EŞ-ŞÂFİYE Fİ’L-ARÛZ VE’L-KÂFİYE (MOLLÂ GÜRÂNÎ)
aruz vezni hakkında kaside
Mollâ Gürânî, Şemseddîn Ahmed (d. 813/1410 - ö. 893/1488)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Mollâ Gürânî’nin kaleme aldığı Arapça kaside. Eserin ismi Suyûtî (ö. 911/1505)’de Eş-Şâfiye fî İlmi’l-Arûzi ve’l-Kāfiye (1927: 39), Kâtib Çelebi (2007: 819)’de Eş-Şâfiye, diğer kaynaklarda Eş-Şâfiye fi’l-Arûz ve’l-Kâfiye şeklindedir. Aruz hakkında olduğu, 600 beyitten oluştuğu ve Fâtih Sultan Mehmed Han için kaleme alındığı da konuya ilişkin bilgi veren çalışmalarda belirtilen manzumenin telif tarihini Göksu, eserin adının yanına 862/1458 yazarak belirtmiştir. Ancak yazar, eser hakkında bilgi verirken hiçbir kaynakta kasidenin yazılış tarihinin olmadığını, şairin yakın arkadaşı Bikâ'î (ö. 885/1480)’nin, Gürânî’nin Kudüs’te ikamet ettiği esnada şiiri yazdığını ve Fâtih’e gönderdiği bilgisini vermiş, kaynak olarak da Kâtib Çelebi’yi göstermiştir (Göksu 2007: 33). Oysa Kâtib Çelebi’de manzumenin Fâtih’e gönderildiği dışında Göksu’nun verdiği bu bilgiler bulunmamaktadır (2007: 819). Dolayısıyla bilgilerin kaynağı başka bir eser olmalıdır. Nitekim Gürânî’nin 860/1456’ta Kudüs’e, o arada bir de Kahire’ye gittiği ve 862/1458’de İstanbul’a döndüğü bilinmektedir (Yaşaroğlu 2005: 249). Göksu, eserin bir kopyasının Bikâ'î’ye gönderildiğinin son dönem çalışmalarında yazıldığına da değinmiştir (Seri' 1422: 20’den aktaran Göksu 2007: 33). Kâtib Çelebi (1971: 1022)'de manzumenin ilk beyti, Suyûtî (1927: 40)'de ise ilk üç beyti örnek olarak verilmiştir. Bu üç beytin Türkçeye çevirisi şöyledir:

1. Bütün yaratılmışların cömertlik ve iyilik sahibi Tanrı’sına hamd ederek etrafa yayılmış kat kat güzel kokulu metinleri derip nazmetmeye başladım. 2. Ve insanların haşrolacağı o sıkıntılı günde çokça övülecek olan Ebu’l-Kâsım Ahmed’e (Hz. Muhammed’e) salât ü selâm getirerek hamdimi, övgümü devam ettirdim. 3. O sıkıntılı günlerde Hz. Muhammed’e yardım ederek zafer yolunda onu koruyan sahabeleri ve ailesini de kapsayacak şekilde salât ve selâm getirdim.”

Eş-Şâfiye'nin tam nüshasının mevcut olmadığı, ayrıca bu şiir üzerine bir çalışma yapılmadığı belirtilmiştir (Göksu 2007: 33). Ancak Yaşaroğlu (2005: 250), eser hakkında verdiği bilginin sonuna "TSMK, III. Ahmed, nr. 1691" kaydını eklemiştir. Nitekim kasidenin Yaşaroğlu'nun belirttiği günümüze ulaşan bu tek nüshası Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Arapça yazmaları arasında yer almakta ve kütüphane kataloğunda A. 1691 numarada Eş-Şâfiye fi’l-Arûz ve’l-Kâfiye adıyla kayıtlı bulunmaktadır. İstinsah tarihi 867/1463 olan nüsha 23 varaktan oluşmaktadır (Karatay 1969: 157-158).

