HİLYE-İ SA'ÂDET (HÂKÂNÎ)
manzum hilye
Hâkânî, Mehmed Beg (d. ?/? - ö. 1015/1606)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Hâkânî Mehmed Bey tarafından kaleme alınan meşhur Hz. Muhammed hilyesi. Hilye-i Sa‘âdet adıyla tanınan eser 712 beyitlik bir mesnevi olup aruzun “fe‘ilâtün fe‘ilâtün fe‘ilün” kalıbıyla yazılmıştır. 1007/1598-99 yılı içerisinde tamamlanmıştır. Besmeleyle başlayan eser tevhid ve na’t ile devam eder, Hz. Peygamber'in hilyesine bakanların bu dünyada ve ahirette kavuşacakları hayırlar sıralanır, ayrı ayrı başlıklar altında Hz. Peygamber’in uzuvlarının  tasvir edildiği ana bölümden sonra münacat ile son bulur.

Hilye-i Sa’âdet, Süleyman Çelebi’nin Mevlid’ine özenilerek aşkla yazılmış ve yüzyıllarca geniş kitlelerin ilgisini görmüştür. Yüksek kültür katmanlarında tıpkı Mevlid yahut Miraciye gibi özel gün ve gecelerde okunduğuna ve bestelendiğine dair sözlü rivayetler var ise de elimizde bestesi bulunmamaktadır. Canlı teşbihler ve yerinde tespitlere de rastlanan konu bölümü, kaynakları belirtilen uzun bir araştırmanın ürünü olup baştan sona sehl-i mümtenidir. Kolay okunması, hatırda kalması ve gönüllere hitap etmesi dolayısıyla yüzyıllarca tekrar tekrar yazılmış, sayısız el yazması nüshası meydana gelmiştir. Pek çok beyti hat levhası olarak yazdırılıp dinî mekânlara ve evlere asılması adet edinilmiştir (Pala 2014).

Hâkânî Mehmed Bey, Hilye-i Sa‘âdet’i ile hilye sahasında büyük bir çığır açmıştır. Hilyesi o kadar beğenilmiştir ki gerek Hz. Muhammed hilyesi yazanlar gerekse diğer hilye şairleri, eserlerinde Hâkânî’nin adını ve hilyesini anmadan geçememişlerdir. Pek çok şair ona gıbta ettiğini açıkça dile getirmiş ve bu nedenle kendisinin de hilye yazdığını söylemiştir. Bazılarına göre ise Hâkânî öyle güzel bir eser meydana getirmiştir ki onunkinden daha güzel bir Hz. Peygamber hilyesi yazılamaz. Onu bu alanda geçmek mümkün değildir. Bu nedenle onlar Hz. Peygamber hilyesi yazmaya bile kalkışmaz, Hâkânî’nin hilyesini tanzir etmezler, taklit edemezler ve başka bir alanda hilye kaleme alırlar (Erdoğan 2013: 40). Böylece zamanla Hâkânî’nin hilyesine zeyller yazılmaya başlar. Hatta neredeyse Hz. Peygamber hilyeleri dışında kalan bütün hilyelerin Hâkânî’ye zeyl olarak yazıldığı bile söylenebilir. Nitekim bazı hilye şairleri Hâkânî’ye zeyl yazdığını açık açık dile getirirken bazıları da Hâkânî’nin Hz. Peygamber hilyesinin çok başarılı olduğunu, artık o yolun kendilerine kapandığını ya da Hâkânî’nin eksik bıraktığını düşündükleri diğer önemli kişilerin de hilyesinin yazılması gerektiğini düşündüklerini söyleyerek zeyl yazdıklarını dolaylı yoldan ifade ederler. Hâkânî, hilyesiyle hem edebiyatımıza hilye türünün en güzel örneğini kazandırmış hem de kendisinden sonra pek çok hilyenin vücuda getirilmesine zemin hazırlamıştır (Erdoğan 2013: 42). Hâkânî’nin hilyesine nazire yazanlar arasında Nahîfî, Ârif Süleymân, Mehmed Necîb, Mustafâ Fevzî b. Nu‘mân, İsmâil, Sâdık Kemâl Paşa, Âşık Kadrî, Mustafa Fehmi Gerçeker öne çıkan isimlerdir. Zeyl yazanlar arasında Cevrî, Neşâtî, Salâhî-i Uşşâkî, Hanyalı Nûrî, Na‘tî, Şâkir Mehmed ve Safhî sayılabilir.

