İLÂHİYÂT (HASAN HALVETÎ)
İlâhiyât
Hasan Halvetî (d. ?/1380? - ö. 845/1441)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Dîvân-ı İlâhiyât, Hasan Halvetî (d. 138?- ö. 1441)'nin şiirleri. Amasya Bayezit İl Halk Kütüphanesinde 05 Ba 509 numarayla kayıtlı Mecmua’nın içinde 134a-146a varakları arasında yer alan, altısı eksik, ikisi mahlassız olmak üzere toplam otuz ilahi mevcuttur. Şair, ilahilerinde “Hasan”, “Hasan Halvetî” ve “Dervîş Hasan Halvetî” mahlaslarını kullanmaktadır. Yazmanın fizikî incelemesinde cildin sırtı ile içindeki sayfalar arasındaki farkın beş milimetre kadar olduğu tespit edilmiş olup mecmuadaki diğer eserlerde bir noksanlığın bulunmamasına karşılık bahsedilen otuz ilahiden altısının eksikliği kayıp kısmın ilahilerden olduğunu ortaya koymaktadır. Buradan da basit bir hesapla Hasan Halvetî’nin yüzün üzerinde ilahisinin var olabileceği söylenebilir. İlâhiyât içindeki “il” ve “dun” redifli iki ilahi yine bu mecmuada yer alan aynı müellifin Sülûku'l-Âşıkîn adlı eserinde yer almaktadır. Her iki eserdeki ilahiler arasında istinsah farkları dikkat çekicidir. Anlaşılıyor ki Hasan Halvetî’nin ilahileri devrinde okunup ezberlenmiş ve müritlerin katkıları meydana gelmeye başlamıştır. İlahiler, lirik, içten bir havayla yazılmıştır. Bu bakımdan Yunus’un tarzına benzemekte, devrinin Tekke edebiyatı temsilcileri Eşrefoğlu Rumi, Hacı Bayram, Âşık Yunus, Nizamoğlu gibi şairlerin eserleriyle de paralellik arz etmektedir. Tasavvuf edebiyatını oluşturan şairler, tasavvufu bizzat yaşayıp temsil edenler ve tasavvufî kültürden haberdar olup onu eserlerine yansıtanlar olmak üzere iki temel gruba ayrılmaktadır (Erkal 2009: 81-83). Bu bakımdan şair, tasavvufî eğitimden geçmiş, onu yaşayan, yaşadığını başkalarına da hissettirmek endişesindedir ki bu bakımdan sanattan ziyade anlaşılırlığı ve içeriği önemsemiş, dolayısıyla ilahilerini sade bir dille kaleme almıştır. Şiirlerinin altısında hece, yirmi dördünde aruz veznini kullanan şair, nazım birimi olarak da dörtlük ve beyti tercih etmiştir. Hasan Halvetî’nin ilahileri, Uyğur (2016) tarafından tıpkıbasımı, gramatikal dizini ve dil incelemesiyle birlikte yayımlanmıştır.

Şairin biyografisi için bk “Hasan Halvetî”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hasan-halveti

Eserden Örnekler


Gönlüm kuşı uçdı yine

Pervâz urup durmaz gider


Işk kadehin içdi yine

Hayrân olup durmaz gider


Gözümden akar kanlu yaş

Âhumdan inler tağ-u taş


Gönlüm evin kıldı terâş

Şeh-bâz olup durmaz gider


Işk hevâsı durmaz eser

Gönlüm ana perin açar


Işk denizi dürler saçar

Yağmâ kılup durmaz gider


Düşdi zemîne ser-te-ser

Işkun ziyâsı şemse-vâr


Eflâkü cânda bî-karâr

Cevlân urup durmaz gider


Azm eyledi dostdan yana

Şevkıla toldı âleme


Yağmâya virüp perr-i pâl

Uryân olup durmaz gider


Vahdet bâğınun bülbüli

Gül-zâre karşu cân virür


Hasan dahı ol vahdete

Bülbül olup durmaz gider (Uyğur 2016a: 90-91)


Kaynakça


Erkal, Abdulkadir (2009). Divan Şiiri Poetikası (17. Yüzyıl). Ankara: Birleşik.

