Asıl adı Şeyh Ahmed Râşid Efendi olup Râşid mahlasını kullanan şairin şiirlerini ihtiva eden eseri. Dîvânçe’sinin baş tarafında yer alan tercüme-i hâlinden Şeyhülkurâ Hacı Mustafa Hamza b. Muhammedü’d-Debbâğ adlı bir fakihin oğlu olduğu anlaşılan Râşid Efendi, babasından hafızlığı tamamladıktan sonra aklî ve naklî ilimleri öğrenmiş, tasavvuf, şiir ve inşâ ile de iştigal ederek bu konularda hatırı sayılır bir bilgi birikimine sahip olmuştur.

Şairin torunu Seyyid Hacı Ebu’l-Avn Ahmed Lütfullah bin Şeyh Mustafa Servet Tırnovî en-Nakşbendî, Râşid’in şiirlerinden ulaşabildiklerini bir divançe suretine getirerek şairin unutulmasına engel olmaya çalışmıştır. Râşid’in torunu tarafından derlenen şiirlerinden oluşan bu Dîvânçe’si, Milli Kütüphane 06 Mil Yz A 3140 numarada kayıtlıdır. Râşid’in ölümünden 28 yıl sonra yani 1894 yılında derlenen Dîvânçe’nin 2b varağında “Sâhib-i Dîvânçe Hazret-i Şeyh’in Medîne-i Münevvere’de Ferâşet-i Şerîfe Vekîli Rey-zâde Şeyhü’l-Ferrâşîn Ebu’l-Lutf Efendi’ye Mektûbunun Bir Sûretidir” başlıklı Arapça bir mektup yer almaktadır. 28 Ekim 1864 tarihinde Ebu’l-Lutf Efendi’ye ulaştırılması için yazdığı bu mektupta Râşid Efendi, kendisine gönderilen kitap için teşekkür etmekte ve kitabı övücü sözlerle nitelemektedir.

Dîvânçe’de yer alan manzumeler ağırlıklı olarak tür ölçütüne göre düzenlenmiştir. Şairin herhangi bir tevhid ya da münâcâtına ulaşılamadığı için olsa gerek eser doğrudan 7 adet na't ile başlamaktadır. Râşid, gazel nazım biçimiyle kaleme aldığı bu şiirlerinde Hz. Peygamber’e duyduğu derin muhabbeti samimi bir şekilde işlemiştir. Dîvânçe’nin “Tevârîh” başlıklı bölümünde 19 adet tarih manzumesi bulunmaktadır. Şair, 1826-1848 yılları arasında Abdülmecid’in Tırnova’ya gelişi, bu şehirde vuku bulan doğumlar, tamamlanan ya da tamir edilen yapılar gibi Tırnova’da meydana gelen çeşitli hadiseler için yazdığı bu tarih manzumelerinde kaside, gazel ve kıta gibi muhtelif nazım şekillerini kullanmıştır. Eserde “Mersiyât” başlığı altındaki manzumeler, bazı kişilerin vefatlarına düşürülen tarihleri ihtiva etmekte olup 5 adettir. Dîvânçe’nin “Gazeliyât” bölümünde 21 adet gazel yer almaktadır. Söz konusu gazeller, lâdînî mahiyette olup biçim ve içerik bakımından klasik şiirin başarılı örnekleri arasında gösterilebilirler. Beşerî aşk ve özlem duygusunun içli bir şekilde işlendiği bu gazellerde birkaç teknik kusur dışında herhangi bir aksaklığın olmayışı dikkat çekmektedir. Dîvânçe’nin “Kıtaât” bölümünde ise muhtelif konularda yazılmış 5 manzume bulunmaktadır.

Râşid, şiirlerini 19. yüzyıldaki her türlü akımdan, yenilik veya Batılılaşma temayülünden uzakta, geleneğin tüm hususiyetlerini başarılı bir şekilde temsil ederek kaleme almıştır. Klasik şiir diline bütün incelikleriyle vakıf olan şair, Arapça ve Farsça unsurları manzumelerinde kullanmış ancak terkipler hususunda daha ziyade Farsça yapıları tercih etmiştir. Bunun yanında şairin, şiirlerinin türüne göre bir kelime kadrosu belirlediği; bazı terkip ve yapıları ise belirli nazım türlerinin bir gereği olarak kullandığı görülmektedir. Râşid’in, farklı türlerde farklı duyarlılıklar sergilediği de göze çarpmaktadır. Örneğin na'tlarına günahkâr ve af dileyen bir kul kimliğiyle başlarken tarih manzumelerinde devlet büyükleri ve hayır sahiplerini kalıplaşmış ifadelerle övmüş, mersiyelerinde samimi duygularını ve rahmet dileklerini dile getirmiş, gazellerinde ise güzellik ve aşk temasını ön plana çıkarmıştır. Onun dünya görüşünü, estetik anlayışını ve ruh iklimini en iyi yansıtan manzumelerinin gazelleri olduğu söylenebilir.

Dîvânçe yeni harflerle Özer Şenödeyici ve Ahmet Akdağ (2013) tarafından yayımlanmıştır.

Şairin biyografisi için bk. “Râşid, Şeyh Ahmed Râşid Efendi, Tırnovalı”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/rasid-seyh-ahmed-rasid-efendi-tirnovali