DÎVÂN (RÂSİH)
Balıkesirli Râsih'in şiirlerini toplayan divanıdır.
Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey (d. ?/? - ö. 14 Rebiülevvel 1144/16 Eylül 1731)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Balıkesirli Râsih'in (d. ?/? - ö. 14 Rebiülevvel 1144/16 Eylül 1731) şiirlerini ihtiva eden eser. Kendi elinden çıkan mecmuasında Râsih birkaç yerde bir divan tertip ettiğini açık olarak ifade etmektedir. Örneğin mecmuasında Amcazâde Hüseyin Paşa’nın (ö. 1114/1702) Karlofça Anlaşması’nı imzalamasına düşürdüğü tarih manzumesinden bir beyti kaydedip bu beytin kenarında düştüğü notta “Bu bir kasîde-i mutavveledir … tayy olundı, murâd idinen dîvânumuzda taleb itsün” ifadesiyle söz konusu beytin uzun bir kasidenin bir parçası olduğunu haber verdiği gibi, bu kasidenin kendi divanında kayıtlı olduğu bilgisini vererek bir divan tertip ettiğini  ifade etmektedir (Yazar 2020b: 54). Nitekim bahsi geçen mecmuanın yaklaşık yarısını oluşturan tarih manzumeleri ile birkaç gazel ve kasidenin de bu divandan iktibas edilmiş olması kuvvetle muhtemeldir. 

Bu bilgilere rağmen Râsih’in günümüze ulaşmış bir divanının olup olmadığı tartışmalıdır. Temelde Râsih mahlaslı bir şair tarafından yazılan "üstüne" redifli meşhur şiir etrafında dönüp duran bu tartışma, Râsih ile çağdaş olan 18. yüzyılın önemli iki tezkirecisi bulunan Safâyî ve Sâlim'den itibaren başlamıştır. Safâyî bu gazelin Balıkesirli Râsih ile aynı dönemlerde yaşamış bulunan Sofyalı Yûsuf Râsih’e (ö. 1706) ait olduğunu ileri sürerken (Mustafa Safâyî 2005: 219) Sofyalı Yûsuf Râsih’e (ö. 1706) daha yakın olmasını beklediğimiz Sâlim ise Safâyî'nin bu tespitinde hata yaptığını, gazelin Balıkesirli Râsih'e ait olduğunu iddia etmiştir (Mîrzâ-zâde 2018: 202-203). 

“Üstüne” redifli meşhur gazeli dolayısıyla Yahya Kemal tarafından bir yazıya konu edildikten sonra (2017: 59-60) bazı edebiyat tarihleri ile popüler nitelikteki kimi yazılarda Râsih’ten bahsedilmiştir. Bu tür değinmelerde Yahya Kemal’in de etkisiyle genellikle şairin sadece bir gazeli ile edebiyat tarihinde yer ettiği ifade edilmeye çalışılmıştır (Yazar 2020a: 639). Ancak bahsedildiği gibi elde sadece bu gazel değil bu gazelin de yer aldığı Râsih mahlaslı şiirlerin bir araya toplandığı Dîvân'ın dört nüshası (İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Ktp. TY 391/7; İbnülemin K. 3503; Topkapı Sarayı Müzesi Ktp. H. 1064; Milli Ktp. Fahri Bilge 252) tespit edilmiştir (bk. Bulut 1998; Öztekin 1997). Bunlardan ikisi Şakir Diclehan'ın çalışmasında (1980: 98) Balıkesirli Râsih'e ait kılınmıştır. Abdullah Bulut ise Sofyalı Râsih ile Balıkesirli Râsih’in birbirine karıştırıldığının farkında olarak tenkitli metnini hazırladığı Dîvân’ın Soyfalı Râsih’e ait olduğunu ileri sürmekte ve Balıkesirli Râsih’e ait kılınan “üstüne” redifli meşhur gazelin de Sofyalı Râsih’e ait olduğunu ileri sürüp bunu birkaç madde ile gerekçelendirmeye çalışmaktadır (1998: VI-X; 1999). Buna karşın Balıkesirli Râsih ise Bülgatü'l-Ahbâb adlı kendisine aidiyetinde şüphe bulunmayan eserinde "Hem mey içmez hem güzel sevmez dimişler hakkına / Eylemişler Râsih'e  bühtân bühtân üstüne" beytini iktibas ederek bu gazelin kendisine ait olduğunu açıkça ifade etmektedir (yz.a: 141a). Konuyu netleştirdiği gibi görünse de bu bilgi aslında meseleyi daha da karmaşık hâle getirmektedir. Zira "üstüne" redifli gazelin de yer aldığı Dîvân nüshalarının hiçbirinde Balıkesirli Râsih'in mecmuasına kaydettiği gazel (3 adet), kaside ya da çok sayıdaki tarih manzumelerinden hiç biri yer almamaktadır.

