- Yazar Biyografisi (TEİS)
Maksadî - Madde Yazarı: Doç. Dr. Murat öztürk
- Eser Yazılış Tarihi:1600
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:16. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Şehrengiz
- Yayın Tarihi:18/11/2021
İŞTİP ŞEHR-ENGÎZİ (MAKSADÎ)
şehrengizMaksadî (d.?/?- ö.1615’ten sonra)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Maksadî’nin bugün Kuzey Makedonya’da bulunan İştip şehrinin güzellerini ve güzelliklerini tanıtmak üzere yazdığı şehr-engîz türündeki eser. Eser, mesnevi nazım şeklinde mefâ’îlün mefâ’îlün fe’ûlün kalıbıyla kaleme alınmış olup 122 beyittir. Eserin sonuna düşürülen; "Bi-hamdillâh ki irişdi tamâma/ Kayur târîhi nakdi bâb-ı temmet" beytiyle şehrengizin 1009/1600 yılında tamamlandığı anlaşılmaktadır. Maksadî’nin bu şehr-engizinden başka Yenice için kaleme aldığı iki şehr-engizi daha mevcuttur.
Maksadî eserine tevhidle başlar. Allah’ın kâinatı yaratma gücünden ve azametinden bahseder. Daha sonra okuyuculara nasihat telkin eder. Allah’ın emirlerine uyulmasını ve Hz. Muhammed’in yolundan gidilmesini öğütler. Sonra sözü kendisine getirip günahkâr bir kul oluşundan bahseder. Maksadî bu beyitlerden sonra gönlünü ibadetlerden alıkoyan güzelden ve ayrılığıyla düştüğü durumdan ve kederinden söz eder. Yüreğini avutmak ve safa bulmak amacıyla gezip dolaşmaya çıktığını, gönül ehli birinin de keyif alacak ve safa verecek bu şehrin İştip olduğunu ifade eder. Maksadî de böylece İştip’e gelir. Maksadî şehri ve ahalisini türlü güzellikleriyle tasvir eder. Murtaza Mustafa Paşa’yı methettikten sonra şehrin güzellerini zikredip bunları birer ikişer beyitle över. Bu kişiler şunlardır: Dizdâr-zâde Ahmed, Bahâdır-zâde Kerîm Bâlî, Rahîm Bâlî, Çerçi-zâde Muhammed, Alî Bâlî, Mumcu-zâde Muslı, Kerîm-zâde İbn-i Poyraz, Muslı Bâlî, Etmekçi-zâde Mahmûd ve Zâhid Paşa.
Maksadî’nin şehr-engîzlerinin tespitinin yapıldığı yazma mecmuada bazı varaklar yırtık, kopuk ve silik olduğundan zikredildiği tahmin edilen başka birkaç isim kaydedilememiştir.
Maksadî Şehr-engîz'ini dua bölümüyle tamamlar.
Bu eser, İştip üzerine Zaiʽfî’nin (ö. 1557'den sonra) eserinden sonra yazılan tek şehr-engîzdir. Eseri Murat Öztürk bir makaleyle tanıtıp yayımlamıştır (2014).
Şairin biyografisi için bkz. “Maksadî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/maksad
Eserden Örnekler
Cihânda gezerem şöyle perîşân
Hayâl-i hal-i dil-dâr ile nâlân
Gönül eğlenecek bir hûb-menzil
Tecessüs eyler iken nâgehân dil
İrişdüm bir sevâd-ı dil-guşâya
Bulup ârâm-ı dil irdüm safâya
Bulup bir ehl-i dil kıldum suʼâli
Ki tâ keşf ide uşbu meʼâli
Didi İştib durur bu şehr-i rûşen
Gülistân-ı cinân mânend-i gül-şen
Safâ itdüm şu dem kim dâhil oldum
Bu şehr-i cân-fezâya mâyil oldum
Karışdum halkı ile ülfet itdüm
Kamuya hürmet idüp ʽizzet itdüm
Muhibb-i müttakî halkı mücâhid
Şuhûd-ı mutlaka cümle ben şâhid
Mübârek ravzadur bu kân-ı ʽirfân
Okur yazar makâmı şehr-i handân
Bulara feyz olupdur ʽilm ü kudret
Bulupdur fazl ile her biri rifʽat
Nazar kılmış bulara hazret-i Hak
Kamunun kadri ʽâlî gönli alçak
Kimisi mürşid ü irşâda mâlik
Kimi ehl-i irâdet kimi sâlik
Bulara vâli bir sâhib-i saʽâdet
Henüz hükminde ber-vech-i eyâlet
Muhabbet Murtazâ Mustafâ Paşa
Muʼîn-i ümmet-i Ahmed muʽallâ (Öztürk 2014: 74)
Kaynakça
Çakıcı, Bilal (2008). “Za’fî’nin Vardar Yenicesi Şehrengizi”. Journal of Turkish Studies/Türklük Bilgisi Araştırmaları ( JTS/TUBA) Harvard: Department of Near Eastern Languages and Civilizations Harvard University 32 (I): 169-193.
Çakıcı, Bilal (2010). “The Shahrangiz of Shtip by Za’fî”. The International Association of Central Asian Studies 14: 96-107.
İsen, Mustafa (1990). Usûlî Divânı. Ankara: Akçağ Yay.
Mecmua (I). Milli Kütüphane Yazmalar Kolleksiyonu. arşiv no: 06 Mil Yz A 2745, Dvd no: 143. www.yazmalar.gov.tr. [Erişim tarihi: 10.10.2013].
Mecmua (II). Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu. arşiv no 06 Mil Yz A 3128, dvd no: 925. www.yazmalar.gov.tr. [Erişim tarihi: 23.10.2013].
Öztürk, Murat (2014). "Maksadî’nin Yenice ve İştip Şehrengizleri". Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 11(25): 51-80.
Yavuz, Orhan-Mevlüt Gülmez (2018). Maksadî Kemâlât (İnceleme-Metin-Dizin). Konya: Palet Yay.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | YENİCE ŞEHR-ENGÎZİ I (MAKSADÎ) | Maksadî | Doç. Dr. murat öztürk |
Görüntüle | ||
| 2 | YENİCE ŞEHR-ENGÎZİ II (MAKSADÎ) | Maksadî | Doç. Dr. murat öztürk |
Görüntüle | ||
| 3 | KEMÂLÂT (MAKSADÎ) | Maksadî | Doç. Dr. Mevlüt Gülmez |
Görüntüle | ||
| 4 | DÎVÂN (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
| 5 | MÜNŞE’ÂT (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
| 6 | TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş |
Görüntüle | ||
| 7 | KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Doç. Dr. Himmet BÜKE |
Görüntüle | ||
| 8 | HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
| 9 | ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlisî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
| 10 | ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) | Mesîhî, Îsâ | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 11 | DÎVÂN (ŞÂMÎ) | Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 12 | HEFT PEYKER (ABDÎ) | Abdî | Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ |
Görüntüle | ||
| 13 | CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) | Abdî | Prof. Dr. Adnan Ince |
Görüntüle |