DÎVÂN (ŞÜKÛHÎ)
şiirler
Şukûhî, Hacı Mehdi (d. 1245/1829 - ö. 1314/1896)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Şükûhî’nin şiirlerinin yer aldığı eseri. Şairin kendisi tarafından tertip edilmiş mürettep bir Dîvân’ı yoktur. Şair şiirlerinin bir kısmını hayattayken yayımlamıştır. Dünyevi konuları ele alan şiirleri ise “Külliyat” başlığı altında toplanmıştır. Salman Mümtaz, Şükûhî şiirlerini Dîvân başlığı altında bir araya getirmiştir. Fakat söz konusu mecmua mürettep bir Dîvân değildir. Dîvân şu şekilde düzenlenmiştir: Akıl ve Aşk’ın münazarası; Şükûhî’nin ilk kez Marağa’ya gitmesi; Münacat; Sarrafiye; Marağa bezzazlarının Şükûhî'nin bezzazlık etmesine engel olmaları ve ondan şehzade Emîdüddevle’ye şikâyete gitmeleri; Bezzazlardan birinin şikâyeti; Daha bir bezzazın şikâyeti; Daha bir başkasının şikâyeti; Ağa-yı Reisü’t-Tüccar-ı Tebrizî’nin cevabı; Sefername; Vasf-ı Hâl-i Şükûhî; Celalî nasihati; Tecnis; Meymuniyye; Bir ayrısı; Gazeller; Muhammesler; Kocalık (Yaşlılık); Râcî hakkında mersiye; Şirazlı Hacı Mirza Muhammed Hasan hakkında nevha; Murabba; Tecnis; Hicivler; Bir şehir hakkında; Bahar; Oğru (Hırsız) diyor; Mef‘ul diyor; Kumarbaz diyor; Marağa mescidinin methi; Mektublar; Marağa şehrinin methi; Hacc’a giderken İstanbul methi; Şükûhî’nin hicvine Râcî’nin cevabı; Şükûhî’nin kıtaları; Kellepez kızı hakkında; Safernâme; Çobanın methi; Tarihler (Şükuhi 2022). Dîvân'da çeşitli nazım şekilleri ile yazılmış 56 şiir bulunmaktadır.

Hece ve aruz veznini kullanan şair hem klasik şiir tarzında eserler vermiş hem de halk edebiyatı türlerinde güzel şiirler kaleme almıştır. Şiirlerin dili Tebriz şivesi özelliklerini taşımaktadır. Şükûhî, şiirlerinde sade bir Türkçe kullanmaya özen göstermiştir.

Şükûhî’nin mürettep olmayan bu Dîvân’ı Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Elyazmaları Enstitüsünde bulunmaktadır (Şükuhi, C-204). Dîvân, H. Yusifova tarafından Latin harfleriyle yayımlanmıştır (Şükuhi 2022). Şükûhî’nin kaleme aldığı gazel, kaside, mesnevi, tecnis, geraylı örnekleri 1983 yılında Bakü’de (Hüseyni 1983), 2014 yılında Tahran’da neşredilmiştir (Şükûhî 1393). Şükûhî daha çok mersiye şairi olarak tanınmıştır. Şairin mersiyelerden oluşan “İmam Hüseyin hakkında 300 gazel” isimli kitabı Tebriz’de yayımlanmıştır (Şükûhî 1899; Əliyev 1963: 184). Bu mersiyeler Şükûhî eserlerinin Bakü neşirlerine dâhil edilmemiştir. 

Yazarın biyografisi için bk. "Şukûhî, Hacı Mehdi". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğühttp://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/sukuhi-haci-mehdi 

Eserden Örnekler


Gazel

Gelen birdir, giden birdir, kalan bir,

Gelen kalmaz, giden gelmez, acep sir.


Bir evvel var, bir ahir var deyiller,

Bu bir sözdür, ne evvel var, ne ahir.


Açar bin meclis-i bazi demâdem,

Temaşaya kurulmuştur bu çadir.


