Şeyhülislam Ebussuûd Efendi’nin fetvalarını bir araya getiren metinler. Bu metinler biri ülkedeki bütün kadıları bağlayan diğeri onun bir müftü olarak dinî konularda sorulan sorulara verdiği cevaplar olmak üzere iki grupta incelenir. Birinci gruba giren fetvalar bazen müstakil bir risale teşkil edecek şekilde gerekçe ve delilleriyle geniş bir şekilde ele alınmıştır. İkinci grupta değerlendirilen fetvalar ise şukkalar, fetva mecmuaları, kenar kayıtları, fıkıh, kanunname, tarih vb. konuda eserlerin yazmalarında kayıtlı günlük hayatta hukukî ve dinî meselelerle ilgili sorulara cevap olarak verilenlerden oluşur. Bunlar çeşitli derlemeciler  tarafından fıkıh kitaplarının sistematiğine uygun şekilde bir araya getirilmişlerdir (Akgündüz 1995: 441-442, Düzenli 2007: 71-82).

Ebussuud Efendi’nin fetvaları, Osmanlı tarihinde Kanunî unvanıyla yer alan Sultan Süleyman'ın kurmaya çalıştığı düzenin en önemli dayanaklarından olmasıyla önem arz eder (Imber 2004: 1). Fetvaların edebiyat bilimi açısından değeri ise hem biçim hem de içeriğe dayanmaktadır. Aynı zamanda şair olan Şeyhülislam, fetva istenen meselelere sorulduğu dilde (Türkçe, Arapça, Farsça) cevap verirken teşbih, mecaz, tevriye, tezat gibi edebî sanatlarla örülmüş, yer yer nükte ve mizah da içeren mensur fetvaları yanında manzum fetva geleneğini başlatmış, şiir ve şairlerle ilgili fetvalar vermiştir. Ebussuûd Efendi’nin başlattığı bu geleneğe diğer şeyhülislamların da uymasıyla bir fetva edebiyatı ortaya çıkmıştır (Eliaçık 2016: 109). Bazı günler 1400’ün üzerinde mesele hakkında fetva veren Şeyhülislam, hüküm verirken devrin şartlarını, zamanı ve zemini, halkın örf ve âdetlerini hesaba katmıştır. Örneğin kendisinden önce kahvenin haram olduğuna dair fetva bulunduğu hâlde onun görüşü halkın ihtiyaçları doğrultusunda aksi yönde olmuş; Karagöz ve Ortaoyununu da “ibret için nazar edip, ehl-i hâl fikriyle tefekkür” şartıyla caiz görmüştür (Aydemir 1989: 19-20).

Fetâvâ-yı Ebussûd'un tespiti, tasnifi ve incelenmesi pek çok akademik araştırmaya konu olmuştur. Öncül çalışmalardan Nihal Atsız'ın hazırladığı bibliyografyada Ebussuûd adına düzenlenen ya da diğer fetva mecmualarında yer alan Ebussuûd’a ait fetvaların 98 farklı yerde kayıtlı olduğu tespit edilmiş (1967), sonraki araştırmalarda bu sayının 1000'in üzerinde olduğu görülmüştür (Düzenli 2002: 3). M. Ertuğrul Düzdağ, Mustafa b. Ali el-Hatib istinsahı ve Sinan b. Ramazan el-Cevheri'nin derlemesi olan iki Mecmu'â-yı Fetâvâ nüshasını esas alarak içlerinden seçtiği 1001 fetvayı yayımlamıştır. Çalışmasıyla 16. yüzyıl toplum hayatına ışık tutmayı hedefleyen araştırmacı fetvaları klasik fetva mecmualarına göre değil çalışmasına uygun biçimde tasnif etmiştir (1983). Pehlul Düzenli, 1017 fetva mecmuasına ulaşarak içlerinden Ebussuûd'un fetvaları açısından önemli olan 518 mecmua belirlemiş ve bunlara dayanarak Şeyhülislam'ın fetvalarını büyük ölçüde tespite çalışmıştır (2007). H. Necati Demirtaş çalışmasında biri Ebussuûd adına düzenlenmiş üç fetva mecmuasına dayanarak seçtiği fetvaları 12 başlık altında tasnif ederek yayımlamıştır (2016). Akgündüz, çalışmasının birinci bölümünde Veli bin Yusuf derlemesi olan Ebussuûd'a ait fetva mecmuasını üç nüshaya dayanarak neşretmiştir. Diğer bölümlerde ise Şeyhülislam'ın çeşitli konularda müstakil risale olarak kaleme aldığı fetvalara yer vermiştir (2018). Colin Imber (2004) ve Abdullah Demir (2006) ise Fetâvâ-yı Ebussûd'un çeşitli yazmaları ve neşirlerini esas alarak bir hukukçu olarak Ebussuûd ve dönemin hukuk sistemine dair incelemeler yapmışlardır.

Yazarın biyografisi için bk. "Ebussuud Efendi, Hâce Çelebi". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ebusuud-efendi-hace-celebi