- Yazar Biyografisi (TEİS)
Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey - Madde Yazarı: Prof. Dr. Sadık Yazar
- Eser Yazılış Tarihi:?
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:18. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Divan
- Yayın Tarihi:12/08/2022
DÎVÂN (RÂSİH)
Balıkesirli Râsih'in şiirlerini toplayan divanıdır.Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey (d. ?/? - ö. 14 Rebiülevvel 1144/16 Eylül 1731)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Balıkesirli Râsih'in (d. ?/? - ö. 14 Rebiülevvel 1144/16 Eylül 1731) şiirlerini ihtiva eden eser. Kendi elinden çıkan mecmuasında Râsih birkaç yerde bir divan tertip ettiğini açık olarak ifade etmektedir. Örneğin mecmuasında Amcazâde Hüseyin Paşa’nın (ö. 1114/1702) Karlofça Anlaşması’nı imzalamasına düşürdüğü tarih manzumesinden bir beyti kaydedip bu beytin kenarında düştüğü notta “Bu bir kasîde-i mutavveledir … tayy olundı, murâd idinen dîvânumuzda taleb itsün” ifadesiyle söz konusu beytin uzun bir kasidenin bir parçası olduğunu haber verdiği gibi, bu kasidenin kendi divanında kayıtlı olduğu bilgisini vererek bir divan tertip ettiğini ifade etmektedir (Yazar 2020b: 54). Nitekim bahsi geçen mecmuanın yaklaşık yarısını oluşturan tarih manzumeleri ile birkaç gazel ve kasidenin de bu divandan iktibas edilmiş olması kuvvetle muhtemeldir.
Bu bilgilere rağmen Râsih’in günümüze ulaşmış bir divanının olup olmadığı tartışmalıdır. Temelde Râsih mahlaslı bir şair tarafından yazılan "üstüne" redifli meşhur şiir etrafında dönüp duran bu tartışma, Râsih ile çağdaş olan 18. yüzyılın önemli iki tezkirecisi bulunan Safâyî ve Sâlim'den itibaren başlamıştır. Safâyî bu gazelin Balıkesirli Râsih ile aynı dönemlerde yaşamış bulunan Sofyalı Yûsuf Râsih’e (ö. 1706) ait olduğunu ileri sürerken (Mustafa Safâyî 2005: 219) Sofyalı Yûsuf Râsih’e (ö. 1706) daha yakın olmasını beklediğimiz Sâlim ise Safâyî'nin bu tespitinde hata yaptığını, gazelin Balıkesirli Râsih'e ait olduğunu iddia etmiştir (Mîrzâ-zâde 2018: 202-203).
“Üstüne” redifli meşhur gazeli dolayısıyla Yahya Kemal tarafından bir yazıya konu edildikten sonra (2017: 59-60) bazı edebiyat tarihleri ile popüler nitelikteki kimi yazılarda Râsih’ten bahsedilmiştir. Bu tür değinmelerde Yahya Kemal’in de etkisiyle genellikle şairin sadece bir gazeli ile edebiyat tarihinde yer ettiği ifade edilmeye çalışılmıştır (Yazar 2020a: 639). Ancak bahsedildiği gibi elde sadece bu gazel değil bu gazelin de yer aldığı Râsih mahlaslı şiirlerin bir araya toplandığı Dîvân'ın dört nüshası (İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Ktp. TY 391/7; İbnülemin K. 3503; Topkapı Sarayı Müzesi Ktp. H. 1064; Milli Ktp. Fahri Bilge 252) tespit edilmiştir (bk. Bulut 1998; Öztekin 1997). Bunlardan ikisi Şakir Diclehan'ın çalışmasında (1980: 98) Balıkesirli Râsih'e ait kılınmıştır. Abdullah Bulut ise Sofyalı Râsih ile Balıkesirli Râsih’in birbirine karıştırıldığının farkında olarak tenkitli metnini hazırladığı Dîvân’ın Soyfalı Râsih’e ait olduğunu ileri sürmekte ve Balıkesirli Râsih’e ait kılınan “üstüne” redifli meşhur gazelin de Sofyalı Râsih’e ait olduğunu ileri sürüp bunu birkaç madde ile gerekçelendirmeye çalışmaktadır (1998: VI-X; 1999). Buna karşın Balıkesirli Râsih ise Bülgatü'l-Ahbâb adlı kendisine aidiyetinde şüphe bulunmayan eserinde "Hem mey içmez hem güzel sevmez dimişler hakkına / Eylemişler Râsih'e bühtân bühtân üstüne" beytini iktibas ederek bu gazelin kendisine ait olduğunu açıkça ifade etmektedir (yz.a: 141a). Konuyu netleştirdiği gibi görünse de bu bilgi aslında meseleyi daha da karmaşık hâle getirmektedir. Zira "üstüne" redifli gazelin de yer aldığı Dîvân nüshalarının hiçbirinde Balıkesirli Râsih'in mecmuasına kaydettiği gazel (3 adet), kaside ya da çok sayıdaki tarih manzumelerinden hiç biri yer almamaktadır.