Meal-i küfr ü imandan haber yok,

Ne fark eyler bu mümindir, o kâfir.


Terazi hâmesinden tüy yayınmaz,

Teâla’llah, acep üstad-ı mahir.


Yaman gitti civanlık, ben kocaldım,

Per-i kuyinde bir div oldu zahir.


Ne hâsıl zûr ü zerden cüz teessüf,

Diriğa, genc-i Hüsrev, ceng-i Nadir.


Şükûhî ölmeyince bu tilsimi

Değil sındırmağa bir kimse kadir (Hüseyni 1983: 34).

Kaynakça


Əliyev, Ə (1963). Azərbaycan Kitabı (1780-1920). I cild. Bakı: Azərbaycan SSR Kitab Palatası.

Hüseyni, Ə., Piriyev , Y. (1983). Cənub Ulduzları. Bakı: Yazıçı.

Müsəddiq, Məmmədəli (1988). Mirzə Mehdi Şükuhi: Həyat və Yaradıcılığı. Bakı: Yazıçı.

Şükûhî, Hacı Mehdi Tebrizi (1899). İmam Hüseyin Hakkında 300 Gazel. Tebriz.

Şükûhî, Hacı Mehdi (1321). Dîvân-ı Kasâid ü Gazeliyyât-ı A‘refü’l-Urefâ ve Emlehü’ş-Şu‘arâ Cenâb-ı Eşrefü’l-Hac Hacı Mehdi Ağa-yı Tebrîzî. Tebriz.

Şükûhî, Celal, Celal (1393). Hacı Mirza Mehdi Şükûhî. Tahran.

Şükuhi, Mirzə Mehdi (C-204). Divan. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Əlyazmalar İnstitutu. 168 vər.

Şükuhi, Mirzə Mehdi (2022). Divan. (hzl). Xatirə Yusifova. Bakı.

Yusifova, Hatıra (2020). "Mirza Mehdi Şükuhi’nin Anadilli 'Dîvân’ı'". Uluslararası Türk Kültür ve Sanat Sempozyumu Bildirileri. C. IV, 220.

Atıf Bilgileri


MUSALI, Vüsale. "DÎVÂN (ŞÜKÛHÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-sukuhi. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 MÜNÂZARA-YI AKL Ü AŞK (ŞUKÛHÎ) Şukûhî, Hacı Mehdi Akın ZENGİN
Görüntüle
2 MARAĞA SEFERİ (ŞUKÛHÎ) Şükûhî, Hacı Mehdi Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
3 NASîHAT-İ CELÂLÎ (ŞUKÛHÎ) Şükûhî, Hacı Mehdi Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
4 HİKÂYELER (ŞÜKÛHÎ) Şükûhî, Hacı Mehdi Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
5 DÎVÂN (ÂCİZ) Âciz, Ali Akber Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
6 DÎVÂN / DÎVÂN-I KASÂİD Ü GAZELİYYÂT (DÎDE) Dîde, Mirza Nasrullah Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
7 KİTÂBÜN-NASÂYİH (DÎDE) Dîde, Mirza Nasrullah Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
8 KİTÂB-I MAKTEL (DÎDE) Dîde, Mirza Nasrullah Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
9 DÎVÂN (DİLSÛZ) Dilsûz, Muhammed Emîn Prof. Dr. Yakup POYRAZ
Görüntüle
10 [DÎVÂN] (ANDELÎB) Andelîb Karacadağî Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
11 GÜLŞEN-İ İRFÂN (FAKÎR) Fakîr, Hacı Ağa Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
12 SA’LEBİYE (HALHÂLÎ) Halhâlî, Muhammed Bâkir Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
13 DÎVÂN (HASAN) Hasan, Ali oğlu Karabağî Yüzbaşov Öğr. Gör. ÖZLEM KAHRAMAN
Görüntüle
14 TİLKİ İLE KURT (HASAN) Hasan, Ali oğlu Karabağî Yüzbaşov Araş. Gör. Seher Erenbaş Pehlivan
Görüntüle