DÎVÂNÇE / MECMÛ'A (RÂSİH)
Râsih'in muhtelif tarih manzumeleri ile şahsi not ve yazılarını ihtiva eden mecmua
Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey (d. ?/? - ö. 14 Rebiülevvel 1144/16 Eylül 1731)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Balıkesirli Râsih'in (d. ?/? - ö. 14 Rebiülevvel 1144/16 Eylül 1731) ilk kısmında muhtelif olaylara düşürdüğü tarihleri, ikinci kısmında ise eserlerinden bazı parçaları iktibas ettiği mecmua görünümündeki eseri. Râsih'e dair ilk dönem çalışmalarında bilinmeyen bu eser Sadık Yazar'ın konuya dair ilk çalışmasında tanıtılmış (2020a), ikinci çalışmasında ayrıntılı bir incelemeye tabi tutulmuştur (2020b). Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi koleksiyonunda 3473 numara ile kayıtlı bulunan eserin başında "Dîbâce-i Dîvânçe-i Tevârîh" başlığı bulunmaktadır.  Buna göre mecmuanın sahibi/yazarı bu mecmuayı, aslen manzum tarihlerin bir araya getirildiği bir eser olarak görmektedir. Nitekim mecmuanın  neredeyse yarısını manzum tarihlerin işgal ettiği görülmektedir. Bunların kahir ekseriyeti Râsih’e ait olmakla birlikte başka şairlere ait birkaç manzum tarih de yer almaktadır (Yazar 2020a: 647).

Râsih’in bu eseri/mecmuası Gâyetü't-Tebrîk adını verdiği kasidesi ile başlar. 4b’ye kadar devam eden bu kaside, 12a-14b sayfaları arasında yeniden yazılmıştır. 4b-12a arasında ise muhtelif hadiselere yazılan manzum tarihler bulunmaktadır. 15a’dan 20b’ye kadarki bölümde mecmuanın sahibi Râsih’in Fâlü’s-Sa’âde adlı eserinde yer alan birkaç bölüme yer verilmiştir. Bu bölümlerde de manzum tarihler yer almaktadır. 21a-32a arasında ise Râsih’in diğer manzum tarihleri yer almaktadır (Yazar 2020a: 647). Râsih’in tarih düşürdüğü hadiselerin 1093-1130/1682-1717 yılları arasına denk geldiği görülmektedir (Yazar 2020b: 45).

Mecmuanın 32a-33b sayfaları arasında ise Râsih’in bir diğer eseri olan Aydın Şehr-engîzi’nin mukaddimesi yer almaktadır. 34a-b sayfalarında “acîbe” başlıklı ilginç tarifler yer alırken 35a-38a sayfaları arasında Râsih'in Osmanoğlu Nasuh Paşa'nın mersiyesi ve medhiyesinde yazılan birer şiiri ile Şehid Ali Paşa’nın sadarete gelmesini tarihlendiren medhiye amaçlı iki şiiri bulunmaktadır.  38b’de “Pendnâme-i Avnî Beg” başlıklı mesnevi nazım biçimiyle yazılmış bir şiirden sonra 44a’ya kadarki bölüm daha karışık bir yapıda ilerlemektedir. Bu bölümde Râsih’in birkaç gazeliyle birlikte bazı fevaid ve başka şairlere ait birkaç şiir yer almaktadır. 44a’da bir sadaka biçimi anlatılmıştır. 44b’de kardeşinden Râsih’e gönderilmiş bir mektup sureti bulunmaktadır. 45a’da Râsih’in kuş isimlerini saydığı 21 beyitlik bir şiiri vardır. 46b’de Şeyhülislâmzâde İshak Efendi'nin bir manzum mektubundan sonra bu mektuba cevap olduğu anlaşılan Râsih’in iki kıtası yer almaktadır. 47a-b’de Şeyhülislâmzâde İshak Efendi’nin neşredilen divanında da yer alan bir na’tı bulunmaktadır. 48a-b’de Hz. Peygamber’in Hz. Ali’ye yaptığı vasiyetlerin önce Arapça metinleri, hemen peşinden Türkçeye tercümeleri yapılmıştır. 48b’den 50b’ye kadar dua metinleri ağırlıkta olup arada birkaç şiir yer almaktadır. Mecmuanın bundan sonraki kısmında ise ağırlıklı olarak Râsih’in Bülgatü’l-Ahbâb isimli eserindeki bölümlerden aldığı parçalar yer almaktadır (Yazar 2020a: 647-48; ayrıntılı döküm için bk. Yazar 2020b).

Şairin biyografisi için bk. “Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/rasih-balikesirli-rasih-ahmed-bey.

Eserden Örnekler


Ta’rîf-i beyt-i memdûh

Merhabâ sâbâş u sad tahsîn ü sad bâr âferîn

Tab’una iy Râsih-i ilm ü hüner sâhib-zekâ

...

