HİKÂYE-İ ŞAHMERAN (06 Mil. Yz. A. 8102)
masal
Ahmed ibn Maksudi (d.?-ö.?)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Müellifi Ahmed ibn Maksudi olan masal. Üzerinde tarihi bilgi belirtilmemekle birlikte 19. yüzyıla ait  olması kuvvetle muhtemeldir.

Mensur olan eserde az da olsa manzum kısımlar yer alır. 85 varaktan oluşan eser, harekelidir. Ankara Millî Kütüphane'de 06 Mil. Yz. A 8102 numarayla kayıtlı olan Hikâye-i Şahmeran’ın Câmesab-nâme ya da Câmasb-nâme gibi farklı adlarda kayıtlı birçok yazma nüshası farklı kütüphanelerde mevcuttur.

Çerçeve masal özelliği taşıyan Hikâye-i Şahmeran’da; Câmesab’ın Hikâyesi içinde Belkıya’nın Hikâyesi, Cihan Şâh’ın Hikâyesi olmak üzere iki ana hikâye daha bulunmaktadır. Yazmanın giriş kısmında eserin içindeki çerçeve masallar sırasıyla şu şekilde verilir: Hikâye-i Belkıya, Hikâye-i İkab, Hikâye-i Şahsahra, Hikâye-i Kûh-ı Kâf, Hikâye-i Cihanşah, Hikâye-i Şah-ı Murg, Hikâye-i Dûhter Şah-ı Peri, Hikâye-i Kal’a-ı Gevhernigîn, Hikâye-i Şemsabânû, Hikâye-i Keygâl-i Hindî, Hikâye-i Belkıya Mısır’a Geldiği, Hikâye-i Şâh-ı Merân. Masalın ana başlığı Hikâye-yi Şâh-ı mârân olup besmeleyle başlar. Âlemlerin rabbine hamd, Muhammed ve âline salat ve selamla devam eder. Kitabın müellifinin kitabı yazma gayesinden bahseder. Hz. Musa’nın Tur Dağı’nda Allah ile konuşması olayından ve Hz. Muhammed’e övgüden sonra kelime-i şehadet yer alır ve masal başlar. Camesab’ın hikâyesinin içinde Belkıya ve Cihan Şah hikâyeleri de anlatılır. Camesab’ın masalının epizotları şöyledir: Hazret-i Danyal ile Cebrail arasındaki sohbet, Hz. Danyal’ın öleceğini anlayıp elindeki kâğıtları hanımına teslim etmesi, eşine nasihati ve ölümü, Danyal’ın oğlunun dünyaya gelmesi, oğlana ad verilmesi, Camesab’ın yedi yaşına girince hocaya verilmesi, Camesab’ın evlendirilmesi, Camesab’ın işe başlaması, ormandan odun getirmesi, tesadüfen bal kuyusunu bulması, arkadaşlarının ihaneti ve onu kuyuda bırakmaları, Camesab’ın annesine oğlunun öldüğüne dair kötü haber verilmesi, Camesab’ın kuyuda kendini Şahmeran’ın yer altı köşkünde bulması ve Şahmeran ile karşılaşması ve başından geçenleri ona anlatması, Şahmeran’ın da Camesab’a Belkıya’nın ve Cihân Şah’ın hikâyelerini anlatması, Camesab’ın Şahmeran’dan kendi dünyasına gitmek için izin istemesi, Şahmeran’ın onu hamama girmeme şartıyla bırakması, Camesab’ın kuyudan çıkınca annesinin yanına ve kendisine ihanet eden arkadaşlarının yanına gitmesi, arkadaşlarının onu hamama götürmek istemeleri fakat Camesab’ın Şahmeran’a söz verdiği için bunu reddetmesi, o sırada ülkenin padişahı Key Hüsrev’in hastalanması ve veziri Şemhûr’un padişahın iyileşebilmesi için Şahmeran’ın gerekli olduğunu söylemesi, Şahmeran’ı göreni tespit edebilmek için ülkedeki herkesin hamamda yıkanması, padişahın adamlarının Camesab’ı zorla hamama götürmesi, hamamda vücuduna su değen Camesab’ın Şahmeran’ı gördüğüne dair nişanının ortaya çıkması, padişahın adamlarının onu alıp saraya götürmesi, vezir Şemhur’un Camesab’ı padişah Keyhüsrev’i iyileştirmek için ikna etmeye çalışması, Camesab’ın Şahmeran’ın yerini söylemeyince işkence edilmesi, işkenceye dayanamayan Camesab’ın Şahmeran’ın yerini söylemesi, sözünde durmayan Camesab’a Şahmeran’ın sitem etmesi, Camesab pişmanlığını ve üzüntüsünü dile getirmesi, Şahmeran’ın Camesab’ın samimiyetine inanması ve yolda giderken ona öğütte bulunması, saraya vardıklarında öğüdünü yerine getirmesi, Şahmerân’ın ölmesi, vezirin ölmesi, Camesab’ın vezir Şemhûr’un ölüm haberini padişah Keyhüsrev’e getirmesi ve padişahın iyileşmesi, padişahın Camesab’ı vezir yapması, Camesab’ın hiçbir şey bilmiyorken bir anda hikmetlerle donanması, aradan zaman geçince Camesab’ın ölmesi (Çakır 2011: 126-127).

