- Yazar Biyografisi (TEİS)
Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey - Madde Yazarı: Prof. Dr. Sadık Yazar
- Eser Yazılış Tarihi:?
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:18. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum-Mensur
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Mecmua
- Yayın Tarihi:09/08/2022
DÎVÂNÇE / MECMÛ'A (RÂSİH)
Râsih'in muhtelif tarih manzumeleri ile şahsi not ve yazılarını ihtiva eden mecmuaRâsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey (d. ?/? - ö. 14 Rebiülevvel 1144/16 Eylül 1731)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Balıkesirli Râsih'in (d. ?/? - ö. 14 Rebiülevvel 1144/16 Eylül 1731) ilk kısmında muhtelif olaylara düşürdüğü tarihleri, ikinci kısmında ise eserlerinden bazı parçaları iktibas ettiği mecmua görünümündeki eseri. Râsih'e dair ilk dönem çalışmalarında bilinmeyen bu eser Sadık Yazar'ın konuya dair ilk çalışmasında tanıtılmış (2020a), ikinci çalışmasında ayrıntılı bir incelemeye tabi tutulmuştur (2020b). Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi koleksiyonunda 3473 numara ile kayıtlı bulunan eserin başında "Dîbâce-i Dîvânçe-i Tevârîh" başlığı bulunmaktadır. Buna göre mecmuanın sahibi/yazarı bu mecmuayı, aslen manzum tarihlerin bir araya getirildiği bir eser olarak görmektedir. Nitekim mecmuanın neredeyse yarısını manzum tarihlerin işgal ettiği görülmektedir. Bunların kahir ekseriyeti Râsih’e ait olmakla birlikte başka şairlere ait birkaç manzum tarih de yer almaktadır (Yazar 2020a: 647).
Râsih’in bu eseri/mecmuası Gâyetü't-Tebrîk adını verdiği kasidesi ile başlar. 4b’ye kadar devam eden bu kaside, 12a-14b sayfaları arasında yeniden yazılmıştır. 4b-12a arasında ise muhtelif hadiselere yazılan manzum tarihler bulunmaktadır. 15a’dan 20b’ye kadarki bölümde mecmuanın sahibi Râsih’in Fâlü’s-Sa’âde adlı eserinde yer alan birkaç bölüme yer verilmiştir. Bu bölümlerde de manzum tarihler yer almaktadır. 21a-32a arasında ise Râsih’in diğer manzum tarihleri yer almaktadır (Yazar 2020a: 647). Râsih’in tarih düşürdüğü hadiselerin 1093-1130/1682-1717 yılları arasına denk geldiği görülmektedir (Yazar 2020b: 45).
Mecmuanın 32a-33b sayfaları arasında ise Râsih’in bir diğer eseri olan Aydın Şehr-engîzi’nin mukaddimesi yer almaktadır. 34a-b sayfalarında “acîbe” başlıklı ilginç tarifler yer alırken 35a-38a sayfaları arasında Râsih'in Osmanoğlu Nasuh Paşa'nın mersiyesi ve medhiyesinde yazılan birer şiiri ile Şehid Ali Paşa’nın sadarete gelmesini tarihlendiren medhiye amaçlı iki şiiri bulunmaktadır. 38b’de “Pendnâme-i Avnî Beg” başlıklı mesnevi nazım biçimiyle yazılmış bir şiirden sonra 44a’ya kadarki bölüm daha karışık bir yapıda ilerlemektedir. Bu bölümde Râsih’in birkaç gazeliyle birlikte bazı fevaid ve başka şairlere ait birkaç şiir yer almaktadır. 44a’da bir sadaka biçimi anlatılmıştır. 44b’de kardeşinden Râsih’e gönderilmiş bir mektup sureti bulunmaktadır. 45a’da Râsih’in kuş isimlerini saydığı 21 beyitlik bir şiiri vardır. 46b’de Şeyhülislâmzâde İshak Efendi'nin bir manzum mektubundan sonra bu mektuba cevap olduğu anlaşılan Râsih’in iki kıtası yer almaktadır. 47a-b’de Şeyhülislâmzâde İshak Efendi’nin neşredilen divanında da yer alan bir na’tı bulunmaktadır. 48a-b’de Hz. Peygamber’in Hz. Ali’ye yaptığı vasiyetlerin önce Arapça metinleri, hemen peşinden Türkçeye tercümeleri yapılmıştır. 48b’den 50b’ye kadar dua metinleri ağırlıkta olup arada birkaç şiir yer almaktadır. Mecmuanın bundan sonraki kısmında ise ağırlıklı olarak Râsih’in Bülgatü’l-Ahbâb isimli eserindeki bölümlerden aldığı parçalar yer almaktadır (Yazar 2020a: 647-48; ayrıntılı döküm için bk. Yazar 2020b).
Şairin biyografisi için bk. “Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/rasih-balikesirli-rasih-ahmed-bey.
Eserden Örnekler
Ta’rîf-i beyt-i memdûh
Merhabâ sâbâş u sad tahsîn ü sad bâr âferîn
Tab’una iy Râsih-i ilm ü hüner sâhib-zekâ
...
