DÎVÂN (SÜLEYMÂN)
şiirler
Süleymân (d. ?/? - ö. ?/1670’te hayatta)

ISBN: 978-9944-237-87-1


17. yüzyıl şairlerinden Süleyman’ın bilinen tek eseridir. Dîvân'da 6 kaside, 68 gazel, 1 terci-bent, 150 rubai, 14 müfret bulunmaktadır. Şair yalnızca 1 rubai, 1 terci-bent, 2 Türkçe ve 1 Farsça gazelinde mahlasını kullanmıştır.

Dîvân’da 6 kaside vardır. Bunlardan ilki 62 beyitlik bir naattır. İkinci şiir “Der-münâkaşa-i nâz u niyâz” başlığını taşıyan 29 beyitlik münazaradır. Üçüncü şiir “Olduğıçün figân u âha sebeb eyledüm nâmını figâniyye” başlığını taşıyan bir mersiye olup 43 beyitten oluşmaktadır. Şair, önce kardeşini sonra da oğlunu kaybetmesi üzerine bu mersiyeyi kaleme almıştır. Dördüncü şiir şefaatname türünde 34 beyitlik kasidedir. Şiir Dîvân’da da “şefâʻat-nâme” başlığını taşımaktadır. Beşinci şiir 9 beyitlik bir şefaatname olup “İlâhî der-naʻt-ı şerîf” başlığındadır. Son şiir Hak âşıkları konulu 7 beyitlik bir methiyedir. Süleyman “terkîb-bend-i mersiyye-gûne berây-ı merhûm birâder-i ʿazîz-i mâ-ʿaleyhi rahmetu’llâhu teʿâlâ” başlıklı mersiye türünde bir terci-bent yazmıştır. Şiir 5 bent olup her bent 18 beyitten oluşmaktadır.

Süleyman'ın 2’si Farsça 68 gazeli vardır. Şairin gazellerinin birçoğu çağdaşı isimlere naziredir. Şair; Şeyhülislam Yahyâ, Sabrî, Şeyhülislam Bahâyî, Vecdî, İsmetî, Neşâtî, Mezâkî, Tecellî, Nişancı Abdî, Vahyî ve Nâbî gibi isimlere nazire yazmıştır. 68 gazelinden 15’i Nâbî’ye nazire olan Süleyman (Kaplan 2020: 187), Nâbî ve Mezâkî'nin nazire halkasından bir şairdir. Süleyman'ın gazelleri çoğunlukla âşıkanedir. Şair az da olsa rindane gazel yazmıştır. Şair, 68 gazelinin 7’sinde redd-i matla yapmıştır.

Süleyman, klasik Türk edebiyatında önemli sayıda rubai yazan şairlerdendir. Dîvân'da rubai başlığı altında 150 şiir vardır ve bunlar “hurûf-ı hecâ”ya göre sıralanmıştır. Bu şiirlerden 148’i Türkçe, 2’si Farsçadır. Şairin 2 rubaisi üç beyitliktir. Şair münacat, naat, fahriye, nasihat, şikâyet, hicviye konularında ve tasavvufî, âşıkane, rindane eda ile rubailer yazmıştır.  Bu rubailer naat, mucizat, miraciye ve şefaatname türündedir. Bu rubailerden 46’sı naat, 2’si mucizat, 2’si miraciye, 24’ü şefaatname’dir (Kaplan 2022: 191). Süleyman daha sonra “Rubâʻiyyât-ı der-medh ü taʻrîf-i enbiyâ-yı ʻizâm ʻaleyhimü’s-salat” başlığı altında 15 peygamber hakkında rubai kaleme almıştır. Süleyman, peygamberlerden sonra dört halife, ehl-i beyt ve mezhep imamları için rubailer yazmıştır.

Dîvân'ın sonunda müfretler yer almaktadır. Şairin toplam 14 müfredi vardır. Bunlardan 2’si Farsça, 12’si Türkçedir. Süleyman şiirlerinde mahlas kullanmayan ve biyografik kaynaklarda yer almayan bir şair olarak bir mecmua-i devâvîn içinde yer alan Dîvân'ıyla edebiyat tarihinde yerini almıştır. Şairin Dîvân’ı geniş bir incelemeyle birlikte Kaplan (2021) tarafından yayımlanmıştır.

Şairin biyografisi için bk. "Süleyman". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/2022-7

 

Eserden Örnekler


Kaside

Ey şeb-çerâğ-ı leyle-i İsrâ şefâʻat it

Ey nûr-ı pâk-i hazret-i Mevlâ şefâʻat it


Oldum garîk-i bahr-i meʻâsî meded meded

Eyle halâs ey dür-i yektâ şefâʻat it

Ol gün varınca mahşere hayretle cümle halk

Turdukda anda cümlesi ber-pâ şefâʻat it

...

