- Yazar Biyografisi (TEİS)
Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey - Madde Yazarı: Prof. Dr. Sadık Yazar
- Eser Yazılış Tarihi:1106/1694-95 - 1115/1703
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:18. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum-Mensur
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Dinî-Tasavvufî-Ahlaki Eser
- Yayın Tarihi:07/10/2021
FÂLÜ'S-SA'ÂDE (RÂSİH)
siyer, evsâf-ı nebi, dört büyük halifenin evsafı, tarih düşürmeRâsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey (d. ?/? - ö. 1144/1731)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Balıkesirli Râsih'in dini-ahlaki türdeki eseri. Eser üzerinde çalışma yapanların öncülerinden olan Şakir Diclehan’dan başlayarak neredeyse tüm araştırmacıların bahsettiği bu eserin Balıkesirli Râsih’e aidiyetinde şüphe yoktur. Nitekim yazar, eserin hemen girişinde ismini “… bu ˘abd-i haķīr ü ˘āciz-i pür-taķŝīr Rāsiĥ Ahmed bin Sinān Paşa bin Mehmed Paşa … medīne-i Balıkesir’de tevellüd …” (1b) şeklinde çok açık olarak verdiği gibi doğum yerinin Balıkesir olduğunu da ifade ederek her türlü şüphe ve karışıklığın önüne geçmektedir. Fâlü’s-Sa’âde’nin Râsih’e aidiyetini teyit eden bir diğer veri de kendisine aidiyetini yakın zamanda tespit edilen mecmuasıdır. Râsih bahsi geçen mecmuasında diğer eserlerinden olduğu gibi Fâlü’s-Sa’âde’sinden de birkaç bölüme yer vermiştir.
Eserin Râsih’e aidiyeti isabetli olarak tespit edilmesine karşın, muhtevası hakkında şu ana kadar kapsayıcı bilgilerin verildiğini söylemek güçtür. Diclehan “Dini bir eserdir, Hz. Peygamber’den ve onun çihar yâr-i güzininden bahseder” derken Engin Selçuk ise giizli ilimler, kehanet, tasavvuf ve tarikat gibi konuları içeren bie eser olduğunu söyler.
Râsih hakkında en kapsamlı çalışmayı yapmış olmasına karşın, Selçuk’un onun Fâlü’s-Sa’âde adlı eserinin muhtevası hakkında verdiği bilgileri hangi kaynaktan ve nasıl tespit ettiğini anlamak zordur. Ancak verilen bilgilerin çok da isabetli olmadığını söylemekte yarar vardır. Nitekim tüm eserlerinde kendisi ve eserleri hakkında nispeten cömertçe bilgiler vermekten geri durmayan Râsih de Fâlü’s-Sa’âde’sinin girişinde eserinin yazılış sebebini izah edip muhtevası hakkında çok açık bilgiler vermiştir. Buna göre çocukluk yaşlarından eseri yazdığı yıllara kadar, tüm çabasını ilim tahsiline harcayan Râsih, ilim tahsili sırasında rivayetlerle çokça meşgul olmasından olsa gerek Allah’ın bir lütfu olarak Hz. Peygamber’i misal aleminde defalarca müşahede eder. Bu nimetin zikrini üzerine vazife addeden yazar, yaklaşık 50 adet esere müracaat ederek Hz. Peygamber’in "cevâhir ü zevâhir-i nu’ût-ı şerîfe ve evsâf-ı münîfesini" derleyip tanzim kıldığını ifade eder. Bu itibarla eser, Hz. Peygamber’in övgüsü ve vasıflarının zikri ile dört büyük halifenin fazilet ve hasiselerinin zikredilip güzel sözlerinin derlenmesinden oluşmaktadır. Eserin bir diğer önemli tarafı da "hâtime" başlıklı kısımda II. Mustafa'nın cülusu için beş vech üzerine çeşit çeşit tarihler düşürülmüş olmasıdır. Tespit edilen mecmuasında da hayli tarih düşüren Râsih'in bu eserinde de tarih düşürmedeki maharetini sergilediği görülmektedir.
Râsih, eserini Sultân II. Mustafa devrinde telif ettiğini belirtip bu padişahın kısa bir övgüsünü yaptıktan sonra eserini onun adına telif ettiği için ismini Fâlü’s-Sa’âde koyduğunu ifade etmektedir. Eserinin tertibi hakkında da bilgi veren Râsih, anâsır-ı erbaa sayısınca eserini her biri üç fasıldan oluşan dört "rükn" üzerine bina ve bir hâtime ile tekmil ettiğini dile getirir. Râsih, eserinin sebeb-i telifini, kaynaklarını, muhtevasını ve tertibini izah ettikten sonra eserini neden 12 bölüm üzerine bina ettiğini de 12 sayısı üzerinden birkaç açıklama ile izah eder. Fâlü’s-Sa’âde’nin yazılış tarihi kesin olarak kaydedilmemiş olsa da eserin sunulduğu padişah dikkate alınarak 1695-1703 yılları arasında yazıldığını söylemek mümkündür. Nitekim eserin İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi TY 10278 numarada bulunan nüshası müellif hattı olup 1106/1694-95 tarihini göstermektedir. Eserin Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi 1593, Balıkesir İl Halk Kütüphanesi 567 ve Mısır Milli Kütüphanesi Timuriye 2611 numarada olmak üzere üç nüshası daha bulunmaktadır.
