- Yazar Biyografisi (TEİS)
Süleymân - Madde Yazarı: Doç. Dr. Hasan Kaplan
- Eser Yazılış Tarihi:?
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:17. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Divan
- Yayın Tarihi:31/05/2022
DÎVÂN (SÜLEYMÂN)
şiirlerSüleymân (d. ?/? - ö. ?/1670’te hayatta)
ISBN: 978-9944-237-87-1
17. yüzyıl şairlerinden Süleyman’ın bilinen tek eseridir. Dîvân'da 6 kaside, 68 gazel, 1 terci-bent, 150 rubai, 14 müfret bulunmaktadır. Şair yalnızca 1 rubai, 1 terci-bent, 2 Türkçe ve 1 Farsça gazelinde mahlasını kullanmıştır.
Dîvân’da 6 kaside vardır. Bunlardan ilki 62 beyitlik bir naattır. İkinci şiir “Der-münâkaşa-i nâz u niyâz” başlığını taşıyan 29 beyitlik münazaradır. Üçüncü şiir “Olduğıçün figân u âha sebeb eyledüm nâmını figâniyye” başlığını taşıyan bir mersiye olup 43 beyitten oluşmaktadır. Şair, önce kardeşini sonra da oğlunu kaybetmesi üzerine bu mersiyeyi kaleme almıştır. Dördüncü şiir şefaatname türünde 34 beyitlik kasidedir. Şiir Dîvân’da da “şefâʻat-nâme” başlığını taşımaktadır. Beşinci şiir 9 beyitlik bir şefaatname olup “İlâhî der-naʻt-ı şerîf” başlığındadır. Son şiir Hak âşıkları konulu 7 beyitlik bir methiyedir. Süleyman “terkîb-bend-i mersiyye-gûne berây-ı merhûm birâder-i ʿazîz-i mâ-ʿaleyhi rahmetu’llâhu teʿâlâ” başlıklı mersiye türünde bir terci-bent yazmıştır. Şiir 5 bent olup her bent 18 beyitten oluşmaktadır.
Süleyman'ın 2’si Farsça 68 gazeli vardır. Şairin gazellerinin birçoğu çağdaşı isimlere naziredir. Şair; Şeyhülislam Yahyâ, Sabrî, Şeyhülislam Bahâyî, Vecdî, İsmetî, Neşâtî, Mezâkî, Tecellî, Nişancı Abdî, Vahyî ve Nâbî gibi isimlere nazire yazmıştır. 68 gazelinden 15’i Nâbî’ye nazire olan Süleyman (Kaplan 2020: 187), Nâbî ve Mezâkî'nin nazire halkasından bir şairdir. Süleyman'ın gazelleri çoğunlukla âşıkanedir. Şair az da olsa rindane gazel yazmıştır. Şair, 68 gazelinin 7’sinde redd-i matla yapmıştır.
Süleyman, klasik Türk edebiyatında önemli sayıda rubai yazan şairlerdendir. Dîvân'da rubai başlığı altında 150 şiir vardır ve bunlar “hurûf-ı hecâ”ya göre sıralanmıştır. Bu şiirlerden 148’i Türkçe, 2’si Farsçadır. Şairin 2 rubaisi üç beyitliktir. Şair münacat, naat, fahriye, nasihat, şikâyet, hicviye konularında ve tasavvufî, âşıkane, rindane eda ile rubailer yazmıştır. Bu rubailer naat, mucizat, miraciye ve şefaatname türündedir. Bu rubailerden 46’sı naat, 2’si mucizat, 2’si miraciye, 24’ü şefaatname’dir (Kaplan 2022: 191). Süleyman daha sonra “Rubâʻiyyât-ı der-medh ü taʻrîf-i enbiyâ-yı ʻizâm ʻaleyhimü’s-salat” başlığı altında 15 peygamber hakkında rubai kaleme almıştır. Süleyman, peygamberlerden sonra dört halife, ehl-i beyt ve mezhep imamları için rubailer yazmıştır.
Dîvân'ın sonunda müfretler yer almaktadır. Şairin toplam 14 müfredi vardır. Bunlardan 2’si Farsça, 12’si Türkçedir. Süleyman şiirlerinde mahlas kullanmayan ve biyografik kaynaklarda yer almayan bir şair olarak bir mecmua-i devâvîn içinde yer alan Dîvân'ıyla edebiyat tarihinde yerini almıştır. Şairin Dîvân’ı geniş bir incelemeyle birlikte Kaplan (2021) tarafından yayımlanmıştır.
Şairin biyografisi için bk. "Süleyman". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/2022-7
Eserden Örnekler
Kaside
Ey şeb-çerâğ-ı leyle-i İsrâ şefâʻat it
Ey nûr-ı pâk-i hazret-i Mevlâ şefâʻat it
Oldum garîk-i bahr-i meʻâsî meded meded
Eyle halâs ey dür-i yektâ şefâʻat it
…
Ol gün varınca mahşere hayretle cümle halk
Turdukda anda cümlesi ber-pâ şefâʻat it
...