Hasan Hâce (t.y.). İlâhiyât. Amasya Beyazıt İl Halk Kütüphanesi, no: 05 Ba 509/3.

Uyğur, Sinan (2013). Hasan Hâce B. Yûsuf (Rumeli-Yenişehir, 138? – Kudüs, 1441) ve Eserleri. Ekev Akademi Dergisi. Yıl: 17.  57 (Güz 2013): 283-294.

Uyğur, Sinan (2016a). Hasan Halvetî’nin Dîvân-ı İlâhiyât’ı (Giriş-İnceleme-Metin-Dizin-Tıpkıbasım). Erzurum: Fenomen.

Uyğur, Sinan (2016b). Hasan Halvetî’nin Sülûku'l-Âşıkîn’i (Giriş-İnceleme-Metin-Dizin-Tıpkıbasım). Ankara. Altınordu.


Atıf Bilgileri


UYĞUR, SİNAN. "İLÂHİYÂT (HASAN HALVETÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/ilahiyat. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 MÜZÎLÜ'Ş-ŞÜKÛK (HASAN HALVETÎ) Hasan Halvetî Doç. Dr. SİNAN UYĞUR
Görüntüle
2 SÜLÛKU'L ÂŞIKÎN (HASAN HALVETÎ) Hasan Halvetî Doç. Dr. SİNAN UYĞUR
Görüntüle
3 MENÂKIBÜ’L-ÂRİFÎN (EFLÂKÎ) Eflâkî, Eflâkî Dede, Eflâkî Ahmed Ârifî, Ârifî Doç. Dr. Mehmet Ünal
Görüntüle
4 MEVHÛB-I MAHBÛB (ŞEYHOĞLU) Şeyhoğlu, Baba Yusuf Sivrihisarî Araş. Gör. Harun ALKAN
Görüntüle
5 MÜNYETÜ'L-EBRÂR VE GUNYETÜ'L-AHYÂR (ABDURRAHÎM) Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân Dr. Öğr. Üyesi Abdullah Taha Orhan
Görüntüle
6 TABSİRATÜ’L-MÜBTEDİ VE TEZKİRETÜ-İ-MÜNTEHİ (KONEVÎ) Konevî, Sadreddin Doç. Dr. Mevlüt Gülmez
Görüntüle
7 KİTÂBÜ’L-MÜNTEHÂ EL-MÜŞTEHÂ ALE’L-FÜSÛS (AHMED BÎCÂN) Ahmed-i Bîcân, Ahmed Bîcân, Yazıcıoğlu Ahmed Bîcân, Şeyh Ahmed Bîcân Efendi bin Sâlih Efendi, Ahmed İbnü’l-Kâtib Dr. Mehmet Bilal Yamak
Görüntüle
8 RİSÂLE-İ ZİKRULLAH (AKŞEMSEDDİN) Akşemseddin, Şemseddin Muhammed Araş. Gör. Harun ALKAN
Görüntüle
9 MİSBÂHU’L-ÜNS BEYNE’L-MA’KÛL VE’L-MEŞHÛD FÎ-ŞERHİ MİFTÂHİ’L-GAYB (FENÂRÎ) Fenârî, Mollâ Fenârî, Şemseddîn Muhammed b. Hamza, Şemseddîn Muhammed Efendi Diğer Edibe Taş
Görüntüle
10 ŞERH-İ HADİS-İ ERBÂİN (SOMUNCU BABA) Somuncu Baba Prof. Dr. Enbiya Yıldırım
Görüntüle
11 ZİKİR RİSÂLESİ/ KELİME-İ TEVHİD ZİKRİ RİSÂLESİ (SOMUNCU BABA) Somuncu Baba, Hamîdüddîn-i Aksarâyî Diğer Tuğba Nurlu Ertürk
Görüntüle
12 KÂŞİFÜ'L-ESTÂR AN VECHİ'L-ESRÂR (ŞEYH HÂMİD-İ VELÎ) Şeyh Hâmid-i Velî Öğretmen TALAT OLGUN
Görüntüle