maksad


Eserden Örnekler


Cihânda gezerem şöyle perîşân

Hayâl-i hal-i dil-dâr ile nâlân


Gönül eğlenecek bir hûb-menzil

Tecessüs eyler iken nâgehân dil


İrişdüm bir sevâd-ı dil-guşâya

Bulup ârâm-ı dil irdüm safâya


Bulup bir ehl-i dil kıldum suʼâli

Ki tâ keşf ide uşbu meʼâli


Didi İştib durur bu şehr-i rûşen

Gülistân-ı cinân mânend-i gül-şen


Safâ itdüm şu dem kim dâhil oldum

Bu şehr-i cân-fezâya mâyil oldum


Karışdum halkı ile ülfet itdüm

Kamuya hürmet idüp ʽizzet itdüm


Muhibb-i müttakî halkı mücâhid

Şuhûd-ı mutlaka cümle ben şâhid


Mübârek ravzadur bu kân-ı ʽirfân

Okur yazar makâmı şehr-i handân


Bulara feyz olupdur ʽilm ü kudret

Bulupdur fazl ile her biri rifʽat


Nazar kılmış bulara hazret-i Hak

Kamunun kadri ʽâlî gönli alçak


Kimisi mürşid ü irşâda mâlik

Kimi ehl-i irâdet kimi sâlik


Bulara vâli bir sâhib-i saʽâdet

Henüz hükminde ber-vech-i eyâlet


Muhabbet Murtazâ Mustafâ Paşa

Muʼîn-i ümmet-i Ahmed muʽallâ      (Öztürk 2014: 74)

Kaynakça


Çakıcı, Bilal (2008). “Za’fî’nin Vardar Yenicesi Şehrengizi”. Journal of Turkish Studies/Türklük Bilgisi Araştırmaları ( JTS/TUBA) Harvard: Department of Near Eastern Languages and Civilizations Harvard University 32 (I): 169-193.

Çakıcı, Bilal (2010). “The Shahrangiz of Shtip by Za’fî”. The International Association of Central Asian Studies 14: 96-107.

İsen, Mustafa (1990). Usûlî Divânı. Ankara: Akçağ Yay.

Mecmua (I). Milli Kütüphane Yazmalar Kolleksiyonu. arşiv no: 06 Mil Yz A 2745, Dvd no: 143. www.yazmalar.gov.tr. [Erişim tarihi: 10.10.2013].

Mecmua (II). Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu. arşiv no 06 Mil Yz A 3128, dvd no: 925. www.yazmalar.gov.tr. [Erişim tarihi: 23.10.2013].

Öztürk, Murat (2014). "Maksadî’nin Yenice ve İştip Şehrengizleri". Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 11(25): 51-80.

Yavuz, Orhan-Mevlüt Gülmez (2018). Maksadî Kemâlât (İnceleme-Metin-Dizin). Konya: Palet Yay.

Atıf Bilgileri


öztürk, murat. "İŞTİP ŞEHR-ENGÎZİ (MAKSADÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/istip-sehrengizi-maksadi. [Erişim Tarihi: 21 Mayıs 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 YENİCE ŞEHR-ENGÎZİ I (MAKSADÎ) Maksadî Doç. Dr. murat öztürk
Görüntüle
2 YENİCE ŞEHR-ENGÎZİ II (MAKSADÎ) Maksadî Doç. Dr. murat öztürk
Görüntüle
3 KEMÂLÂT (MAKSADÎ) Maksadî Doç. Dr. Mevlüt Gülmez
Görüntüle
4 DÎVÂN (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
5 MÜNŞE’ÂT (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
6 TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş
Görüntüle
7 KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Doç. Dr. Himmet BÜKE
Görüntüle
8 HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
9 ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlisî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
10 ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) Mesîhî, Îsâ Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
11 DÎVÂN (ŞÂMÎ) Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
12 HEFT PEYKER (ABDÎ) Abdî Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ
Görüntüle
13 CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) Abdî Prof. Dr. Adnan Ince
Görüntüle