Hekim Muhammed b. Abdu’s-Sabûr-ı Hoyî’nin 19. yüzyılın ikinci yarısında kaleme aldığı ve Abbâs Mîrzâ’ya sunduğu Çağatayca-Farsça sözlük. Hulâsa-yı Abbâsî, Çağatay sahasında Mîrzâ Mehdî Han (18. yy.) tarafından yazılan Senglâh’a dayanarak özetlenmiş bir sözlüktür ve Azerbaycan valisi ve Feth-Alî Şâh’ın oğlu Abbâs Mîrzâ (d. 1789 - ö. 1833)’ya armağan edilmiştir (Zabeti Miandoab 2010: 24; Rahimi 2018: 85).

Eser, besmele, ön söz, mukaddime, asıl konu (sözlük) ve hatime bölümünden oluşmaktadır. Ön sözde kök işaretleri ve türemiş sözcükler hakkında bilgi verilerek eserin oluşumu anlatılmış ve esere adının uğur getirmesi ve bereketli olması için Hulâsa-yı Abbâsî konulduğundan söz edilmiştir. Mukaddimede Türk dilinin ses ve imla açısından kurallarına yer verilmiştir (Zabeti Miandoab 2010: 3, 21). Eserin asıl konu kısmında sözcükler Arap alfabesine (harfü’l-vā, harfü’l-hā gibi), mastarlara (meʿa’l-cîm, meʿa’r-rā gibi) ve camit isimlere (cevāmid gibi) göre sıralanarak verilmiştir. Hatime bölümünde ise müellif Nevâyî (d. 1441-ö. 1501)'nin bazı beyitlerinin ve içeriğinin anlaşılamamasına dair birtakım örnekler sunmuştur (Sadîk 2009; Zabeti Miandoab 2010).

Çağatay Türkçesinin yanı sıra Farsça, Moğolca, Arapça ve Soğdca sözcükler de içeren eser, Senglâh’ta bulunan bütün madde başı sözcükleri içermekte ve en az 6000 madde başı sözcük bulunmaktadır. Bu bakımdan kapsamlı bir sözlük olduğu söylenebilir.

Eserin Tahran, Paris gibi yerlerde yaklaşık on beş nüshası olduğu bilinmektedir. Bunlardan bir nüshası Vámbéry (d. 1832 - ö. 1913)’de, başka bir nüshası da Pavet de Courteille (d. 1821- ö. 1889)’de bulunmaktadır (Vámbéry 1867; Pavet de Courteille 1870). Bunun dışında İran'da bazı nüshalar Şadi Aydın tarafından, on üç nüsha da Farhad Rahimi tarafından İran kitaplıklarında keşfedilerek tanıtılmıştır (Nüshalar için bk. Aydın 2008; Rahimi 2017). Nüshalarla ilgili önemli bilgi ise Hulâsa-yı Abbâsî'nin bazı nüshalarında müstensihten kaynaklı hatalar bulunmasıdır (Thúry 1903: 6; Zabeti Miandoab: 2010: 24).

Eserle ilgili ilk örnekler Vámbéry’nin Čagataische Sprachstudien ve aynı şekilde Pavet de Courteille'nin De Dictionnaire Turk-Oriental adlı eserinde görülmektedir (Vámbéry 1867; Pavet de Courteille 1870). İlk tanıtıcı bilgileri de Hasan Eren ve Zühal Ölmez, çalışmalarında yer vermiştir (Eren 1950: 145; Ölmez 1998: 142; Ölmez 2003: 18). Müstakil bir çalışma ise 2009 yılında Hüseyin Muhammedzâde Sadîk tarafından Tahran Sipehsâlâr Medresesi Kütüphanesi nüshası temel alınarak üç Tahran Meclis Kütüphesi nüshasıyla karşılaştırılarak İran’da kitap olarak yayımlanmıştır (Sadîk, 2009). 2010 yılında da Nasrin Zabeti Miandoab tarafından Tahran-Meclis Kütüphanesi nüshası temel alınarak dil özelliklerinin incelendiği, transkripsiyonlu metinle Tahran Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kütüphanesi ile Tahran Üniversitesi Merkez Kütüphanesi nüshalarının karşılaştırıldığı ve dizinin yapıldığı bir yüksek lisans tezi hazırlanmıştır (Zabeti Miandoab 2010).