DÎVÂN (ŞEYHÎ, SEYYİD MEHMED ALLÂME EFENDİ)
şiirler
Şeyhî, Seyyid Mehmed Allâme Efendi (d. ?/? - ö. Ramazan 1044/Şubat-Mart 1635)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Zeyniye Tarikatı’nın Eğirdir kolunun önemli şeyhlerinden Şeyh Burhâneddîn’in torunlarından olan Allâme Şeyhî Efendi’nin (ö. 1044/1635) şiirlerini bir araya getiren mürettep bir divandır. Şeyhî’nin divanı mükemmel olmamakla beraber mürettebdir (Yazar 2007: 593).

Şeyhî’nin divanında 14 kaside, 178 gazel, Derviş isim veya mahlaslı bir şairin şiirine yapılan 1 tahmis, 8 kıt’a, 1 tarih manzumesi, 60 matla’ ile müstakil nüshaları da bulunan Sâkînâme’si bulunmaktadır (Yazar 2012: 58). Şeyhî, kasidelerinin bir kısmını devrini idrak ettiği Osmanlı padişahları (II. Osman, I. Ahmed), devlet adamları (Hâfız Ahmed Paşa) ve şeyhülislamları (Ebü’l-Meyâmîn Mustafâ, Şeyhülislam Yahya Efendi) gibi hami konumundaki zatların medhiyesinde yazılmıştır. Bir kısmı da şairin vasf-ı hâli, hac yolculuğu, tütünün zemmi, at medhiyesi, bahâriyye, şitâiyye gibi şairin hayatından da izler taşıyan kasidelerdir.

Allâme Şeyhî’nin divanı yapılan iki ayrı yüksek lisans çalışmasına konu olmasına karşın (Parlak Dönmez 2006; Nar 2007) henüz neşredilmiş değildir. Şairin divanında yer alan tütün konulu kaside Sadık Yazar tarafından (2007) şitaiyyesi de Mustafa Öztürk tarafından (2019) birer bilimsel çalışmaya konu edilmiştir.

Şairin biyografisi için bkz.  "Şeyhî, Seyyid Mehmed Allâme Efendi". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/seyhi-seyyid-mehmed-allame-efendi

Eserden Örnekler


Kasîde Berây-ı Zemm-i Duhân

Misâl-i berg-i hazân rûzgâr-ı tünd-şitâb

Duhân varakların itdi taraf taraf pertâb


Çerâğı rûşen olup bir dahi onup bitmez

Ocaklarına su koydı şu resme seyl-i ‘itâb


’Ömürlerine konup pâreler cigerlerini

Bu halka itmez anun itdügin derende ‘ukâb


Duhânla ‘işret ider mi kömür yiyen mecnûn

Duhân içen ‘ukalâ virsene su’âle cevâb


Nuhâs-ı nahsile dûzeh-nişîn olup zurafâ

Cigerlerin döne döne yakar misâl-i kebâb


Duhân harîfini elbette ehl-i nâr eyler

Duhâniyânı sezâdur yakarsa nâr-ı ‘ikâb


Sevâd-ı vechi nümâyân olur duhân-nûşun

Çeker duhândan anunçün mecâlis içre hicâb


Duhânı rû-keş ider zehr içer hakîkatde

‘Aceb sefîh olur ol kim ider helâke şitâb


Geçürsin âh ile gögsini sadr-ı dûd-keşân

Ki berg-i ‘ayşı[nı] itdi zamâne nakş-ber-âb


Duhân u bâdeyi ber-bâd idüp üfürdi felek

Görünmez oldı bu vadiler içre âb u serâb


Sevâd-ı dûdı belâ-yı siyâh olup halka

Felekde olmış idi ‘âleme sehâb-ı ‘azâb


Söyünmiş çerâġ-ı cemâl-i meh-rûyân

Buhârı itmiş-idi âf-tâbı da bî-tâb (Yazar 2007: 591).

Kaynakça


Dönmez Parlak, Betül (2006). Eğirdirli Şeyhî Mehmed Efendi’nin Divanı’nın İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi. 

Nar, Oktay (2007). Şeyhî, Hayatı ve Divanının Tenkitli Metni. Yüksek Lisans Tezi. Konya:  Selçuk Üniversitesi.

Öztürk, Mustafa (2019). "Allâme Şeyhî Efendi’nin Kudüs Temalı Şitâiyyesi veyahut “Karlar İçinde Bir Kudüs Tasviri”. Milel ve Nihal 16(1): 107-141.

Yazar, Sadık (2007). "XVII. Asır Şairlerinden Allâme Şeyhî, Divanı ve Bir Kasidesi". Turkish Studies 2(3): 585-605.

Yazar, Sadık (2012). Eğirdirli Münevver Bir Ailenin Hikâyesi: Şerîf Mehmed'in Menâkıb-ı Şeyh Burhâneddîn'i. İstanbul: Okur Akademi.

Atıf Bilgileri


Yazar, Sadık. "DÎVÂN (ŞEYHÎ, SEYYİD MEHMED ALLÂME EFENDİ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-seyhi-seyyid-mehmed-allame-efendi-tees-1535. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 FARSÇA DîVÂN (ŞEYHÎ, SEYYİD MEHMED ALLÂME EFENDİ) Şeyhî, Seyyid Mehmed Allâme Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
2 SÂKÎ-NÂME (ŞEYHÎ, SEYYİD MEHMED ALLÂME EFENDİ) Şeyhî, Seyyid Mehmed Allâme Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
3 SELCİYYE (ŞEYHÎ, SEYYİD MEHMED ALLÂME EFENDİ) Şeyhî, Seyyid Mehmed Allâme Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
4 LEMEZÂT-I HULVİYYE EZ LEMEÂT-I ULVİYYE (MAHMUD CEMALEDDİN HULVÎ) Mahmud Cemaleddin el-Hulvî Diğer Özlem Şamlı
Görüntüle
5 AHBÂRÜ’L-'İBER (ZA’ÎFÎ, MUHAMMED) Za'îfî, Muhammed Doç. Dr. Necmiye Özbek Arslan
Görüntüle
6 KIRK HADİS TERCÜMESİ (FEYZÎ-İ KEFEVÎ) Feyzî-i Kefevî Prof. Dr. Adem Ceyhan
Görüntüle
7 ZÜBDETÜ'N-NESÂYİH VE UMDETÜ'T-TEVÂRÎH (IYÂNÎ) Iyânî, Cafer Iyânî Bey Prof. Dr. Osman Ünlü
Görüntüle
8 RÂZ-NÂME FÎ MENÂKIBİ'L-ULEMÂ VE'L-MEŞÂYİH VE'L-FUZELÂ (KEFEVÎ HÜSEYİN) Kefevî, Hüseyin ismail Aksoyak
Görüntüle
9 ES-SEYFÜ'L-MESLÛLÜ FÎ ŞERHİ'R-RESÛLİ (MUSTAFA b. BÂLÎ) Mustafa b. Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
10 HADÎS-İ ŞERÎFLER MECMUASI (MUSTAFÂ b. BÂLÎ) Mustafâ b. Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
11 HÂŞİYE ALÂ ŞERHİ MİFTÂH (MUSTAFA b. BÂLÎ) Mustafâ bin Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
12 TUHFE-İ ŞEMSÎ (ŞEMSÎ) Şemsî, İsfendiyar-zâde Şemsî Ahmed Paşa Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
13 KARAMAN-NÂME (ŞİKÂRÎ) Şikârî Araş. Gör. Mizan Coşkun Özgür
Görüntüle