Şairin biyografisi için bk. “Mollâ Gürânî, Şemseddîn Ahmed”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/molla-gurani-semseddin-ahmed 

Eserden Örnekler



Kaynakça


Göksu, Mehmet Mustafa (2007). Molla Gürânî'nin Gâyetu'l-Emânî İsimli Tefsirinin Edisyon Kritiği (Necm - Nâs Sûreleri Arası). Doktora Tezi. Sakarya Üniversitesi.

Karatay, Fehmi Edhem (1969). Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Arapça Yazmalar Kataloğu. C. IV. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.

Kâtib Çelebi (1971). Keşf-el-Zunun. C. 2. (hzl. Ş. Yaltkaya ve K. R. Bilge). İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.

Kâtip Çelebi (2007). Keşfü’z-Zunûn - An Esâmi’l-Kütübi ve’l-Fünûn. C. 2. (çev. R. Balcı). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.

Seri’, Muhammed b. Seri' b. Abdullah (1422). Gâyetü'l-Emânî fî Tefsîri'l Kelâmi'r-­Rabbânî, Min Evveli Sureti'l-Enfâl İlâ Âhiri Sûreti İbrâhîm. Doktora tezi.

Suyûtî, Ebü'l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahman b. Ebî Bekr (1927). Nazmü’l-İkyân fî A‘yâni'l-A‘yân. NewYork: El-Matbaatü’t-Ticâriyyeti’s-Sûriyye.

Yaşaroğlu, M. Kâmil (2005). “Molla Gürânî”. İslâm Ansiklopedisi. C. 30. İstanbul: TDV Yay. 248-250.

Atıf Bilgileri


Kutlar Oğuz, Fatma Sabiha. "EŞ-ŞÂFİYE Fİ’L-ARÛZ VE’L-KÂFİYE (MOLLÂ GÜRÂNÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/es-safiye-fi-l-aruz-ve-l-kafiye-molla-gurani. [Erişim Tarihi: 03 Nisan 2025].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 REF’U'L-HİTÂM AN VAKFİ HAMZA VE HİŞÂM (MOLLÂ GÜRÂNÎ) Mollâ Gürânî, Şemseddîn Ahmed Doç. Dr. Mehmet Ünal
Görüntüle
2 LEVÂMİ'U'L-GURER ŞERHU FERÂ'İDİ'D-DÜRER (MOLLÂ GÜRÂNÎ) Mollâ Gürânî, Şemseddîn Ahmed Prof. Dr. Fatma Sabiha Kutlar Oğuz
Doç. Dr. Bünyamin Ayçiçeği
Görüntüle
3 CÂMASB-NÂME (ABDÎ) Abdî, Mûsâ Prof. Dr. Müjgân Çakır
Görüntüle
4 TERCÜME-İ KASÎDE-İ BÜRDE (ABDURRAHÎM) Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân Doç. Dr. Bünyamin Ayçiçeği
Görüntüle
5 RİSÂLE Fİ’L-MEBDE’İ VE’L-MA’ÂD (ABDURRAHÎM) Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân Öğretmen Ece Ceylan
Görüntüle
6 NEKÂVETÜ’L-EDVÂR (HÂCE ABDÜLAZÎZ) Abdülazîz, Abdülkâdir-zâde, Hâce Abdülazîz, Usta Abdülazîz Doç. Dr. Recep Uslu
Görüntüle
7 DÎVÂN (ADLÎ) Adlî, Sultân Bâyezîd-i Velî bin Fâtih Sultân Mehmed Prof. Dr. YAVUZ BAYRAM
Görüntüle
8 DÎVÂN-I TÜRKÎ (ADNÎ) Adnî, Mahmûd Paşa Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
9 DÎVÂN-I FÂRİSÎ (ADNÎ) Adnî, Mahmûd Paşa Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
10 DÎVÂN (ÂFİTÂBÎ) Âfitâbî Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
11 DÎVÂN (ÂHÎ) Âhî, Benli Hasan, Dilsiz Dânişmend Doç. Dr. Osman Kufacı
Görüntüle
12 HÜSREV Ü ŞÎRÎN (ÂHÎ) Âhî, Benli Hasan, Dilsiz Dânişmend Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle