Kadı Ahmed'in bazı Arapça kaynaklardaki bilgileri Farsçaya çevirerek kaleme aldığı tarih kitabı. Bugün tek nüshası Süleymaniye Kütüphanesi, Fatih, nu. 4518'de bulunan eserini Niğde’de Nizâmeddîn Ahmed bin Alî’nin zâviyesinde 733/1333 yılında kaleme almıştır. 741/1340 yılında Aksaray’da Yûsuf bin Bencâr bin Alparslan tarafından istinsah edilen bu yegâne nüshada kitabın takdim edildiği isimler bilinçli olarak hazfedilmiş olsa da mevcut atıf ve sıfatlardan eserin İlhanlı sultanı Ebû Sa'îd Bahâdır Han ile veziri Gıyâseddîn’e ithaf edildiği anlaşılmaktadır.

Tarih ilmini “ilimlerin padişahı”, diğerlerini ise “re'âyâ” olarak gören ve tarihi “ilimlerin en şereflisi ve en beliği” olarak kabul eden Kadı Ahmed, üstâdı Şemseddîn’e de danışarak kendini, zamanında itibarını kaybetmiş olan tarih fennini mütalaa etmeye adamıştır. Bizzat Hak Teâlâ’nın yönlendirmesi ve yapmış olduğu istihare ve istişareler üzerine bir tarih kitabı yazmaya karar vermiş, gelip geçmiş kimselerin haberlerini, Hz. Muhammed’in üslûbu gibi, îcazlık (kısalık) kalıbıyla ve i‘câzlık (eşsizlik) sanatıyla, ihtisâr şivesine uygun olarak kısa cüzler hâlinde, açık ve seçik bir tarzda, devşirmek (iltikadî) ve birbiriyle uyumlu olarak ardarda getirmek (telfîkî) suretiyle eserini kaleme almaya çalışmıştır.

Kadı Ahmed, tarih, edebiyat, tefsir, hadis, kelam, fıkıh, tasavvuf ve coğrafya gibi çeşitli alanlarda Arapça yazılmış muhtelif kitaplardaki malumatı Farsçaya tercüme ederek oluşturduğu bu eseri beş bölüme ayırmıştır. Esere Arapça (1b-2a) ve daha geniş Farsça birer mukaddime (2b-9a) ile başlamıştır. Yazar, eserin peygamberler tarihi (9a-71b), İslâm tarihi (72a-156a), fizikî ve felekî coğrafya ile kıyamet ve ahiret ahvaline (157b-198b) dair olan ilk üç bölümünün, aslında birbiriyle irtibatlı olduğunu ve geçmiş-hâl-gelecek şeklinde bir bütün oluşturduğunu belirtmiş, Hz. Muhammed’in siret, şemâil, ahlâk ve fazileti (201b-256a) ile kelâma (257b-298a) dair konuları içeren son iki bölümünün de bir nevi ilk üç bölümün zeyli olduğunu söylemiştir.

Mehmed Fuad Köprülü (1943), Mehmet Altay Köymen (1993) ve A.C.S. Peacock (2004) tarafından tanıtılıp değerlendirilen eser üzerine bir de doktora tezi hazırlanmış (Ertuğrul 2009) ve bu tez daha sonra neşredilmiştir (Ertuğrul 2015).