17. yüzyılın başında hayatta olduğu anlaşılan Abdülcelîl b. Yûsuf’un kendisinin nazm ettiği Sükker-i Sâfî isimli manzum sözlük üzerine yazılan Türkçe şerh.

Lügat ilminde ihtisas sahibi olup günümüze üç manzum sözlüğü ulaşan Abdülcelîl b. Yûsuf'un nazm ettiği iki manzum sözlüğü yine kendisinin şerh ettiği belirlenmiştir. Bunlardan biri de Sükker-i Sâfî adını verdiği manzum sözlüğüdür. Tespit edebildiğimiz tek nüshasına göre şerh Arapça bir hamdele ve salvele ile başlar. Sonrasında eserinin yazılış sebebini açıklayan şarih, bu kısımda evvela lügat ilminin öneminden bahseder. Ardından sözü Sükker-i Sâfî isimli sözlüğe getirip bu sözlüğün birçok kelimeyi ihtiva edip aruz bahirlerinin çoğunu kapsadığını belirtir. Dostlarından birinin "Bu sözlük şerh edilip ihtiva ettiği aruz kaideleri açıklanacak olursa çok faydalı olurdu." demesi üzerine şerhini kaleme alan Abdülcelîl b. Yûsuf, dostunun talebini geri çevirmeyip bahsi geçen aruz kaidelerini açıklayıp ismini zikrettiği birçok sözlüğe başvurup Sükker-i Sâfi’deki kelimeleri açıkladığı bir şerh yazmaya karar verir.

Abdülcelîl b. Yûsuf şerhini mürebbî, muallim ve üstâzım diye nitelediği Mustafa Paşa’ya ithaf etmiştir. Eserine verdiği ismi eş-Şerhü’l-Mustaffî fî Fethi Sükkeri’s-Sâfî olarak zikreden şarih bilmeceli bir tarih ile eserin yazılış tarihini vermiştir. Buna göre eser 4 Muharrem 1021/7 Mart 1612 tarihinde yazılmıştır. 

Bu girişten sonra şerhine başlayan şarih, “kavluhû” kelimesinden sonra şerh edeceği metni kısaltarak verip sonrasında “ش” rumuzu ile şerhe işaret ederek şerh ettiği beyitteki kelimeleri açıklamaktadır. Bu usulde kaynak metni takip etmek mümkün görünmemektedir.

Eserin sonunda müellif kendi hayatından da bahsedip Abaza asıllı olup III. Murad (ö. 1595) devrinde saraya alınıp eğitildiğini, III. Mehmed (ö. 1603)’in cülusu sırasında saraydan çıktığını ifade etmektedir. Sükker-i Sâfî adlı manzum sözlüğünü de 1018/1609-10 yılında kaleme aldığını belirtmektedir. 

Derkenar/haşiye kısmına eklenen birçok minhüvât ile notlandırılan şerhİn tespit edilebilen tek nüshası Süleymaniye Kütüphanesi, Şehid Ali Paşa Koleksiyonu, 2631 numarada kayıtlıdır. 

Yazarın biyografisi için bk. "Celîlî, Abdülcelîl Efendi". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/celili-abdulcelil-efendi