Taʿtîr eylesün nefesün cân meşâmını
Ey zülf-i pâki sünbül-i bûyâ şefâʿat it
…
Çün kim şefâʿatün ider ümmîd cümle halk
Ey zât-ı pâki melce-i dünyâ şefâʿat it
…
Ahvâl-i zârumı sana tefhîmdür garaz
Bu vâsıtayla eyledüm inhâ şefâʻat it
…
Kaldum zalâm-ı cürm ü meʻâsîde kıl kerem
Ey şeb-çerâğ-ı leyle-i İsrâ şefâʻat it (Kaplan 2021: 283-285).
Gazel
Hat-ı nev-hîzi kim ol ʻârız-ı pür-tâb göstermiş
O tasvîr-i siyehdür gûyiyâ meh-tâb göstermiş
Değül fem bâğ-ı hüsninde anı sûretger-i kudret
Nihâl-i gülde gûyâ gonce-i sîr-âb göstermiş
Değüldür ebruvânı meh-cebîninde o hûn-rîzün
Keşîde bir kemân-ı sahtdur kullâb göstermiş
Yâhûd kim câmiʻ-i hüsne iki tâk eylemiş üstâd
ʻİbâdetgâh-ı ehl-i ʻışka ol mihrâb göstermiş
Ruhında halka halka sanma kim zülf-i siyâhıdur
Bir ejderdür ki yatmış günde pîç ü tâb göstermiş (Kaplan 2021: 320).
Rubai
Yâ Rab beni ser-hayl-i suhandân eyle
Naʻt-ı şeh-i kevneyn ile şâdân eyle
Yâ Rab o gülün gülşen-i naʻtında beni
Bir bülbül-i şûrîde vü nâlân eyle
İtdüm ana çün ʻışk u mahabbetle şürûʻ
Lutfun ile itmâmını âsân eyle (Kaplan 2021: 371).
Kaynakça
Kaplan, Hasan (2020). “Nâbî’nin Bilinmeyen Bir Muakkibi: Süleyman ve Şairin Nâbî’ye Nazireleri”. HİKMET-Akademik Edebiyat Dergisi [Journal of Academic Literature] 6(13): 176-211.
Kaplan, Hasan (2021). Süleyman ve Dîvânı. İstanbul: DBY Yay.
Kaplan, Hasan (2022). “Naattan Şefaate, İstimdaddan İstişfaya: Süleyman’ın Şefaat-nameleri”. Ağız ve Dil Araştırmalarına Adanan Bir Ömür Prof. Dr. Jale Öztürk’e Armağan. (ed. Hasan Kaplan-Ahmet Haşimi). Ankara: Sonçağ Yay. 163-202.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | LEMEZÂT-I HULVİYYE EZ LEMEÂT-I ULVİYYE (MAHMUD CEMALEDDİN HULVÎ) | Mahmud Cemaleddin el-Hulvî | Diğer Özlem Şamlı |
Görüntüle | ||
| 2 | AHBÂRÜ’L-'İBER (ZA’ÎFÎ, MUHAMMED) | Za'îfî, Muhammed | Doç. Dr. Necmiye Özbek Arslan |
Görüntüle | ||
| 3 | KIRK HADİS TERCÜMESİ (FEYZÎ-İ KEFEVÎ) | Feyzî-i Kefevî | Prof. Dr. Adem Ceyhan |
Görüntüle | ||
| 4 | ZÜBDETÜ'N-NESÂYİH VE UMDETÜ'T-TEVÂRÎH (IYÂNÎ) | Iyânî, Cafer Iyânî Bey | Prof. Dr. Osman Ünlü |
Görüntüle | ||
| 5 | RÂZ-NÂME FÎ MENÂKIBİ'L-ULEMÂ VE'L-MEŞÂYİH VE'L-FUZELÂ (KEFEVÎ HÜSEYİN) | Kefevî, Hüseyin | ismail Aksoyak |
Görüntüle | ||
| 6 | ES-SEYFÜ'L-MESLÛLÜ FÎ ŞERHİ'R-RESÛLİ (MUSTAFA b. BÂLÎ) | Mustafa b. Bâlî | Araş. Gör. Oğuzhan Et |
Görüntüle | ||
| 7 | HADÎS-İ ŞERÎFLER MECMUASI (MUSTAFÂ b. BÂLÎ) | Mustafâ b. Bâlî | Araş. Gör. Oğuzhan Et |
Görüntüle | ||
| 8 | HÂŞİYE ALÂ ŞERHİ MİFTÂH (MUSTAFA b. BÂLÎ) | Mustafâ bin Bâlî | Araş. Gör. Oğuzhan Et |
Görüntüle | ||
| 9 | TUHFE-İ ŞEMSÎ (ŞEMSÎ) | Şemsî, İsfendiyar-zâde Şemsî Ahmed Paşa | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 10 | KARAMAN-NÂME (ŞİKÂRÎ) | Şikârî | Araş. Gör. Mizan Coşkun Özgür |
Görüntüle |