Taʿtîr eylesün nefesün cân meşâmını

Ey zülf-i pâki sünbül-i bûyâ şefâʿat it

Çün kim şefâʿatün ider ümmîd cümle halk

Ey zât-ı pâki melce-i dünyâ şefâʿat it

Ahvâl-i zârumı sana tefhîmdür garaz

Bu vâsıtayla eyledüm inhâ şefâʻat it

Kaldum zalâm-ı cürm ü meʻâsîde kıl kerem

Ey şeb-çerâğ-ı leyle-i İsrâ şefâʻat it (Kaplan 2021: 283-285).


Gazel

Hat-ı nev-hîzi kim ol ʻârız-ı pür-tâb göstermiş

O tasvîr-i siyehdür gûyiyâ meh-tâb göstermiş


Değül fem bâğ-ı hüsninde anı sûretger-i kudret

Nihâl-i gülde gûyâ gonce-i sîr-âb göstermiş


Değüldür ebruvânı meh-cebîninde o hûn-rîzün

Keşîde bir kemân-ı sahtdur kullâb göstermiş


Yâhûd kim câmiʻ-i hüsne iki tâk eylemiş üstâd

ʻİbâdetgâh-ı ehl-i ʻışka ol mihrâb göstermiş


Ruhında halka halka sanma kim zülf-i siyâhıdur

Bir ejderdür ki yatmış günde pîç ü tâb göstermiş (Kaplan 2021: 320).


Rubai

Yâ Rab beni ser-hayl-i suhandân eyle

Naʻt-ı şeh-i kevneyn ile şâdân eyle


Yâ Rab o gülün gülşen-i naʻtında beni

Bir bülbül-i şûrîde vü nâlân eyle


İtdüm ana çün ʻışk u mahabbetle şürûʻ

Lutfun ile itmâmını âsân eyle (Kaplan 2021: 371).

Kaynakça


Kaplan, Hasan (2020). “Nâbî’nin Bilinmeyen Bir Muakkibi: Süleyman ve Şairin Nâbî’ye Nazireleri”. HİKMET-Akademik Edebiyat Dergisi [Journal of Academic Literature] 6(13): 176-211.

Kaplan, Hasan (2021). Süleyman ve Dîvânı. İstanbul: DBY Yay.

Kaplan, Hasan (2022). “Naattan Şefaate, İstimdaddan İstişfaya: Süleyman’ın Şefaat-nameleri”. Ağız ve Dil Araştırmalarına Adanan Bir Ömür Prof. Dr. Jale Öztürk’e Armağan. (ed. Hasan Kaplan-Ahmet Haşimi). Ankara:  Sonçağ Yay. 163-202.

Atıf Bilgileri


Kaplan, Hasan. "DÎVÂN (SÜLEYMÂN)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-suleyman. [Erişim Tarihi: 30 Kasım 2025].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 LEMEZÂT-I HULVİYYE EZ LEMEÂT-I ULVİYYE (MAHMUD CEMALEDDİN HULVÎ) Mahmud Cemaleddin el-Hulvî Diğer Özlem Şamlı
Görüntüle
2 AHBÂRÜ’L-'İBER (ZA’ÎFÎ, MUHAMMED) Za'îfî, Muhammed Doç. Dr. Necmiye Özbek Arslan
Görüntüle
3 KIRK HADİS TERCÜMESİ (FEYZÎ-İ KEFEVÎ) Feyzî-i Kefevî Prof. Dr. Adem Ceyhan
Görüntüle
4 ZÜBDETÜ'N-NESÂYİH VE UMDETÜ'T-TEVÂRÎH (IYÂNÎ) Iyânî, Cafer Iyânî Bey Prof. Dr. Osman Ünlü
Görüntüle
5 RÂZ-NÂME FÎ MENÂKIBİ'L-ULEMÂ VE'L-MEŞÂYİH VE'L-FUZELÂ (KEFEVÎ HÜSEYİN) Kefevî, Hüseyin ismail Aksoyak
Görüntüle
6 ES-SEYFÜ'L-MESLÛLÜ FÎ ŞERHİ'R-RESÛLİ (MUSTAFA b. BÂLÎ) Mustafa b. Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
7 HADÎS-İ ŞERÎFLER MECMUASI (MUSTAFÂ b. BÂLÎ) Mustafâ b. Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
8 HÂŞİYE ALÂ ŞERHİ MİFTÂH (MUSTAFA b. BÂLÎ) Mustafâ bin Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
9 TUHFE-İ ŞEMSÎ (ŞEMSÎ) Şemsî, İsfendiyar-zâde Şemsî Ahmed Paşa Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
10 KARAMAN-NÂME (ŞİKÂRÎ) Şikârî Araş. Gör. Mizan Coşkun Özgür
Görüntüle