- Yazar Biyografisi (TEİS)
Hasan Halvetî - Madde Yazarı: Doç. Dr. SİNAN UYĞUR
- Eser Yazılış Tarihi:1429-1441
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Tekke Edebiyatı
- Dönemi:Başlangıç-15. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Divan
- Yayın Tarihi:21/02/2022
İLÂHİYÂT (HASAN HALVETÎ)
İlâhiyâtHasan Halvetî (d. ?/1380? - ö. 845/1441)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Dîvân-ı İlâhiyât, Hasan Halvetî (d. 138?- ö. 1441)'nin şiirleri. Amasya Bayezit İl Halk Kütüphanesinde 05 Ba 509 numarayla kayıtlı Mecmua’nın içinde 134a-146a varakları arasında yer alan, altısı eksik, ikisi mahlassız olmak üzere toplam otuz ilahi mevcuttur. Şair, ilahilerinde “Hasan”, “Hasan Halvetî” ve “Dervîş Hasan Halvetî” mahlaslarını kullanmaktadır. Yazmanın fizikî incelemesinde cildin sırtı ile içindeki sayfalar arasındaki farkın beş milimetre kadar olduğu tespit edilmiş olup mecmuadaki diğer eserlerde bir noksanlığın bulunmamasına karşılık bahsedilen otuz ilahiden altısının eksikliği kayıp kısmın ilahilerden olduğunu ortaya koymaktadır. Buradan da basit bir hesapla Hasan Halvetî’nin yüzün üzerinde ilahisinin var olabileceği söylenebilir. İlâhiyât içindeki “il” ve “dun” redifli iki ilahi yine bu mecmuada yer alan aynı müellifin Sülûku'l-Âşıkîn adlı eserinde yer almaktadır. Her iki eserdeki ilahiler arasında istinsah farkları dikkat çekicidir. Anlaşılıyor ki Hasan Halvetî’nin ilahileri devrinde okunup ezberlenmiş ve müritlerin katkıları meydana gelmeye başlamıştır. İlahiler, lirik, içten bir havayla yazılmıştır. Bu bakımdan Yunus’un tarzına benzemekte, devrinin Tekke edebiyatı temsilcileri Eşrefoğlu Rumi, Hacı Bayram, Âşık Yunus, Nizamoğlu gibi şairlerin eserleriyle de paralellik arz etmektedir. Tasavvuf edebiyatını oluşturan şairler, tasavvufu bizzat yaşayıp temsil edenler ve tasavvufî kültürden haberdar olup onu eserlerine yansıtanlar olmak üzere iki temel gruba ayrılmaktadır (Erkal 2009: 81-83). Bu bakımdan şair, tasavvufî eğitimden geçmiş, onu yaşayan, yaşadığını başkalarına da hissettirmek endişesindedir ki bu bakımdan sanattan ziyade anlaşılırlığı ve içeriği önemsemiş, dolayısıyla ilahilerini sade bir dille kaleme almıştır. Şiirlerinin altısında hece, yirmi dördünde aruz veznini kullanan şair, nazım birimi olarak da dörtlük ve beyti tercih etmiştir. Hasan Halvetî’nin ilahileri, Uyğur (2016) tarafından tıpkıbasımı, gramatikal dizini ve dil incelemesiyle birlikte yayımlanmıştır.
Şairin biyografisi için bk “Hasan Halvetî”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hasan-halveti
Eserden Örnekler
Gönlüm kuşı uçdı yine
Pervâz urup durmaz gider
Işk kadehin içdi yine
Hayrân olup durmaz gider
Gözümden akar kanlu yaş
Âhumdan inler tağ-u taş
Gönlüm evin kıldı terâş
Şeh-bâz olup durmaz gider
Işk hevâsı durmaz eser
Gönlüm ana perin açar
Işk denizi dürler saçar
Yağmâ kılup durmaz gider
Düşdi zemîne ser-te-ser
Işkun ziyâsı şemse-vâr
Eflâkü cânda bî-karâr
Cevlân urup durmaz gider
Azm eyledi dostdan yana
Şevkıla toldı âleme
Yağmâya virüp perr-i pâl
Uryân olup durmaz gider
Vahdet bâğınun bülbüli
Gül-zâre karşu cân virür
Hasan dahı ol vahdete
Bülbül olup durmaz gider (Uyğur 2016a: 90-91)
Kaynakça
Erkal, Abdulkadir (2009). Divan Şiiri Poetikası (17. Yüzyıl). Ankara: Birleşik.
