DÎVÂNÇE (ŞEMSÎ)
Kara Abdal Şemsî Dede'ye ait şiirler
Şemsî, Süleyman Şemsi, Kara Şemsî Abdâl (d. 1244/1828 - ö. 1303/1886)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Mevlevî şeyhi Kara Abdal Süleymân Şemsî Dede’nin şiir kitabı. Şemsi Dede’nin tüm şiirleri iki başlık hâlinde tek eser olarak basılmıştır. Dîvânçe olarak bilinen bu eserde ilkin şairin Farsça yazdığı Tuhfetü’l-Mesbevî alâ Hubbi’l-Haydarî mesnevîsi yer alır.

Dîvânçe’nin ikinci bölümünde ise şaire ait diğer şiirler bulunmaktadır. Bu kısımda, muhtelif nazım şekilleriyle söylenmiş 74 adet şiir yer almaktadır. Eserde 5 kasîde (2’si tarih manzumesi) 11 kıt’a vardır. Üçü dışında bu kıt’aların tamamı tarih manzumesidir. Şairin 46 gazeli bulunmaktadır. Birinci gazel Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin meşhur eseri Mesnevî’deki ilk on sekiz beytin manzum çevirisidir. Gazellerin muhtevası umumiyetle tasavvuf, ilâhî aşk, Mevlevîlik ve Mevlevî büyükleri (Mevlânâ, Şems, Şeyh Gâlib, Şeyh Mahmûd Sadreddîn vs.) ile hikemî tarzdaki nasihatler şeklindedir. Bunun dışında Dîvânçe’de 1 mesnevî, 1 muhammes, 3 şarkı, 1 semâî, 6 müfred yer almaktadır (Tanyıldız 2016: 183-184).

Eski yazılı matbu bir eser olan Dîvânçe, önce Ahmet Sevgi tarafından bir bildiri ile (1995), Ahmet Tanyıldız tarafından ise bir makale ile tanıtılmıştır (2016). Eser daha sonra Ahmet Tanyıldız ve Mehmet Büküm tarafından yayımlanmıştır (2017).

Şairin biyografisi için bk. "Şemsî, Süleyman Şemsi, Kara Şemsî Abdâl". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/semsi-suleyman-semsi

Eserden Örnekler


Bi’şnev în neyden alıp söyledim esrâr sana

Tuy ne ârzû-keş imiş zâr ile ol yâr sana


K’ez-neyistân ile tâ düşdügün âlâmı görüp

Akl u nefsin dahı arz ile semâ zâr sana


Şerha şerha idegör sineni bu firkatden

İştiyâkun ideyün şerhini izbâr sana


Kendi aslından uzak kaldıgını bildikde

Vasl içün emr-i rücû‘ oldı yâ tekrâr sana


Nîk ü bed herkes ile cüft olarak nush itdim

Söyledim nâle ile pend-i dürer-bâr sana


Kendi zannınca bana herkes olup yâr u refîk

Cüst ü cû itmedi sırrumı k’ide izhâr sana


Kendi nâlem idiyor sırrımı izhâr velîk

Hiss-i zâhirle görinür mi o envâr sana


Cân ki ten içre letâfetle görünmez aslâ

Gösterirse meğer ol zümre-i ebrâr sana


Sûzîş ü nâle ider ışk-ı Hudâ’dan bil nây

Mahviyyetle bulunur ışk u o kirdâr sana


Âteş-i aşkıla cûş eyledi yâ hû mey u ney

Germiyet-bahş-ı derûn oldu mı ol nâr sana


Perde-i gafleti çâk eyle de gör ayn-ı yakîn

Rehber-i ışk-ı Hudâ işte o ahrâr sana


Ney gibi pâk-derûn muttasıf-ı kahr u celâl

Mürşidin sohbetidir müşfik-i hüşyâr sana


Emr-i mûtûyı işit mevt-i îrâdiyle iş it

Mevtdedir nefse hayât işde bu ahbâr sana


Bu sözün sırrını bildinse hayâtı buldun

Na‘l-i bâzgûne sefer olmaya düşvâr sana


İtdi evkât-ı azîzün gam-ı dünyâ zâyi‘

Sûz-ı firkatle gelüp gitdi o devvâr sana


Gâfilâne geçen ol günlerine çekme esef

Kalsın ol zât ki tabîb-i dil ol dildâr sana


Kanmaz ol kulzüm-i tevhide talan âşıklar

Yok ise behren uzun gün gam-ı ekdâr sana


Kâmilün hâlini idrâk idemez nâkıslar

Ârif ol işte selâmet ile güftâr sana


Virdi Dîvânçe-i Abdâl’ına ser-tâc iderek

Hijde ebyâtınun esrârını Hünkâr sana (Tanyıldız-Büküm, 2017: 113-114).

Kaynakça


Sevgi, Ahmet (1995). “XIX. Yüzyıl Mevlevî Şâirlerinden Konyalı Şemsi Dede ve Dîvançesi” 7. Milli Mevlânâ Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Konya: Selçuk Üniversitesi Basımevi, 62-73.

Tanyıldız, Ahmet (2016). “Kara Abdâl Süleyman Şemsî Dede ve Şiirleri Üzerine”. Hikmet Akademik Edebiyat Dergisi Prof. Dr. Mine Mengi Özel Sayısı. S 5: 180-190.

Tanyıldız, Ahmet – Büküm, Mehmet (2017). Şemsî Dîvânçesi, Ankara: Öncü Kitap.

Atıf Bilgileri


TANYILDIZ, Ahmet. "DÎVÂNÇE (ŞEMSÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divance-semsi. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 TUHFETÜ’L-MESNEVÎ ALÂ HUBBİ’L-HAYDARÎ (ŞEMSÎ) Şemsî, Süleyman Şemsi, Kara Şemsî Abdâl Prof. Dr. Ahmet TANYILDIZ
Görüntüle
2 DİVANÇE (VÂZIH) Mustafâ Vâzıh Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN
Görüntüle
3 MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) İbrâhîm Zikrî Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
4 ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Görüntüle
5 TARÎKÜ'L-İHTİSÂR Nûrî, Osman Hanyevî Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu
Görüntüle
6 TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ Mehmed Sabrî Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz
Görüntüle
7 RAVZ-I VERD Şâkir, Ahmed Paşa Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek
Görüntüle
8 KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü Diğer Öznur ÖZER
Görüntüle
9 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
10 MEVLİD (ABDÎ) Abdî Doç. Dr. Hasan Kaya
Görüntüle
11 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Şarkîkarahisarlı Dr. Hacer SAĞLAM
Görüntüle