Hikâye-i Şahmeran üzerine Emine Çakır tarafından 2011 yılında yüksek lisans tezi hazırlanmıştır. Çakır, çalışmasında Hikâye-i Şahmeran adlı bu nüsha ile Millî Kütüphane'de arşiv numarası 06 Mil. Yz. A 8491 olan Câmesb-Nâme adlı müellifi bilinmeyen yazma eser ve T.B.M.M. Kütüphanesi’nde arşiv numarası 06 TBMM LD 1465 olan ve Abdî’ye ait Câmesb-nâme adlı nüshayı günümüz Türkçesine aktararak masal motifleri açısından mukayese etmiştir.

Eserden Örnekler


Hikâye-i Şahmeran

[43a] / (1) Camesab evvelki suyun (2) alub ol şişeye kor ve ikinci suyunu kendisi içer. Hemân gönlü ve tamarları (3) kaynayub hareket ider. Biemrillahi te’ala gönlünde hikmet nuru peyda olub kalbi (4) hikmetullah ile tolub ilm-i hikmet kendüye keşf oldu ve Şâhmerân’ın parça (5)ları çömlek içinde söylemeğe başladı. Biz şâhın marazına dermân (6) başı der ki beni birinci padişaha yidir. Ortası dir ki beni ikinci günü şâha (7) yidir. Kuyruğu dir ki beni üçüncü günü şâha yidir. Dördüncü gün hamama götür. (8) Ol marazdan halas olur dirken hemân Şemhûr gelür der ki (Çakır 2011: 408).


Beyt Muhabbet bir belâdır kim giriftâr olmayan bilmez

Cefâyı çekmeyen âşık safânın kadrini bilmez (Çakır 2011: 203).

Kaynakça


Çakır, Emine (2011). Hikâye-i Şahmeran Üzerine Mukayeseli Bir İnceleme. Yüksek Lisans Tezi. Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi.

Atıf Bilgileri


Çakır, Emine. "HİKÂYE-İ ŞAHMERAN (06 Mil. Yz. A. 8102)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/hikaye-i-sahmeran-06-mil-yz-a-8102. [Erişim Tarihi: 28 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 ŞÂİRNÂME (HIZRÎ) Hızrî Dr. Öğr. Üyesi Şebnem Şerife Şahinkaya
Görüntüle
2 MEŞAHİR-İ KAYSERİYYE Ahmed Nazif Efendi Doç. Dr. tolga öntürk
Görüntüle
3 DÎVÂN (DERTLİ) Dertli, İbrahim Diğer Metin İpek
Görüntüle
4 DER BEYÂN-I DÎVÂN-I ECRÎ BABA Ecrî Doç. Dr. Necmiye Özbek Arslan
Görüntüle
5 ŞÜREGEL DESTANI Efkârî Dr. Mehmet Dervişoğlu
Görüntüle
6 DÎVÂN (ERZURUMLU EMRAH) Emrah, Erzurumlu Doç. Dr. abdulkadir erkal
Görüntüle
7 TUHFE-İ FEVZİYE Kara Fevzi Diğer Meryem Özdemir
Görüntüle
8 DİVANÇE (Kemâlî) Kemâlî, Mustafa Doç. Dr. SAGIP ATLI
Görüntüle
9 DÎVÂN (KENZÎ) Kenzî, İbrahim Kasım Doç. Dr. Osman Kufacı
Görüntüle
10 KERİMAN-I DİLİR Kusurî, Ömer Diğer Emine Güleç
Görüntüle