Şairin biyografisi için bk. "Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/rasih-balikesirli-rasih-ahmed-bey
Eserden Örnekler
Hâtime: Sa'âdetli ve şevketli pâdişâh-ı cihân … hażretlerinin cülûs-ı meymenet-me'nûslarına ...ve zamān-ı şerīf ü evān-ı latîflerinde 'inâyet-i Rabbânî ve 'âtıfet-i Sübhânî ile berren ve bahren sünûh u zuhûr iden fütûhât-ı celîle ve te'yîdât-ı celîleye muvâfık vücûh-ı hamse üzre gûn-â-gûn târîhler beyânındadır. ... Fasl-ı sânî: Fezâ'il-i Muhammediyye aleyhi efdalü's-salâti ve ekmelü't-tahiyye beyânındadır. Ya'nî ol hâce-i şehrsitân-ı her dü serâ ve kâfile-keş-i câdde-i sübhânellezî esrâ sallallâhu ta'âlâ 'aleyhi ve sellem cenâbının fezâyil-i imtiyâziyye ve şerâyif-i i'tizâziyyesinden ale'l-infirâd meşâhîr-i asfâ-nihâd ve ezkâ-nijâd enbiyâ aleyhimü's-salâtü ve's-selâm üzre olan tafzîli alâ sebîli'l-icmâl beyân olunur inşâ'allâhu ta'âlâ. ... Rûh-ı pâkine ide hazret-i Kuddûs u Selâm Dem-be-dem mazhar-ı sad-gûne teşârîf ü selâm Yazıla nâmına menşûr-ı makâm-ı Mahmûd Rûz-ı mahşerde ide sadr-ı şefâ'atde kıyâm.
Kaynakça
Önler, Selim (2019). “Balıkesirli Râsih ve Bülgatü’l-Ahbâb Adlı Eseri”. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 20 (37): 609-622.
Râsih Ahmed Bey. Fâlü’s-Sa’âde. Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi Böl. 1593, 1b.
Selçuk, Engin (2014). “Balıkesir’e Değer Katan Bir Şair: Râsih Ahmed Bey”. Uluslararası Balıkesir’e Değer Katan Şahsiyetler Sempozyumu, Balıkesir (07-08 Kasım 2013) Bildirileri. 137-143.
Yazar, Sadık (2020). "Eylemişler Râsih’e Bühtân Bühtân Üstüne: Balıkesirli Râsih’in Eserlerine Dair Bilgilerin Tashihi". Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 24: 635-671.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | DÎVÂN (RÂSİH) | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 2 | BÜRÛCÜ'N-NÜCÛM | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 3 | BÜLGATÜ'L-AHBÂB | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 4 | AYDIN ŞEHR-ENGÎZİ (RÂSİH) | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 5 | DÎVÂNÇE / MECMÛ'A (RÂSİH) | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 6 | SÜRRE MEN RE'Â | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 7 | SÜBHATÜ'L-ÂDÂB | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 8 | GÂYETÜ'-T-TEBRÎK / KASÎDE-İ MÜBÂREKE | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 9 | SAD VESÂYÂ | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 10 | MANZÛME-İ DURÛB-I EMSÂL (HIFZÎ) | Hıfzî | Dr. Öğr. Üyesi BAHANUR ÖZKAN BAHAR |
Görüntüle | ||
| 11 | NA'T MECMÛ'ASI (HÜSEYİN AYVANSARÂYÎ) (Rıfat Kütük Şahsi Kütüphanesi) | Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin | Diğer Aybala Sena KÜTÜK |
Görüntüle | ||
| 12 | DÎVÂN (KESBÎ /KİSBÎ) | Kesbî/Kisbî, Kesbî Mehmed Efendi | ismail Aksoyak |
Görüntüle | ||
| 13 | TERCÜME-İ DURÛB-I EMSÂL-İ ARABİYYE (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) | Kudsî, Abdullah Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 14 | TERCÜME-İ LUTFU'T-TEDBÎR fî SİYÂSÂTİ'L-MÜLÛK (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) | Kudsî, Abdullâh Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 15 | TERCÜME-İ EL-BERKU’L-YEMÂNÎ FÎ FETHİ’L-OSMÂNÎ (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) | Kudsî, Abdullâh Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 16 | DÎVÂN (TEKİRDAĞLI AHMED LÜTFÎ) | Lütfî, Ahmed Lütfî Efendi | Diğer Ahmet Serdar Erkan |
Görüntüle | ||
| 17 | MÜSTEVCEBÜ’L-HALÂS FÎ TEFSÎR-İ SÛRETİ’L-İHLÂS (TÂHİR, MEKKÎ-ZÂDE MEHMED) | Tâhir, Mekkî-zâde Mehmed Tâhir Efendi (?/? – ö. 1128/1716) | Dr. Öğr. Üyesi Oğuzhan UZUN |
Görüntüle | ||
| 18 | AHSENÜ'L-HABER MİN KELÂMİ SEYYİDİ'L-BEŞER (VÂSIF, ŞA'BÂN-ZÂDE ABDULLÂH VÂSIF ÇELEBİ) | Vâsıf, Şa'bân-zâde Abdullâh Vâsıf Çelebi | Diğer Nükran ERBAŞ Dr. Öğr. Üyesi Muhammed İkbâl Güler |
Görüntüle | ||
| 19 | DÎVÂNÇE (ABDÎ / VASSÂF) | Abdî (Vassâf), Abdullâh Efendi | Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk |
Görüntüle |