Konuya dair araştırmaların derinleştirilip müstakil bir çalışmada ele alınması gereken bu bahiste şunu net olarak ifade etmek gerekir: Balıkesirli Râsih'in tertip ettiği bir divanı bulunmaktadır; ancak onun günümüze ulaşıp ulaşmadığı tartışmalıdır. Bunun dışında Engin Selçuk’un Balıkesirli Râsih’e ait divanın bir nüshası olarak gösterdiği (2014: 137) Atatürk Kitaplığı K. 93/1 numarada kayıtlı bulunan nüshanın Enderunlu Râsih’e (ö. 1838) ait divanın bir nüshası olduğunu ifade etmekte fayda vardır. 

Şairin biyografisi için bk. “Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/rasih-balikesirli-rasih-ahmed-bey

Eserden Örnekler


Merhûm Osmân oğlu Nasûh Paşa şehîdin mersiye-gûne kasîde-i târîh-nümûn-ı belâgat-meşhûnıdur

Mîr-i hacc-ı füyezâ kâfile-sâr-ı su'adâ

Mu'zim-i beyt-i Hudâ muzhir-i hayr-âsâr

Şûde-rû-zemzem ü ruh-sûde-i hâk-i arafât

Zâkir-i meş'ar u remy-âver-i ahcâr-ı cimâr

Mültezem-i mültezim ü müstelem-i zât-ı hacer

Râci-i magfiret ü tâlib-i erkân-ı çehâr

...

İbni Osmân-ı velî ya'nî Nasûh Paşa kim

Şühedâ'-ı Uhud ile ide me'vâda karâr

 O vezîr-i kerem-ârâ-yı mürüvvet-güster

O dilîr-i himem-efzâ-yı atûfet-kirdâr

Cünd-i huccâc ile şeş sâl idüp azm-i sefer

Sefer-i hac ki odur fazl-ile hayrü'l-esfâr (Balıkesirli Râsih [yz.a]: 13a).

Kaynakça


Balıkesirli Râsih (yz.a). Bülgatü’l-Ahbâb. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi TY 1491.

Balıkesirli Râsih (yz.b). Dîvânçe-i Tevârîh / Mecmû'a-i Râsih. Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi 3437.

Bulut, Abdullah (1998). Sofyalı Yusuf Rasih Hayatı, Edebi Şahsiyeti, Divanı’nın Tenkitli Metni. Yüksek Lisans Tezi. Elazığ: Fırat Üniversitesi.

Bulut, Abdullah (1999). “17. Yüzyıldan Unutulmuş Bir Şair: Sofyalı Yûsuf Râsih ve Edebî Bir Yanlışlık Üzerine”. Erciyes. 22/264: 12-15.

Diclehan, Şakir (1980). “Rasih Ahmed Bey ve Divanı”. Birinci Milli Türkoloji Kongresi (İstanbul, 6-9 Şubat 1978). İstanbul: Kervan Yay. 97-104.

Mîrzâ-zâde Mehmed Sâlim Efendi. (2018). Tezkiretü’ş-şuarâ. Haz. Adnan İnce. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/57124,mirza-zade-mehmed-salim-tezkiretu39s-su39arapdf.pdf?0 [Erişim tarihi: 11.08.2022].

Mustafa Safâyî Efendi (2005). Tezkire-i Safâyî (Nuhbetü'l-Âsâr min Fevâ'idi'l-Eş'âr) İnceleme-Metin-İndeks. Haz. Pervin Çapan. Ankara: AKM Yay.