Konuya dair araştırmaların derinleştirilip müstakil bir çalışmada ele alınması gereken bu bahiste şunu net olarak ifade etmek gerekir: Balıkesirli Râsih'in tertip ettiği bir divanı bulunmaktadır; ancak onun günümüze ulaşıp ulaşmadığı tartışmalıdır. Bunun dışında Engin Selçuk’un Balıkesirli Râsih’e ait divanın bir nüshası olarak gösterdiği (2014: 137) Atatürk Kitaplığı K. 93/1 numarada kayıtlı bulunan nüshanın Enderunlu Râsih’e (ö. 1838) ait divanın bir nüshası olduğunu ifade etmekte fayda vardır.
Şairin biyografisi için bk. “Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/rasih-balikesirli-rasih-ahmed-bey
Eserden Örnekler
Merhûm Osmân oğlu Nasûh Paşa şehîdin mersiye-gûne kasîde-i târîh-nümûn-ı belâgat-meşhûnıdur
Mîr-i hacc-ı füyezâ kâfile-sâr-ı su'adâ
Mu'zim-i beyt-i Hudâ muzhir-i hayr-âsâr
Şûde-rû-zemzem ü ruh-sûde-i hâk-i arafât
Zâkir-i meş'ar u remy-âver-i ahcâr-ı cimâr
Mültezem-i mültezim ü müstelem-i zât-ı hacer
Râci-i magfiret ü tâlib-i erkân-ı çehâr
...
İbni Osmân-ı velî ya'nî Nasûh Paşa kim
Şühedâ'-ı Uhud ile ide me'vâda karâr
O vezîr-i kerem-ârâ-yı mürüvvet-güster
O dilîr-i himem-efzâ-yı atûfet-kirdâr
Cünd-i huccâc ile şeş sâl idüp azm-i sefer
Sefer-i hac ki odur fazl-ile hayrü'l-esfâr (Balıkesirli Râsih [yz.a]: 13a).
Kaynakça
Balıkesirli Râsih (yz.a). Bülgatü’l-Ahbâb. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi TY 1491.
Balıkesirli Râsih (yz.b). Dîvânçe-i Tevârîh / Mecmû'a-i Râsih. Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi 3437.
Bulut, Abdullah (1998). Sofyalı Yusuf Rasih Hayatı, Edebi Şahsiyeti, Divanı’nın Tenkitli Metni. Yüksek Lisans Tezi. Elazığ: Fırat Üniversitesi.
Bulut, Abdullah (1999). “17. Yüzyıldan Unutulmuş Bir Şair: Sofyalı Yûsuf Râsih ve Edebî Bir Yanlışlık Üzerine”. Erciyes. 22/264: 12-15.
Diclehan, Şakir (1980). “Rasih Ahmed Bey ve Divanı”. Birinci Milli Türkoloji Kongresi (İstanbul, 6-9 Şubat 1978). İstanbul: Kervan Yay. 97-104.
Mîrzâ-zâde Mehmed Sâlim Efendi. (2018). Tezkiretü’ş-şuarâ. Haz. Adnan İnce. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/57124,mirza-zade-mehmed-salim-tezkiretu39s-su39arapdf.pdf?0 [Erişim tarihi: 11.08.2022].
Mustafa Safâyî Efendi (2005). Tezkire-i Safâyî (Nuhbetü'l-Âsâr min Fevâ'idi'l-Eş'âr) İnceleme-Metin-İndeks. Haz. Pervin Çapan. Ankara: AKM Yay.