Hak ta’âlâ herkese bir yüzden itmişdir nazar

Sana da bu iki fende eylemiş fazl u atâ


Birisi ilm-i tevârîh u birisi ilm-i nahv

İkisinde dahi mümtâz-ı cihân olsan n'ola


İlm-i nahvı çâr deh beyt içre kıldun münderic

Derc idup bir beytde kırk uç aded târîhhâ

...

Söylenüz mümkin mi el-insâfu nısfu’d-dîn pes

Es-salâ ey ehl-i ifzâl u ma’ârif es-salâ


z yigirmi dort olur bu beyt-i mu’ciz-sâz ile

Mustafâ Hân’un cülûsına olan târîhhâ (Balıkesirli Râsih [yz.]: 20b).

...

Fi’l-hakîka bu bir ibrî-nümâ târîh-i vâlâdur ki mis̱li şahsına münhasır olur ve ta’miye-i rûh-efzâsı dahi garîb münâsib vâki’ olur, ta’miye-ber-ta’miye ve tevriye-ber-tevriye ve tazmîn-ber-tazmîn ve tahsîn-ber-tahsîn vâki’ olup eger hod-pesendlikle ve ta’assub ile ve tekebbür ile olmayup hakîkat üzere im’ân-ı nazar ile görilürse bir bî-nazîr hoş <...> nesnedür (Balıkesirli Râsih [yz.]: 23b).


...güftâr-ı Nâbî-i merhûm gibi bu târîhler dahi bî-rûhdur ancak bu mahalle tesvîdden murâd zurefâ-yı ahdi âgâh içün ve (...) îkâz u inbâh içün <...> ve illâ tesvîd degül belki telvîsdür (Balıkesirli Râsih [yz.]: 10b).

Kaynakça


Balıkesirli Râsih (yz). Dîvânçe-i Tevârih /Mecmua-i Râsih. Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi 3437.

Yazar, Sadık (2020a). "Eylemişler Râsih’e Bühtân Bühtân Üstüne: Balıkesirli Râsih’in Eserlerine Dair Bilgilerin Tashihi". Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 24: 635-671.

Yazar, Sadık (2020b). "Şahsi Bir Arşiv Kaynağı Olarak Balıkesirli Râsih’in Mecmuası: İçerik Analizi Ve Derkenar Notları". Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi, 13: 27-62.

Atıf Bilgileri


Yazar, Sadık. "DÎVÂNÇE / MECMÛ'A (RÂSİH)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divance-mecmu-a-rasih. [Erişim Tarihi: 28 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DÎVÂN (RÂSİH) Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
2 FÂLÜ'S-SA'ÂDE (RÂSİH) Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
3 BÜRÛCÜ'N-NÜCÛM Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
4 BÜLGATÜ'L-AHBÂB Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
5 AYDIN ŞEHR-ENGÎZİ (RÂSİH) Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
6 SÜRRE MEN RE'Â Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
7 SÜBHATÜ'L-ÂDÂB Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
8 GÂYETÜ'-T-TEBRÎK / KASÎDE-İ MÜBÂREKE Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
9 SAD VESÂYÂ Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
10 MANZÛME-İ DURÛB-I EMSÂL (HIFZÎ) Hıfzî Dr. Öğr. Üyesi BAHANUR ÖZKAN BAHAR
Görüntüle
11 NA'T MECMÛ'ASI (HÜSEYİN AYVANSARÂYÎ) (Rıfat Kütük Şahsi Kütüphanesi) Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin Diğer Aybala Sena KÜTÜK
Görüntüle
12 DÎVÂN (KESBÎ /KİSBÎ) Kesbî/Kisbî, Kesbî Mehmed Efendi ismail Aksoyak
Görüntüle
13 TERCÜME-İ DURÛB-I EMSÂL-İ ARABİYYE (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullah Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
14 TERCÜME-İ LUTFU'T-TEDBÎR fî SİYÂSÂTİ'L-MÜLÛK (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
15 TERCÜME-İ EL-BERKU’L-YEMÂNÎ FÎ FETHİ’L-OSMÂNÎ (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
16 DÎVÂN (TEKİRDAĞLI AHMED LÜTFÎ) Lütfî, Ahmed Lütfî Efendi Diğer Ahmet Serdar Erkan
Görüntüle
17 MÜSTEVCEBÜ’L-HALÂS FÎ TEFSÎR-İ SÛRETİ’L-İHLÂS (TÂHİR, MEKKÎ-ZÂDE MEHMED) Tâhir, Mekkî-zâde Mehmed Tâhir Efendi (?/? – ö. 1128/1716) Dr. Öğr. Üyesi Oğuzhan UZUN
Görüntüle
18 AHSENÜ'L-HABER MİN KELÂMİ SEYYİDİ'L-BEŞER (VÂSIF, ŞA'BÂN-ZÂDE ABDULLÂH VÂSIF ÇELEBİ) Vâsıf, Şa'bân-zâde Abdullâh Vâsıf Çelebi Diğer Nükran ERBAŞ
Dr. Öğr. Üyesi Muhammed İkbâl Güler
Görüntüle
19 DÎVÂNÇE (ABDÎ / VASSÂF) Abdî (Vassâf), Abdullâh Efendi Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk
Görüntüle