- Yazar Biyografisi (TEİS)
Refî-i Kâlâyî - Madde Yazarı: Ismail Aksoyak
- Eser Yazılış Tarihi:?
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:19. Yüzyıl
- Dili:Diğer
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Diğer
- Yayın Tarihi:22/04/2022
ERMENİCE-TÜRKÇE LÜGAT (REFÎ'-İ KÂLÂYÎ)
manzum sözlükRefî-i Kâlâyî (d. 1174/1760 - ö. 1239/1823)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Refî-i Kâlâyînin Osmanlı manzum sözlük geleneğini takip ederek yazdığı manzum lugat. Mehmet Süreyya, Sicill-i Osmanî'de şairin Dîvân'ından başka Ermenice Lügati’ni de anarak esere önem verdiğini de gösterir (1311: 413). Toplam 78 beyit olan eser, Türkçe ve Ermenice yan yana olma üzere iki dillidir.
Manzumede belli bir sıra gözetmeden kelimelerin sırayla Türkçesi ve Ermenicesi karşılıklı olarak anılır. Başlangıçta da "tanrıya asvas kiristos didiler peygambere" dizesiyle tanrı ve peygamber gibi iki dinî kelime verilerek başlanması geleneğe uygun hareket edildiğinin göstergesidir. Manzumenin sonunda Kâlâyî böyle bir sözlük yazmakla birlikte kendisinin Ermeni olmadığını söyleme gereği duyar.
Osmanlı sözlük geleneğinde manzum sözlükler genellikle Türkçe, Arapça; Türkçe, Farsça ve elsine-i selase denilen Arapça, Farsça, Türkçe ile üç dilde yazılmaktadır. Fevzi'nin Tuhfetü'l-Uşşâk adında Türkçe-Rumca ve Yusuf Halis'ın Miftah-ı Lisan adında Türkçe-Fransızca manzum sözlüğünün dışında farklı bir dil olan Ermenice ile yazılan eldeki tek manzum sözlüktür. Ayrıca eldeki dokuman ile Batı Anadolu'daki 19. yüzyıl Ermenice konuşma dilini de kayıtlara geçmiştir (Dankoff 1996: 21)
Ermenice-Türkçe Lugat, dört nüshadan yararlanılarak Dankoff, Robert, A. Turgut Kut ve J.J.S Weitenberg tarafından Amerika'da bastırılmıştır (Dankoff 1996: 199).
Şairin biyografisi için bk. "Refî-i Kâlâyî". Türk edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/refii-kalayi
Eserden Örnekler
tanrıya asvas kiristos didiler peygambere
şâha dirler takavor hem muteber bir eksere
mançuk oğlan ḳızdır ahcik ustaya varbed dinür
kardaş ahbar oldı ise mâr dirler mâdere
gel egu niste otur hem gena ṭurdur git kına
hem zurıtsa söyledir susdur hıpa al ezbere
kit burun ağız berandır hem sakal adı moruk
aşk göz angac kulak oldu gıluh dirler sere
gel ne istersin bakayım egu nayim inc guzes
çıllar olmaz migudem ben yiyemem birden bire
çur su cermaḳ arak meydir kini ateş gırak
cünbüşe ḫındım didiler cem olunca bir yere
serḫoşa derler kinov hem didiler mecnuna ḫent
kullıga paṭvor didiler zargedir ur dur nere
tur kapudur pats aç gotse kapadır gitsi kal
hats ekmek baḳne öpmek markarid dir gevhere
mec içe dir hem mact tınem içine koyayım
pırne tut bızdık küçüktür megmudur ver bir kere
amburav hurmaya dirler oldı badem adı nuş
megre bal bekmez anuş bilmem ne bok yer sükkere
Şan köpek havdır tavuḳ ḥavkit yımurṭa per getür
kes yarımdır gice yarısına dir kes gişere (Dankoff-Kut ve J.J.S Weitenberg 1996 : 6-9).
Kaynakça
Aksoyak, İ. Hakkı (2001). “Refî-i Kâlâyî'ye Dair Yeni Bilgiler ve “Geçme Çubuk” ile İlgili Manzumesi”. Türk Kültürü İncelemeleri. (4):159-172.
Aksoyak, İ. Hakkı (2009). “Şerh Kitapları George Prior’u Tanır mı?”. Turkish Studies. (4): 13-21.
Alpaydın, Bilal (hzl.)(2007). Refî‘-i Kâlâyî Dîvânı (İnceleme-Metin). Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.
Dankoff, Robert, A. Turgut Kut ve J.J.S Weitenberg (1996). The Versified Armenian-Turkish Glossary by Kâlâyî. Cleveland State University.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | DÎVÂN (REFÎ') | Refî'-i Kâlâyî | ismail Aksoyak |
Görüntüle | ||
| 2 | DİVANÇE (VÂZIH) | Mustafâ Vâzıh | Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN |
Görüntüle | ||
| 3 | MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) | İbrâhîm Zikrî | Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal |
Görüntüle | ||
| 4 | ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ | Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi | Doç. Dr. Ramazan Ekinci |
Görüntüle | ||
| 5 | TARÎKÜ'L-İHTİSÂR | Nûrî, Osman Hanyevî | Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu |
Görüntüle | ||
| 6 | TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ | Mehmed Sabrî | Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz |
Görüntüle | ||
| 7 | RAVZ-I VERD | Şâkir, Ahmed Paşa | Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek |
Görüntüle | ||
| 8 | KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) | Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü | Diğer Öznur ÖZER |
Görüntüle | ||
| 9 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi | Prof. Dr. Beyhan KESİK |
Görüntüle | ||
| 10 | MEVLİD (ABDÎ) | Abdî | Doç. Dr. Hasan Kaya |
Görüntüle | ||
| 11 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Şarkîkarahisarlı | Dr. Hacer SAĞLAM |
Görüntüle |