Öztekin, Özge (1997). Râsih Dîvânı: İnceleme-Tenkitli Metin, Özel Adlar Dizini. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi.

Selçuk, Engin (2014). “Balıkesir’e Değer Katan Bir Şair: Râsih Ahmed Bey”. Uluslararası Balıkesir’e Değer Katan Şahsiyetler Sempozyumu, Balıkesir (07-08 Kasım 2013) Bildiriler. (Ed. Şenol Çelik ve Serdar Çelik). Balıkesir: Karesi Belediyesi. 137-143.

Yahya Kemal (2017). “Râsih’in Matla’ı”. Edebiyata Dair. İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti.

Yazar, Sadık (2020a). "Eylemişler Râsih’e Bühtân Bühtân Üstüne: Balıkesirli Râsih’in Eserlerine Dair Bilgilerin Tashihi". Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 24: 635-671.

Yazar, Sadık (2020b). "Şahsi Bir Arşiv Kaynağı Olarak Balıkesirli Râsih’in Mecmuası: İçerik Analizi Ve Derkenar Notları". Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi, 13: 27-62.

Atıf Bilgileri


Yazar, Sadık. "DÎVÂN (RÂSİH)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-rasih-tees-1375. [Erişim Tarihi: 28 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 FÂLÜ'S-SA'ÂDE (RÂSİH) Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
2 BÜRÛCÜ'N-NÜCÛM Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
3 BÜLGATÜ'L-AHBÂB Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
4 AYDIN ŞEHR-ENGÎZİ (RÂSİH) Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
5 DÎVÂNÇE / MECMÛ'A (RÂSİH) Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
6 SÜRRE MEN RE'Â Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
7 SÜBHATÜ'L-ÂDÂB Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
8 GÂYETÜ'-T-TEBRÎK / KASÎDE-İ MÜBÂREKE Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
9 SAD VESÂYÂ Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
10 MANZÛME-İ DURÛB-I EMSÂL (HIFZÎ) Hıfzî Dr. Öğr. Üyesi BAHANUR ÖZKAN BAHAR
Görüntüle
11 NA'T MECMÛ'ASI (HÜSEYİN AYVANSARÂYÎ) (Rıfat Kütük Şahsi Kütüphanesi) Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin Diğer Aybala Sena KÜTÜK
Görüntüle
12 DÎVÂN (KESBÎ /KİSBÎ) Kesbî/Kisbî, Kesbî Mehmed Efendi ismail Aksoyak
Görüntüle
13 TERCÜME-İ DURÛB-I EMSÂL-İ ARABİYYE (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullah Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
14 TERCÜME-İ LUTFU'T-TEDBÎR fî SİYÂSÂTİ'L-MÜLÛK (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
15 TERCÜME-İ EL-BERKU’L-YEMÂNÎ FÎ FETHİ’L-OSMÂNÎ (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
16 DÎVÂN (TEKİRDAĞLI AHMED LÜTFÎ) Lütfî, Ahmed Lütfî Efendi Diğer Ahmet Serdar Erkan
Görüntüle
17 MÜSTEVCEBÜ’L-HALÂS FÎ TEFSÎR-İ SÛRETİ’L-İHLÂS (TÂHİR, MEKKÎ-ZÂDE MEHMED) Tâhir, Mekkî-zâde Mehmed Tâhir Efendi (?/? – ö. 1128/1716) Dr. Öğr. Üyesi Oğuzhan UZUN
Görüntüle
18 AHSENÜ'L-HABER MİN KELÂMİ SEYYİDİ'L-BEŞER (VÂSIF, ŞA'BÂN-ZÂDE ABDULLÂH VÂSIF ÇELEBİ) Vâsıf, Şa'bân-zâde Abdullâh Vâsıf Çelebi Diğer Nükran ERBAŞ
Dr. Öğr. Üyesi Muhammed İkbâl Güler
Görüntüle
19 DÎVÂNÇE (ABDÎ / VASSÂF) Abdî (Vassâf), Abdullâh Efendi Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk
Görüntüle