Hak ta’âlâ herkese bir yüzden itmişdir nazar
Sana da bu iki fende eylemiş fazl u atâ
Birisi ilm-i tevârîh u birisi ilm-i nahv
İkisinde dahi mümtâz-ı cihân olsan n'ola
İlm-i nahvı çâr deh beyt içre kıldun münderic
Derc idup bir beytde kırk uç aded târîhhâ
...
Söylenüz mümkin mi el-insâfu nısfu’d-dîn pes
Es-salâ ey ehl-i ifzâl u ma’ârif es-salâ
Yüz yigirmi dort olur bu beyt-i mu’ciz-sâz ile
Mustafâ Hân’un cülûsına olan târîhhâ (Balıkesirli Râsih [yz.]: 20b).
...
Fi’l-hakîka bu bir ibrî-nümâ târîh-i vâlâdur ki mis̱li şahsına münhasır olur ve ta’miye-i rûh-efzâsı dahi garîb münâsib vâki’ olur, ta’miye-ber-ta’miye ve tevriye-ber-tevriye ve tazmîn-ber-tazmîn ve tahsîn-ber-tahsîn vâki’ olup eger hod-pesendlikle ve ta’assub ile ve tekebbür ile olmayup hakîkat üzere im’ân-ı nazar ile görilürse bir bî-nazîr hoş <...> nesnedür (Balıkesirli Râsih [yz.]: 23b).
...güftâr-ı Nâbî-i merhûm gibi bu târîhler dahi bî-rûhdur ancak bu mahalle tesvîdden murâd zurefâ-yı ahdi âgâh içün ve (...) îkâz u inbâh içün <...> ve illâ tesvîd degül belki telvîsdür (Balıkesirli Râsih [yz.]: 10b).
Kaynakça
Balıkesirli Râsih (yz). Dîvânçe-i Tevârih /Mecmua-i Râsih. Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi 3437.
Yazar, Sadık (2020a). "Eylemişler Râsih’e Bühtân Bühtân Üstüne: Balıkesirli Râsih’in Eserlerine Dair Bilgilerin Tashihi". Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 24: 635-671.
Yazar, Sadık (2020b). "Şahsi Bir Arşiv Kaynağı Olarak Balıkesirli Râsih’in Mecmuası: İçerik Analizi Ve Derkenar Notları". Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi, 13: 27-62.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | DÎVÂN (RÂSİH) | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 2 | FÂLÜ'S-SA'ÂDE (RÂSİH) | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 3 | BÜRÛCÜ'N-NÜCÛM | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 4 | BÜLGATÜ'L-AHBÂB | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 5 | AYDIN ŞEHR-ENGÎZİ (RÂSİH) | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 6 | SÜRRE MEN RE'Â | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 7 | SÜBHATÜ'L-ÂDÂB | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 8 | GÂYETÜ'-T-TEBRÎK / KASÎDE-İ MÜBÂREKE | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 9 | SAD VESÂYÂ | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 10 | MANZÛME-İ DURÛB-I EMSÂL (HIFZÎ) | Hıfzî | Dr. Öğr. Üyesi BAHANUR ÖZKAN BAHAR |
Görüntüle | ||
| 11 | NA'T MECMÛ'ASI (HÜSEYİN AYVANSARÂYÎ) (Rıfat Kütük Şahsi Kütüphanesi) | Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin | Diğer Aybala Sena KÜTÜK |
Görüntüle | ||
| 12 | DÎVÂN (KESBÎ /KİSBÎ) | Kesbî/Kisbî, Kesbî Mehmed Efendi | ismail Aksoyak |
Görüntüle | ||
| 13 | TERCÜME-İ DURÛB-I EMSÂL-İ ARABİYYE (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) | Kudsî, Abdullah Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 14 | TERCÜME-İ LUTFU'T-TEDBÎR fî SİYÂSÂTİ'L-MÜLÛK (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) | Kudsî, Abdullâh Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 15 | TERCÜME-İ EL-BERKU’L-YEMÂNÎ FÎ FETHİ’L-OSMÂNÎ (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) | Kudsî, Abdullâh Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 16 | DÎVÂN (TEKİRDAĞLI AHMED LÜTFÎ) | Lütfî, Ahmed Lütfî Efendi | Diğer Ahmet Serdar Erkan |
Görüntüle | ||
| 17 | MÜSTEVCEBÜ’L-HALÂS FÎ TEFSÎR-İ SÛRETİ’L-İHLÂS (TÂHİR, MEKKÎ-ZÂDE MEHMED) | Tâhir, Mekkî-zâde Mehmed Tâhir Efendi (?/? – ö. 1128/1716) | Dr. Öğr. Üyesi Oğuzhan UZUN |
Görüntüle | ||
| 18 | AHSENÜ'L-HABER MİN KELÂMİ SEYYİDİ'L-BEŞER (VÂSIF, ŞA'BÂN-ZÂDE ABDULLÂH VÂSIF ÇELEBİ) | Vâsıf, Şa'bân-zâde Abdullâh Vâsıf Çelebi | Diğer Nükran ERBAŞ Dr. Öğr. Üyesi Muhammed İkbâl Güler |
Görüntüle | ||
| 19 | DÎVÂNÇE (ABDÎ / VASSÂF) | Abdî (Vassâf), Abdullâh Efendi | Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk |
Görüntüle |