Öztekin, Özge (1997). Râsih Dîvânı: İnceleme-Tenkitli Metin, Özel Adlar Dizini. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi.
Selçuk, Engin (2014). “Balıkesir’e Değer Katan Bir Şair: Râsih Ahmed Bey”. Uluslararası Balıkesir’e Değer Katan Şahsiyetler Sempozyumu, Balıkesir (07-08 Kasım 2013) Bildiriler. (Ed. Şenol Çelik ve Serdar Çelik). Balıkesir: Karesi Belediyesi. 137-143.
Yahya Kemal (2017). “Râsih’in Matla’ı”. Edebiyata Dair. İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti.
Yazar, Sadık (2020a). "Eylemişler Râsih’e Bühtân Bühtân Üstüne: Balıkesirli Râsih’in Eserlerine Dair Bilgilerin Tashihi". Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 24: 635-671.
Yazar, Sadık (2020b). "Şahsi Bir Arşiv Kaynağı Olarak Balıkesirli Râsih’in Mecmuası: İçerik Analizi Ve Derkenar Notları". Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi, 13: 27-62.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | FÂLÜ'S-SA'ÂDE (RÂSİH) | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 2 | BÜRÛCÜ'N-NÜCÛM | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 3 | BÜLGATÜ'L-AHBÂB | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 4 | AYDIN ŞEHR-ENGÎZİ (RÂSİH) | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 5 | DÎVÂNÇE / MECMÛ'A (RÂSİH) | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 6 | SÜRRE MEN RE'Â | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 7 | SÜBHATÜ'L-ÂDÂB | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 8 | GÂYETÜ'-T-TEBRÎK / KASÎDE-İ MÜBÂREKE | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 9 | SAD VESÂYÂ | Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 10 | MANZÛME-İ DURÛB-I EMSÂL (HIFZÎ) | Hıfzî | Dr. Öğr. Üyesi BAHANUR ÖZKAN BAHAR |
Görüntüle | ||
| 11 | NA'T MECMÛ'ASI (HÜSEYİN AYVANSARÂYÎ) (Rıfat Kütük Şahsi Kütüphanesi) | Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin | Diğer Aybala Sena KÜTÜK |
Görüntüle | ||
| 12 | DÎVÂN (KESBÎ /KİSBÎ) | Kesbî/Kisbî, Kesbî Mehmed Efendi | ismail Aksoyak |
Görüntüle | ||
| 13 | TERCÜME-İ DURÛB-I EMSÂL-İ ARABİYYE (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) | Kudsî, Abdullah Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 14 | TERCÜME-İ LUTFU'T-TEDBÎR fî SİYÂSÂTİ'L-MÜLÛK (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) | Kudsî, Abdullâh Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 15 | TERCÜME-İ EL-BERKU’L-YEMÂNÎ FÎ FETHİ’L-OSMÂNÎ (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) | Kudsî, Abdullâh Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 16 | DÎVÂN (TEKİRDAĞLI AHMED LÜTFÎ) | Lütfî, Ahmed Lütfî Efendi | Diğer Ahmet Serdar Erkan |
Görüntüle | ||
| 17 | MÜSTEVCEBÜ’L-HALÂS FÎ TEFSÎR-İ SÛRETİ’L-İHLÂS (TÂHİR, MEKKÎ-ZÂDE MEHMED) | Tâhir, Mekkî-zâde Mehmed Tâhir Efendi (?/? – ö. 1128/1716) | Dr. Öğr. Üyesi Oğuzhan UZUN |
Görüntüle | ||
| 18 | AHSENÜ'L-HABER MİN KELÂMİ SEYYİDİ'L-BEŞER (VÂSIF, ŞA'BÂN-ZÂDE ABDULLÂH VÂSIF ÇELEBİ) | Vâsıf, Şa'bân-zâde Abdullâh Vâsıf Çelebi | Diğer Nükran ERBAŞ Dr. Öğr. Üyesi Muhammed İkbâl Güler |
Görüntüle | ||
| 19 | DÎVÂNÇE (ABDÎ / VASSÂF) | Abdî (Vassâf), Abdullâh Efendi | Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk |
Görüntüle |