Mustafa Vahyî Efendi’nin kırk hadis ve şerhini ihtiva eden eseri. Mukaddimede aktarılan “Ümmetim içinde din emirlerine dair kırk hadis ezberleyeni Allahu Teâlâ fakihler ve âlimler zümresi arasında haşreder” hadisi ile “kırk hadis ezberleyenin cennetlik olacağı”, “şehitlerle haşrolunacağı” gibi farklı rivayetler eserin yazılmasında etken olmuştur. Eser, dönemin padişahı Abdülaziz Han’a (ö. 1293/1876) ithaf edilmiştir.

Mustafa Vahyî Efendi eserine üç ayetle (Saff, 61/10-11; Ankebut, 29/69; Nisa, 4/150) giriş yapmıştır. Ardından hadislerin metnini “Kâle Rasulullah” ifadesiyle verip açıklama esnasında rivayetin kaynakları ve sıhhat durumlarına dair bilgilerden sonra “kavlühû” başlığı altında hadisi açıklamıştır. Anlaşılması zor hususlar ve okuyucular tarafından ileri sürülebilecek sorular “fein kulte” sözleriyle sorulmuş ve “kultü” ibaresi ile başlayan kısımda cevaplandırılmıştır.

Vahyî Efendi, bu eserinde hadisleri seçerken cehri ve hafi şekliyle ayakta, oturarak, yatarak, sağlıklı iken, hasta iken, gece veya gündüz, denizde veya karada, hareket halinde veya sükûnet halinde zikretmenin en üstün ibadet olduğunu gerek delaleten gerek işareten gerekse lafzen ortaya koyan hadisler olmasına özen göstermiştir. Diğer mutasavvıf hadis yorumcuları gibi, o da hadislerden çıkarılacak hikmeti yakalamaya çalışırken, zahiri anlam yanında işârî yoruma da önem vermiştir (Oran 2015: 27-28).

Hadisler şerh edilirken Gazzâlî (ö. 505/1111), Fahreddin Razî (ö. 606/1210), İbnü’l-Arabî (ö. 638/1240), İbn Hacer Askalânî (ö. 852/1449), Suyûtî (ö. 911/1505), Münâvî (ö. 1031/1621), Tîbî, İbn Hacer Heytemî (ö. 974/1566), Münzirî (ö. 656/1258), Begavî (ö. 516/1117), Deylemî (ö. 509/1115), Ebu Nuaym İsfahânî (ö. 430/1038), Beyhakî (ö. 458/1066), İbn Asâkir (ö. 1176) ve daha birçok âlimin eserlerinden alıntılar yapıldığı görülmektedir.

Mustafa Vahyî Efendi, anlatmak istediklerini Arapça, Farsça ve Türkçe beyitlerle de destekleme yoluna gitmiştir. Kırkıncı hadisten sonra zikir konusunda Necmeddîn Dâye’nin Mirsâdü’l-İbâd’ı ile Sümbül Sinân Efendi gibi bazı sufilerin eserlerinden alıntılar da yapmıştır. Mustafa Vahyî’nin bu eseri dil açısından genel olarak Arapça, kısmen Farsça ve Türkçe şeklinde kaleme alınmıştır

Eser, 1279/1862 yılında 45 sayfa hâlinde İstanbul’da basılmıştır. Yazma nüshası ise Ankara Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Kütüphanesinde İsmail Saib Yazmaları 2120 numarada kayıtlıdır.

Yazarın biyografisi için bk. “Vahyî, Seyyid Mustafa, İstanbullu”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/vahyi-seyyid-mustafa-istanbullu