DÎVÂN (SÂDIKÎ)
şiirler
Sâdıkî, Baba Sâdıkî (d. ?/? - ö. 1135/1722)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Kayserili mutasavvvıf Sâdıkî Baba’nın (d. ?/? - ö. 1135/1722) manzumelerinden oluşan eser. Sâdıkî Dîvânı’nın bilinen iki nüshası vardır. Bunlardan biri, M. Fatih Köksal şahsi kütüphanesi Yz. 137-Mec. 46/8 numarada kayıtlı risale mecmuasının 195-205 ve 242-329 sayfaları arasında olup iki bölüm hâlinde ve 111 yaprak tutarındadır. Diğeri Rasim Deniz şahsi kütüphanesi 484 numarada kayıtlı bir mecmuanın 1a-32b sayfaları arasındadır. 67 şiir barındıran Rasim Deniz nüshası Köksal nüshasına göre muhtasar bir nüsha mahiyetindedir. Her iki nüshanın da istinsah tarihi ve müstensihi belli değildir. Özgün bir stille yazılmış harekeli nesihle çoğaltılan her iki nüshanın da aynı müstensihin kaleminden çıktığı anlaşılmaktadır. Köksal nüshasında şiirler, “Güft Sâdıkî” ibaresinden sonra genellikle şiirin konusu veya türüne dair başlıkların altındadır. Köksal nüshasının aralardan kimi yaprakların eksik oluşu, Dîvân’ın aslında daha hacimli olduğunu göstermektedir.

Köksal nüshasında 112, Deniz nüshasında 67 şiir vardır. Deniz nüshasında, Köksal nüshasında bulunmayan 5 şiir mevcuttur (Ülgen t.y.: s.y.). Bu durumda Dîvân’da toplam 117 manzume bulunmaktadır. 26 şiirde mahlas kullanmayan şair, diğer şiirlerinde “Sâdıkî” mahlasını kullanmıştır. Köksal nüshasında 8 kaside, 1 müsemmen, 2 tahmis, 4 murabba, 13 mesnevi, 75 gazel, 2 kıt’a, 1 müfredin yanı sıra klasik nazım şekillerinden herhangi birine dâhil edilemeyecek 6 adet manzume mevcuttur. Eserde yer alan murabbaların birinin 16, diğerinin 81 beyitten oluşması; normal olarak divanlarda pek kullanılmayan “mesnevi”nin bu Dîvân’da gazelden sonra en çok kullanılan nazım şekli olması eserde görülen sıra dışı özelliklerdir. Sâdıkî’nin vezin kullanımı fazla çeşitlilik göstermez. Bir şiirini 8’li hece ölçüsüyle yazan Sâdıkî’nin şiirlerinin yaklaşık ¾’ünde “fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbını tercih ettiği, 20 civarında şiirini “mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün” kalıbında yazdığı, diğer yaygın birkaç kalıbı da çok az kullandığı görülür. Sâdıkî’nin hemen bütün şiirleri dinî, ahlâkî ve tasavvufîdir. Tevhîd, münâcât, na’t gibi klasik konuların yanında “Mev’ıza” başlığı altında yazılmış pek çok nasihatamiz manzume kaleme almıştır. Dünyanın vefasızlığı, taat ve ibadetin önemi, ahiret düşüncesi işlediği temel konular arasındadır. Bunların yanı sıra kahve ıbrığı (cezve) ve kahve için yazdığı medhiyeler (s. 327-328) gibi farklı birkaç şiiri de vardır.

Köksal, kendinde bulunan nüshada yer alan toplumsal eleştiri içerikli bir manzume vesilesiyle Dîvân hakkında ilk bilgileri vermiş (2009a), şairin yine kendi kütüphanesindeki bir mecmuada yer alan iki mersiyesini yayımlamıştır (2009b). Sâdıkî’nin döneminin şiir mecmualarında da şiirlerinin bulunduğu görülmektedir (bk. Çabuk vd. 2018) ki bunların bazıları Dîvân’ında mevcut değildir.

Sâdıkî Dîvânı üzerine İstanbul Üniversitesinde bir yüksek lisans tez çalışması devam etmektedir (Ülgen t.y.).

