EDVÂR-I MUSİKÎ / EDVÂR-I HIZR (HIZR BİN ABDULLÂH)
müzik edvarı
Hızr bin Abdullâh (d. ? - ö. 855/1451)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Hızr bin Abdullâh'ın müzik edvarı. Müzik edvarı, müellifin astronomi ile ilgili kitabının 28. faslından itibaren yer almaktadır. Edvâr, mukaddimesinde belirtildiğine göre 844/1441 yılında Edirne'de II. Murâd için kaleme alınmıştır.Eserin bilinen yedi nüshasından Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Revan, nu. 1728'de bulunan en eski nüshası, harekeli nesihle yazılmış olup 131 varaktır (Uslu 2019: I/220; Uslu 2016: 12). 

Eserin başlangıç kısmında alemin yaratılışı, felekler, yıldızlarla ilgili astronomi bilgilerinden sonra, edvar kısmında kendi zamanında kullanılan 59 ve kullanılmayan 141 terkibin Yeni Sistemciler Anadolu Edvarları Ekolüne uygun olarak çoğunun kısa tanımlarını verir. Adını verdiği muhâlifek, hisarrûmî, dügâhmâye, ırakacem makamlarının açıklamalarını vermemiş olmakla birlikte, ilk defa Yûsuf Kırşehrî'nin andığı âvâzezenbûr makamının açıklamasıyla beraber toplam 200 makam adını anmıştır. Çalgı teli ibrişim yapımından ve ikanın temellerinden bahseder. Urmevi, Kemâleddîn Tebrîzî, Sühreverdî gibi andığı müzik teorisyeni ve sufi yanında, sema konusunda sufi Ebû Alî Dekkâk'ın görüşlerine önem vermesiyle uniktir. Eserde müzik aletlerinden "ud, barbet, zurna, ney, kös, boru, suffâre, rebâb, kemânçe, tabl, def, sinc (zil), çenk, kopuz, kânûn, muğnî, şeştâ, organon"un adı geçmektedir. Metin 48. fasldan sonra numaralandırılmamış üç fasl ve iki bâbın sonunda gerdâniyeuşşâkın kısa tanımı ile biter

Sadreddin Özçimi'nin üç nüsha üzerinden yüksek lisans (1989), Binnaz Başar Çelik'in doktora tezi (2001) hazırlamış olduğu eser, Recep Uslu tarafından yayımlanmıştır (2016).

Eserden Örnekler


Der-Beyân-ı İlm-i İkâ'

Bu fasl şol sebebi beyân eder ki sanat-i gınâda yani gûyendelik ilminde ikâ' ol sebeb içün muhtâc oldılar, imdi bilgil kim ikâ' diyü bu ilm-i mûsikîde gınânun aslına ve cüzvine eydürler. Nitekim arûz diyü şi'rün aslına ve beytün mısrâ-ı evvelinün cüzv-i âhirine eydürler. Bu ikâ'un ve bu arûzun her birisi egerçi isimde ve fi'lde birbirine müte'âkib olur ve muhâlif olur. Velîkin san'at-ı terkîbde isti'mâl itmekde müşterek ve muvâfık olur. Bes ma'lûm oldu kim san'at-ı ikâ' san'at-ı gınânun aslıdur. Nitekim arûz şi'rün aslıdur. Dahı bilgil ki bu ikâ' iki kısımdur, birine hafîf ve birine sakîl dirler. Bunlarun her birisi gine üç kısım olur. Mecmû’-ı aksâmı ikâ'un dördü sekiz kısım olur. Nitekim yedinci faslda tafsîl ile bilinecekdür inşâallâh. Dahı bilgil kim san'at-ı ikâ'un cüzleri isimleri birbirine muhâlifdür. Nitekim arûzun cüzleri ve isimleri ve sebebleri dahı vetedleri ve fâsılaları birbirine muhâlifdür. (Uslu 2016: 36-37)

Kaynakça


Çelik, Binnaz Başar (2001). Hızır b. Abdullah’ın Kitabü’l- Edvar’ı ve Makamların İncelenmesi. Doktora Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi. 

Özçimi, Sadreddin (1989). Hızır b. Abdullah ve Kitabü’l- Edvâr. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.

Öztürk, Okan M. (2012). “Hızır b. Abdullah’ta Saz Düzenleri ve Ses Sistemi Üzerine Tespitler”. Porte Akademik, 3 (2): 109-128.

Uslu, Recep (2016). Hızır b. Abdullah ve Müzik Edvarı. Ankara: Çengi Yay.

Uslu, Recep (2019). Osmanlılarda Anadolu Edvarları Kronolojisi. Türk Musikisi Atlası. C. I. Ankara: Yeni Türkiye Yay. 

Atıf Bilgileri


Uslu, Recep. "EDVÂR-I MUSİKÎ / EDVÂR-I HIZR (HIZR BİN ABDULLÂH)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/edvar-i-musiki-edvar-i-hizr-hizr-bin-abdullah. [Erişim Tarihi: 09 Mart 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 CÂMASB-NÂME (ABDÎ) Abdî, Mûsâ Prof. Dr. Müjgân Çakır
Görüntüle
2 TERCÜME-İ KASÎDE-İ BÜRDE (ABDURRAHÎM) Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân Doç. Dr. Bünyamin Ayçiçeği
Görüntüle
3 RİSÂLE Fİ’L-MEBDE’İ VE’L-MA’ÂD (ABDURRAHÎM) Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân Öğretmen Ece Ceylan
Görüntüle
4 NEKÂVETÜ’L-EDVÂR (HÂCE ABDÜLAZÎZ) Abdülazîz, Abdülkâdir-zâde, Hâce Abdülazîz, Usta Abdülazîz Doç. Dr. Recep Uslu
Görüntüle
5 DÎVÂN (ADLÎ) Adlî, Sultân Bâyezîd-i Velî bin Fâtih Sultân Mehmed Prof. Dr. YAVUZ BAYRAM
Görüntüle
6 DÎVÂN-I TÜRKÎ (ADNÎ) Adnî, Mahmûd Paşa Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
7 DÎVÂN-I FÂRİSÎ (ADNÎ) Adnî, Mahmûd Paşa Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
8 DÎVÂN (ÂFİTÂBÎ) Âfitâbî Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
9 DÎVÂN (ÂHÎ) Âhî, Benli Hasan, Dilsiz Dânişmend Doç. Dr. Osman Kufacı
Görüntüle
10 HÜSREV Ü ŞÎRÎN (ÂHÎ) Âhî, Benli Hasan, Dilsiz Dânişmend Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle