DÎVÂN (ZÎVER)
şiirler
Zîver, Tırnakçı-zâde Mehmed Sa’îd (d. 17 Zilhicce 1227/22 Aralık 1812 – ö. 1290/1873)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Tırnakçı-zâde sanıyla tanınan Zîver’in şiirlerini ihtiva eden eseri. 33 varaktan müteşekkil Dîvân’da; 4 kaside, 2 mesnevi, 73 tarih, 1 müstezâd, 33 gazel (biri gazel-i müşterek), 1 tahmis, 1 tesdis, 1 taştir, 3 tazmin, 26 kıt’a, 17 rubai, 3 lugaz, 8 muamma, 42 müfred bulunmaktadır. 

Dîvân’ın zahriyesinde Arap harfleriyle Dîvân-ı Zîver: Tırnakçı-zâde şeklinde bir kayıt vardır. Kasideler, eserde fazla yer tutmaz. Zîver’in şairliğinin odak noktasını tarih ve gazelleri teşkil eder. Zîver, tarih düşürme konusunda başarılı bir şairdir. Eserde; doğum, ölüm, şehzadelerin sünneti, yeni yıl, cülûs, bir göreve atanma, çeşme ve dergâh yapımı gibi konulara tarih düşürülmüştür. Gazellerinin çoğu âşıkanedir. Hicran ve ayrılığın verdiği acıların anlatıldığı gazelleri oldukça başarılıdır. Eserde; Câzim (ö. 1869) ile müşterek bir gazel söylemiş, Nâbî’nin bir gazelini de tahmis etmiştir. Devrindeki bazı devlet adamları ve şairlerle ilgili söylemiş olduğu kıtʻaları dikkat çekicidir. Ancak Dîvân'da özellikle Şeyhülislam Ârif Hikmet Bey’in (ö. 1859) ayrı bir yeri vardır. Zîver, edebiyat ilimleri konusunda ders aldığı (İnal 1998: IV/2095) ve veli-nimeti olarak vasıflandırdığı Şeyhülislam Ârif Hikmet’le ilgili kaside, mesnevi, tarih ve kıtʻa gibi nazım şekilleriyle şiirler söylemiştir. Şair, Dîvân’ın sonunda bulunan muammaların bazılarının şerhlerini de yapmıştır. Zîver, Dîvân’ındaki manzumelerinden anlaşıldığı kadarıyla tarih düşürmede, lugaz ve muamma söylemede usta bir şairdir.

Dîvân’ın ünik nüshası, İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi Nu. 1242'de kayıtlıdır. 

Şairin biyografisi için bk. “ZÎVER, Tırnakçı-zâde Mehmed Sa’îd”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ziver-tirnakcizade-mehmed-said 

Eserden Örnekler


Târîh-i Meşîhat Ârif Hikmet Beg Efendi Hazretleri

Yazdı târîhin mücevher beytle Zîver kulı

Mesned-i fetvâya geldikde veliyü’n-niʻmeti


Hamdulillâh âlem oldı nâ’il-i Berr Allâh

Câh-ı fetvâyı müzeyyen kıldı Hakk’ın hikmeti 1262/1846 (Zîver ?: 9b)


Gazel

Cihânda tâli’i mes’ûd olan terk ü diyâr itmez

Sitanbul’dan çıkuben câ-be-câ geşt ü güzâr itmez


Makarrım şimdilik oldı Manastır beldesi ammâ

Vatandan gayrı bir yirde gönül kat’â karâr itmez


Şikâyet eylesem sû’-i nasîbimden becâdır kim

Fakîri ni’met-i hân-ı vatandan hecre hâr itmez


Dil-ârâm-ı vatan bir kerre olsa zîb-i âgûşum

Dil-i bî-çâre artık bir dahi meyl-i kenâr itmez


Sebük-magzânı eyler râz-dân-ı rif’at ü ikbâl

Felek âyâ neden erbâb-ı tab’ı kâm-kâr itmez


Ne çâre eyler elbette kazâ ahkâmını imzâ

Hükûmet-gâh-ı takdîr içre hîç tedbîr kâr itmez


Medâr olmaz nizâm-ı hâle Zîver nazm-ı rengînin

Nigâh itmez kibâr esnâf ü sarrâf i’tibâr itmez (Zîver ?: 20a-21b).

Kaynakça


İnal, İbnü’l-emîn Mahmut Kemal (1988). Son Asır Türk Şairleri, C:4. İstanbul: Dergah Yay. 

Tırnakçızâde Zîver. Dîvân-ı Zîver. İstanbul Üniversitesi. T. 1242.

Atıf Bilgileri


Yekbaş, Hakan. "DÎVÂN (ZÎVER)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-ziver. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 MECMUʻA-I ZÎVER BEG EFENDİ (ZÎVER) Zîver, Tırnakçı-zâde Mehmed Sa’îd Prof. Dr. Hakan Yekbaş
Görüntüle
2 TEVÂRÎH-İ MANZÛME VESÂ’İRE MÜSVEDDELERİ MECMUASI (ZÎVER) Zîver, Tırnakçı-zâde Mehmed Sa’îd Prof. Dr. Mehtap Erdoğan Taş
Görüntüle
3 TERCEME-İ MELCE-İ KUDÂT (ZÎVER) Zîver, Tırnakçı-zâde Mehmed Sa’îd Prof. Dr. Mehtap Erdoğan Taş
Görüntüle
4 MAKÂLÂT-I EDEBİYYE ve METÂLİB-İ NÂFİ'A (ZÎVER, TIRNAKÇI-ZÂDE MEHMED SA'ÎD) Zîver, Tırnakçı-zâde Mehmed Sa’îd Prof. Dr. Hakan Yekbaş
Görüntüle
5 ŞİTÂİYYE-İ MENSÛRE (ZÎVER) Zîver, Tırnakçı-zâde Mehmed Sa’îd Prof. Dr. Hakan Yekbaş
Görüntüle
6 MÜNTEHÂB-I MECMÛA-İ ZÎVER BEG (ZÎVER) Zîver, Tırnakçı-zâde Mehmed Sa’îd Prof. Dr. Mehtap Erdoğan Taş
Görüntüle
7 DİVANÇE (VÂZIH) Mustafâ Vâzıh Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN
Görüntüle
8 MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) İbrâhîm Zikrî Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
9 ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Görüntüle
10 TARÎKÜ'L-İHTİSÂR Nûrî, Osman Hanyevî Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu
Görüntüle
11 TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ Mehmed Sabrî Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz
Görüntüle
12 RAVZ-I VERD Şâkir, Ahmed Paşa Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek
Görüntüle
13 KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü Diğer Öznur ÖZER
Görüntüle
14 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
15 MEVLİD (ABDÎ) Abdî Doç. Dr. Hasan Kaya
Görüntüle
16 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Şarkîkarahisarlı Dr. Hacer SAĞLAM
Görüntüle