GÜL Ü BÜLBÜL (VÂHİDÎ)
sembolik nitelikte manzum-mensur hikâye
Vâhidî

ISBN: 978-9944-237-87-1


Vâhidî'nin Farsça kaleme aldığı Gül ve Bülbül'ün aşkını konu alan sembolik nitelikte manzum-mensur hikâye. Eser, "Der Beyân-ı Sebeb-i Te'lîf-i Risâle-i Gül ü Bülbül" başlıklı kısımda yazarının da belirttiği üzere bir risâledir.  Büyük kısmı nesir olan eserin başında padişah övgüsü niteliğindeki Sultân bin Sultân es-Sultân Selîm Hân sunuşu ve sonundaki tahrîren fî gurre-i recebü'l-mürecceb min-şuhûr-ı sene seb‘a vü ‘işrîn ü tis'a mi'e (927/1520) tarih bildiriminden Yavuz Sultân Selîm (ö. 1520)'in saltanatının son zamanlarında yazıldığı anlaşılır.

 ‘Attâr'ın Bülbül-nâme'si ile yazarı bilinmeyen Bülbül-nâme'nin etkileri sezilen Gül ü Bülbül’ün konusu kuşların Bülbül hakkındaki şikâyetleri ve Bülbül'ün cevabıdır ancak eserin tamamı bu konuya tahsis edilmemiştir. Eserin baş tarafında yazılış sebebi ile yazarın, gülşenin, Gül ve Bülbül'ün hallerinin okuyucuya sunuluşu yapılmış, kuşlarla bülbülün hikâyesi risâlenin yarısına yakın bir kısmında işlenmiştir. Gül’ün Bülbül’ü küçümser nitelikteki sözlerine Bülbül’ün soyunu da beyan ederek verdiği cevap eserin en dikkat çekici kısmı olarak nitelenebilir (Konu özeti için bk. Fazlî'nin Gül ü Bülbül'ü). 

Gül ü Bülbül'de söylem sanatlı olmayıp anlaşılır bir niteliktedir. Risâlenin dilinin anlaşılır olmasında yazarının Türk olmasının etkisi büyüktür. Risâlenin yazarı Vâhidî Türkçe düşünüp Farsça kısa ve orta uzunlukta cümlelerle eserini oluşturmuş böylelikle anlaşılır dilde Farsça bir eser ortaya çıkmıştır. Eserde latife, hikâyet ve kıssa başlıklı kısımlar ile aradaki şiir ve beyitler manzum, diğer kısımlar mensurdur.

Ta‘lîk hatla yazılmış 15 satır ve 14 varaklık (28 sahife) Gül ü Bülbül üzerine yapılmış herhangi bir çalışma bulunmamaktadır.  

Eserden Örnekler


Hoş gül-istân bûdî ger bûdî bekâeş

Mî- nümâyed her nefes lîkin fenâeş  (Zavotçu 1997: 299)


Terahhum Kerden-i Gül Be-bülbül


Hod Gül ez-Bülbül în hikâyât-ı 'Acîb ve în kelimât-ı garîb ü în enîn-hâ-yı müstmend-âne ve în niyâz-hâ-yı derdmend-âne-râ be-şenîd ve gâyet pesendîd ve Bülbül-i şeydâ-râ be-'âşıkî hod be-cân u dil be-güzerîd .


Gül, Bülbül'den bu şaşırtıcı hikayeyi, bu garip sözleri, kederli inlemeleri ve bu dertli yalvarışları duyunca çok sevindi ve şaşkın bülbülü kendi aşıklığına can u gönülden seçti. Bir zaman düşünce çölünde dolaşan oldu ve onun gönül kuşu hayret dağında uçan oldu. Gönlüne dedi ki: “Ey sırdaş gönlüm ve havada beraber uçanım! Gerçek bildim ki bu miskin ve kederli bülbül benim can u gönülden âşıkımdır… (Zavotçu 1997: 315)


Kaynakça


Vâhidî. Gül ü Bülbül. Kayseri Râşid Efendi Ktp. nu. 582/2 (77b - 90b).

“Türk Edebiyatında Gül ve Bülbül”. Türkler Ansiklopedisi. C. 5. Ankara: Yeni Türkiye Yay. 896-902.

Zavotçu, Gencay (1997). Türk Edebiyatı’nda Gül ve Bülbül Mesnevileri-Mukayeseli Çalışma. Doktora Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi.  

Atıf Bilgileri


Zavotçu, Gencay. "GÜL Ü BÜLBÜL (VÂHİDÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/gul-u-bulbul-vahidi. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DÎVÂN (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
2 MÜNŞE’ÂT (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
3 TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş
Görüntüle
4 KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Doç. Dr. Himmet BÜKE
Görüntüle
5 HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
6 ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlisî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
7 ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) Mesîhî, Îsâ Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
8 DÎVÂN (ŞÂMÎ) Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
9 HEFT PEYKER (ABDÎ) Abdî Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ
Görüntüle
10 CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) Abdî Prof. Dr. Adnan Ince
Görüntüle