Şairin biyografisi için bk. “Sâdıkî, Baba Sâdıkî, Mustafa”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/sadiki-baba-sadiki-mustafa

Eserden Örnekler


Güft Sâdıkî der-Beyân-ı Mezemmet-i Dünyâ

Gönül şâd olma dünyâya bilürsin ber-karâr olmaz

Kimi gördün bu fânîde ayaklarda gubâr olmaz


Şikâr-ı cennete meyl it elünden tâ ebed gitmez

Bu dehr-i pür-den[î] gâyet adûdur sana yâr olmaz


Senün-çün Ahmed-i Muhtâr çeker zahmet kılur zârî

Acebdir ki senin işin dem-â-dem âh u zâr olmaz


Gülenler aglayup gitdi bu fânîde[n] bekâ milke

Giden gelmez ki bir deryâdır ana had kenâr olmaz


Emânetdir kamu a’zâ ki zâyi’ itme hıfz eyle

Hazer kıl zulmet-i nârdan kim anda hîç nehâr olmaz


Yigitlik vakti geçmezden mukaddem eylegil zârî

Hazâna irse ger ömrün hazânına bahâr olmaz


Sonı peşmânlık oldı gel zunûba eyle istigfâr

Taleb kıl ilm-i takvâ dîn yolında ayb u âr olmaz


Yaparsın gice gündüz bu harâbâtı çeküp zahmet

Bekâ milkin harâb itdin gözün aç böyle kâr olmaz


Günâhın hadden aşmışdur velî ey Sâdıkî kemter

Hudâ’nın rahmeti çokdur ana hadd ü kenâr olmaz (Sâdıkî yz. 257-258).

Kaynakça


Çabuk, Erhan, Dilben, Talha, Alaçam, Sadık (2018). “Helvacızâde Sâdıkî Mustafa Efendi’nin Çeşitli Yazma Eserlerdeki Manzumeleri”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi. 1(1): 284-337.

Köksal, M. Fatih (2009a). “Zamaneden Bir Şikâyet Daha: Sâdıkî Baba’nın Âhir Zaman Manzumesi”. Erciyes. 378: 19-21.

Köksal, M. Fatih (2009b). “Kayserili Mutasavvıf Şair Sâdıkî’nin İki Mersiyesi”. Erciyes. 381: 16-17.

Sâdıkî (yz.). DîvânM. Fatih Köksal Şahsi Kütüphanesi Yz. 137-Mec. 46/8.

Ülgen, Murat (t.y.). Sâdıkî Divanı -İnceleme-Metin. Yüksek Lisans Tezi (devam ediyor). İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

Atıf Bilgileri


Köksal, Mehmet Fatih. "DÎVÂN (SÂDIKÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-sadiki. [Erişim Tarihi: 14 Haziran 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 ŞEMÂ'İL-İ ŞERÎF TERCÜMESİ Ayn-ı Ekber, Şeyh Mehmed Doç. Dr. Erdem Can Öztürk
Görüntüle
2 MAKTEL-İ HÜSEYN / KİTÂB-I KERBELÂ (BEKÂYÎ) Bekâyî, Darendeli Bekâyî Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
3 KISSA-İ ERVE Bilâl Efendi, Oflu Dr. Öğr. Üyesi Tuba Onat Çakıroğlu
Görüntüle
4 DÎVÂN (CEMÂLÎ-İ UŞŞÂKÎ) CEMÂLÎ, Şeyh Seyyid Mehmed Cemâleddin Efendi Dr. Öğr. Üyesi Fazile Eren Kaya
Görüntüle
5 DÎVÂN (HÂMİD) Hâmid, Enderûnlu Mehmed Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk
Görüntüle
6 DÎVÂN (HİLMÎ) Hilmî, Yusûf-zâde Abdullâh Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
7 EL-KASRU'L-METÎN Fİ TERCEMETİ BUSTÂNİ'L-ÂRİFÎN İshâk, Ebûishâk-zâde İshâk Efendi Dr. Necmettin Azak
Görüntüle
8 DÎVÂN (İZZÎ) İZZÎ, Eşref-zâde İzzeddîn Ahmed Efendi ismail Aksoyak
Görüntüle
9 DÎVÂN (MÜSELLEM) Müsellem, Ebulvefâ Şeyh Ahmed Müsellem Efendi ismail Aksoyak
Görüntüle
10 İNSÂN-NÂME Nazîr/Nazîrâ, İbrahim Nazîr Çelebi Efendi ismail Aksoyak
Görüntüle