Hasan Hâce (t.y.). İlâhiyât. Amasya Beyazıt İl Halk Kütüphanesi, no: 05 Ba 509/3.
Uyğur, Sinan (2013). Hasan Hâce B. Yûsuf (Rumeli-Yenişehir, 138? – Kudüs, 1441) ve Eserleri. Ekev Akademi Dergisi. Yıl: 17. 57 (Güz 2013): 283-294.
Uyğur, Sinan (2016a). Hasan Halvetî’nin Dîvân-ı İlâhiyât’ı (Giriş-İnceleme-Metin-Dizin-Tıpkıbasım). Erzurum: Fenomen.
Uyğur, Sinan (2016b). Hasan Halvetî’nin Sülûku'l-Âşıkîn’i (Giriş-İnceleme-Metin-Dizin-Tıpkıbasım). Ankara. Altınordu.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | MÜZÎLÜ'Ş-ŞÜKÛK (HASAN HALVETÎ) | Hasan Halvetî | Doç. Dr. SİNAN UYĞUR |
Görüntüle | ||
| 2 | SÜLÛKU'L ÂŞIKÎN (HASAN HALVETÎ) | Hasan Halvetî | Doç. Dr. SİNAN UYĞUR |
Görüntüle | ||
| 3 | MENÂKIBÜ’L-ÂRİFÎN (EFLÂKÎ) | Eflâkî, Eflâkî Dede, Eflâkî Ahmed Ârifî, Ârifî | Doç. Dr. Mehmet Ünal |
Görüntüle | ||
| 4 | MEVHÛB-I MAHBÛB (ŞEYHOĞLU) | Şeyhoğlu, Baba Yusuf Sivrihisarî | Araş. Gör. Harun ALKAN |
Görüntüle | ||
| 5 | MÜNYETÜ'L-EBRÂR VE GUNYETÜ'L-AHYÂR (ABDURRAHÎM) | Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân | Dr. Öğr. Üyesi Abdullah Taha Orhan |
Görüntüle | ||
| 6 | TABSİRATÜ’L-MÜBTEDİ VE TEZKİRETÜ-İ-MÜNTEHİ (KONEVÎ) | Konevî, Sadreddin | Doç. Dr. Mevlüt Gülmez |
Görüntüle | ||
| 7 | KİTÂBÜ’L-MÜNTEHÂ EL-MÜŞTEHÂ ALE’L-FÜSÛS (AHMED BÎCÂN) | Ahmed-i Bîcân, Ahmed Bîcân, Yazıcıoğlu Ahmed Bîcân, Şeyh Ahmed Bîcân Efendi bin Sâlih Efendi, Ahmed İbnü’l-Kâtib | Dr. Mehmet Bilal Yamak |
Görüntüle | ||
| 8 | RİSÂLE-İ ZİKRULLAH (AKŞEMSEDDİN) | Akşemseddin, Şemseddin Muhammed | Araş. Gör. Harun ALKAN |
Görüntüle | ||
| 9 | MİSBÂHU’L-ÜNS BEYNE’L-MA’KÛL VE’L-MEŞHÛD FÎ-ŞERHİ MİFTÂHİ’L-GAYB (FENÂRÎ) | Fenârî, Mollâ Fenârî, Şemseddîn Muhammed b. Hamza, Şemseddîn Muhammed Efendi | Diğer Edibe Taş |
Görüntüle | ||
| 10 | ŞERH-İ HADİS-İ ERBÂİN (SOMUNCU BABA) | Somuncu Baba | Prof. Dr. Enbiya Yıldırım |
Görüntüle | ||
| 11 | ZİKİR RİSÂLESİ/ KELİME-İ TEVHİD ZİKRİ RİSÂLESİ (SOMUNCU BABA) | Somuncu Baba, Hamîdüddîn-i Aksarâyî | Diğer Tuğba Nurlu Ertürk |
Görüntüle | ||
| 12 | KÂŞİFÜ'L-ESTÂR AN VECHİ'L-ESRÂR (ŞEYH HÂMİD-İ VELÎ) | Şeyh Hâmid-i Velî | Öğretmen TALAT OLGUN |
Görüntüle |