EMÂRE-İ ZAFER (NAZÎF)
yeniçeriliğin kaldırılışına dair mesnevi
Nazîf, Mehmed (d.?-ö.1265/1849)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Mehmed Nazîf’in Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılışını anlattığı mesnevisi. Zafer Alameti anlamına gelen Emâre-i Zafer, aruzun "fâ‘ilâtün fâ‘ilâtün fâ‘ilâtün fâ‘ilün" kalıbıyla yazılmış 235 beyitlik bir mesnevidir. Eserin sonunda Aynî tarafından eserin yazılış tarihini yani 1243/1827-28 yılını veren 9 beyitlik bir takriz-tarih yer alır. Yeniçeriliğin kaldırılışının 28 başlık altında işlendiği eser bir tevhidle başlar. Na‘t, dört halife ve Hz. Hasan ile Hüseyin’in övgüsüyle devam eder. Dönemin padişahı II. Mahmûd’un, Şehzade Abdülmecîd’in ve yeniçeriliğin kaldırılışına katkı sağlayan dönemin bazı isimlerinin övgüsü yapılır. Yeniçerilerin zalimliklerinden bahsedilir. Bu arada yeniçeriliğin kaldırılacağına dair görülen bir rüya nakledilir. “Der-Kâ’ide-i Teşekkür” başlığı altında Sultan II. Mahmud’a yaptığı hizmetler için teşekkür edilir. Dua bölümünden sonra Aynî’nin takriziyle eser son bulur (Erdoğan 2009: 76-77).

Yeniçeri Ocağı II. Mahmud döneminde kaldırılmıştır. Ancak yeniçeriliğin kaldırılmasına katkı sağlayan ve o esnada görevli olan başka isimler de vardır. Bu bakımdan Emâre-i Zafer, kendisi gibi aynı konuda yazılmış manzum bir eser olan Aynî’nin Nusretnâme’siyle karşılaştırıldığında Emâre-i Zafer’de çok daha az şahıstan bahsedildiğini görülür. II. Mahmud, Şehzade Abdülmecîd, Vezir Sırrı Selîm Paşa, Müftü Tâhir Efendi, Ser-asker Silah-dâr Ali, Hazine Kethudası Ser-çuka-dâr Bekir Ağa eserde adı geçen ve övgüsü yapılan isimlerdir. Bunun yanı sıra kimliği belirsiz bazı şahıslardan da bahsedilir. Bunlar halktan kimselerdir. Mehmed Nazîf, bu şahıslar vasıtasıyla yeniçeriliğin kaldırılışıyla ilgili halkın duygu ve düşüncelerini vermeye çalışır. Bunlar arasında yeniçerilerin bozguna uğrayacaklarını haber veren bir meczupla yeniçeriliğin kaldırılacağını rüyasında gören saliha bir kadın dikkat çekicidir. Aynî’nin Nusretnâme’sinde de benzer bir meczupla ve benzer bir rüyayla karşılaşılır. Eserde yeniçeriler tarafından mağdur edilen bazı insanların başından geçen hazin olaylar da hikâye edilir. Halka zulmeden, itaatsiz bir yeniçerinin kendini zalim olarak nitelendirmesi, idam edilme korkusuyla aklını kaybetmesi ve yaptığı haksızlıkların altında ezilerek intihar etmesi; o dönemde sadece halkın değil, yeniçerilerin bile kendi içlerinde bir bunalım yaşadıklarına ve bireyleri problemli bu teşkilatın artık kaldırılmasının gerekliliğine kanıt olarak gösterilir (Erdoğan 2009: 77).

Eserin bilinen iki nüshası vardır. Bunlardan biri İstanbul Üniversitesi. TY. No. 2474’te, diğer nüshası ise Taksim Atatürk Kitaplığı. Bel. Yz. K. No. 181’de kayıtlıdır. Eser 2009 yılında Mehtap Erdoğan tarafından makale olarak yayımlanmıştır.

Şairin biyografisi için bk. “Nazîf, Mehmed”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/nazif-mehmed 

Eserden Örnekler


...

Der-Kâ‘ide-i Teşekkür

Her nefesde lutf-ı Hân Mahmûd’a olsun sad-şükür

Ni‘met ü ihsân-ı bî-pâyânına bî-had şükür


Dergehinde çok inâyet çok kerâmetler görüp

Sâyesinde çok beşâret çok selâmetler görüp


Lutf u cûdın eylemek ta‘dâd pek güç neyleyem

Bildiğim hâlimce her neyse biraz şerh eyleyem


Ni‘metinden hıdmetinden hayr-ı uzmâsı bu kim

Olmadı kimse muvaffak işte bu ecre şu kim


Evvel-i emrde idüp ol râh-ı huccâcı güşâd

Bu gazâ-yı pâk ile yüz bin nüfûsı kıldı şâd


Oldı hem sûr-ı vilâdetler sa‘âdetler ile

Tâze cân buldı cihân lutf u kerâmetler ile


Gitdi hasret âh âh çok kimseler bu demlere

Dîger ecr ihsân ide Hakk ol gürûh âdemlere


Vak‘alar geçdik ki biz itmezdik ümmîd-i hayât

Feyz-i peygamberden oldı dehre ihsân-ı necât


Varta-i hâ’il iki şeyden halâs olduk şükür

Sâye-i şâhânesinde âfiyet bulduk şükür


Hüzn iderdik ağzımızdan zerrece nân geçmedi

Havf u haşyet ile çok dil-teşneler su içmedi


Birisi ol mühlikâtın varta-i küffâr-ı Rûm

Dîgeri de la‘net olsun eşkıyâ-yı bed-rüsûm

...

(Erdoğan 2009: 103-104).

Kaynakça


Erdoğan, Mehtap (2009). “Yeniçeriliğin Kaldırılışına Dair Tarihî ve Edebî Bir Eser: Emâre-i Zafer”. Konya: Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (25): 71-108.

Atıf Bilgileri


Erdoğan Taş, Mehtap. "EMÂRE-İ ZAFER (NAZÎF)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/emare-i-zafer-nazif. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DÎVÂN (NAZÎF) Nazîf, Mehmed Doç. Dr. nurettin çalışkan
Görüntüle
2 DİVANÇE (VÂZIH) Mustafâ Vâzıh Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN
Görüntüle
3 MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) İbrâhîm Zikrî Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
4 ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Görüntüle
5 TARÎKÜ'L-İHTİSÂR Nûrî, Osman Hanyevî Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu
Görüntüle
6 TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ Mehmed Sabrî Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz
Görüntüle
7 RAVZ-I VERD Şâkir, Ahmed Paşa Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek
Görüntüle
8 KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü Diğer Öznur ÖZER
Görüntüle
9 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
10 MEVLİD (ABDÎ) Abdî Doç. Dr. Hasan Kaya
Görüntüle
11 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Şarkîkarahisarlı Dr. Hacer SAĞLAM
Görüntüle