Eser üzerine Külekçi (1988), Karahan (1992), Pala (2005) ve Erdoğan (2013) çalışmıştır. Ayrıca eser, Hayreddin Karaman tarafından günümüz Türkçesine hece vezniyle aktarılmıştır (2008).

Şairin biyografisi için bk. “Hâkânî, Mehmed Beg”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hakani-mehmed-beg 

Eserden Örnekler


Bu hadîs içre budur kavl-i ehem

Ya‘ni Allâhu Te‘âlâ a‘lem


Nice pâkîze sühandan sonra

Fahr-ı âlem didi benden sonra


Hilye-i pâkimi kim görse benim

Ola görmüş gibi vech-i hasenim


Gördügince müteşevvik olsa

Hâsılı hüsnüme âşık olsa


Ârzû itse yüzüm görmege ol

Kalbine neş’e-i Hak itse hulûl


Âteş-i dûzâh olur ana harâm

Eyler ikrâm ile firdevse hırâm


Fitne-i kabrden ol merd-i Hudâ

Yevm-i mîzâna dek emn üzre ola


Dahi haşr itmeye uryân anı Hak

Ola gufrânına Hakk’ın mülhak


Anı hırz eylese bir ehl-i sefer

Zarar irmez ana dir peygamber


Bu rivâyât-ı kesîrü’l-berekât

Böyle nakl oldı Alî’den bi’z-zât


Makâle-i Havâss-ı Hilye-i Hâsü’l-Hâss-ı Nebî-i Muhterem ‘Aleyhisselâm

Meş‘al-i âfile-i ehl-i yakîn

Hazret-i şeyh-i cihân Sadrü’d-dîn


Didi bu hilye-i âlî-câhı

Kim ki yazup nazar itse gâhi


İde Hak cümle belâlardan emîn

Pür-belâ olsa eger rûy-ı zemîn 


Füc'eden vesveseden hâtimeden

Anı hıfz eyleye Zü'l-Fazl u Minen


Oldugı hânede fakr u gam u bîm

Olmaya girmeye şeytân-ı racîm


Hacc u itâk sevâbın her ân

Ana ihsân ide Dâdâr-ı cihân


Mübtelâ olmaya emrâza teni

Rahne-dâr olmaya burc-ı bedeni


Kadem urunca diyâr-ı ademe

Olmaya ana musallat zaleme


Şerr-i dünyâ vü azâb u ukbâ

Ana yaklaşmaya dir icmâlâ (Erdoğan 2013: 123-124).

Kaynakça


Erdoğan, Mehtap (2013). Türk Edebiyatında Manzum Hilyeler. İstanbul: Kitabevi Yay.

Karahan, Abdülkadir (1992). Hakani Mehmed Bey’in Hilye-i Şerife’si. İstanbul: Sabah Gazetesi Yay.

Karaman, Hayreddin (2008). Gönüllerin Süsü, Hanelerin Zineti Hilye/Peygamberimizin Şekil ve Şemâili. İstanbul: Ufuk Yay.

Külekçi, Numan (1988). Hilye-i Hâkânî. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yay.

Pala, İskender (2005). Hâkânî Mehmed Bey Hilye-i Sa‘âdet. İstanbul: Kapı Yay.

Atıf Bilgileri


Erdoğan Taş, Mehtap. "HİLYE-İ SA'ÂDET (HÂKÂNÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/hilye-i-sa-adet-hakani-tees-1926. [Erişim Tarihi: 13 Mayıs 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DÎVÂN (HÂKÂNÎ) Hâkânî, Mehmed Beg Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
2 MİFTÂH-I FÜTÛHÂT (HÂKÂNÎ) Hâkânî, Mehmed Beg Dr. Öğr. Üyesi Müzahir KILIÇ
Görüntüle
3 DÎVÂN (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
4 MÜNŞE’ÂT (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
5 TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş
Görüntüle
6 KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Doç. Dr. Himmet BÜKE
Görüntüle
7 HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
8 ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlisî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
9 ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) Mesîhî, Îsâ Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
10 DÎVÂN (ŞÂMÎ) Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
11 HEFT PEYKER (ABDÎ) Abdî Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ
Görüntüle
12 CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) Abdî Prof. Dr. Adnan Ince
Görüntüle