[DÎVÂN] / MECMÛ’A-İ EŞ’ÂR (NAKİYYE)
şiirler
Nakiyye, Hadîce Nakiyye Hanım, Nakiyye Hanım (d. 1262/1845-46 - ö. 1316/1899)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Nakiyye mahlaslı Hadîce Nakiyye Hanım'ın şiirlerinin toplandığı eser. Dîvân’ın tek nüshası "İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesinde T10156"da kayıtlıdır. Didem Şentürk, Nakiyye Hanım’ın kendi el yazısıyla kaleme aldığı belirtilen eserinin Ahmed Muhtar Bey tarafından basıldığının da söylendiğini, ancak böyle bir baskıya ulaşamadığını belirtmiştir (2019: iv). İbnü'l-Emin'in Hammâmî-zâde İhsân Bey'den aldığı bilgiye göre Nakiyye Hanım zaman zaman Türkçe ve Farsça şiir söylemekle birlikte, bunların ancak bir kısmını kaydedip saklamış, fakat bir mecmua oluşturmamıştır. Şairin kimi şiirleri bir iki mecmuada, kardeşi  Nebîl Bey'in Dîvân’ının sonunda, Ma’lûmât Gazetesi’nde ve Şair Hanımlarımız isimli kitapta yer almıştır (Özcan 2000: 1504). Ancak Nebîl Bey'in sözü edilen Dîvânı’nın nüshası bugüne ulaşmamıştır (Şentürk 2010: 7). 

İbnü’l-Emîn, şairin 40 gazel, medhiye, kudumiyye, şarkı, müstezad, tahmis, terci-i bend ve kıt’a olmak üzere toplam 49 parça manzumesinin yer aldığı müellif hattı bir mecmuasının bulunduğunu belirtmiştir (Özcan 2000: 1504). Nakiyye Hanım’ın bir Dîvân ya da Dîvânçe düzenlemediğine de işaret eden Şentürk (2010: 16), İbnü’l-Emîn’in sözünü ettiği ve daha sonra yukarıda sözü edilen kütüphaneye bağışladığı Dîvân’ın, rika ile yazılı 30 varaktan oluştuğuna (1b-42a) ve içinde "2 kaside, 4 kıt’a, 45 gazel, 1 müstezad, 2 mesnevi, 2 murabba, 2 muhammes, 3 müseddes, 6 tahmis, 29 şarkı, 15 beyit" bulunduğuna değinmiştir. Manzumelerde hem aruz hem de hece veznini kullanılmıştır. 

İbnü’l-Emîn'in "-merd-i sühen geçinen- nice namerd müteşairden daha düzgün sözler söylediğini de teslim etmek de mukteza-yı insafdır” değerlendirmesini yaptığı (Özcan 2000: 1504) Nakiyye Hanım Murat Uraz'a göre bilgili, nazım ifadesi temiz, aruzu da iyi kullanan, tahassüs ve zevk bakımından eskiye bağlı bir şairdir (1941: 72). Nakiyye Hanım'ın Dîvân’ındaki şiirleri inceleyen Şentürk'ün belirtiğine göre teyzesi Şeref Hanım’dan çok etkilenen şair; Batılı şiir anlayışının hâkim olduğu bir dönemde divan edebiyatı geleneğini takip eden, eskiye bağlı bir tarzla, sade, anlaşılır ve açık bir anlatımla Türkçe ve Farsça lirik şiirler yazmıştır. Aşk, din-tasavvuf ve Mevlevîlikle ilgili kavramlara yer verdiği şiirlerinde tasavvufi bir derinlik de mevcuttur. Beyitlerindeki duygusal ifadeler yalnızlığından, küçük yaşlarda annesini, babasını ve teyzesini kaybetmesinin ruhunda yarattığı etkinin izlerinden kaynaklanmaktadır (2010: 10-15).  

Nakiyye Hanım Dîvân’ı üzerine Didem Şentürk bir yüksek lisans tezi hazırlamıştır (2010). Şentürk, "inceleme, transkripsiyonlu metin ve diliçi çeviri"den oluşan çalışmasına şairin Sultan II. Abdülhamîd için kaleme aldığı ve Ma’lûmât Gazetesi'nde yayımlanan (Nakiyye Hanım 1311: 24) Manzûme başlıklı yirmi bir beyitlik Türkçe mesnevisini de eklemiştir (2010: 208-211).

Şairin biyografisi için bk. "Nakiyye, Hadîce Nakiyye Hanım, Nakiyye Hanım". Türk Edebiyatı isimler Sözlüğühttp://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/nakiyye-hadice-nakiyye-hanim-nakiyye 

Eserden Örnekler


Gazel 

Efendim kaldı mı yâdında hayrân oldugum günler

Dem-â-dem âteş-i aşkınla sûzân oldugum günler


Görüp cem'iyyet-i uşşâkını zülfün hevâsında

Gelür mi hâtıra cânâ perîşân oldugum günler


Nic’oldı gâh ru'yâda gehî hulyâda ey zâlim

Öpüp pâyın o neş'eyle fürûzân oldugum günler 


Ferâmûş olmıyor bir sâniye billâhi hâtırdan 

Gam-ı hicrinle her sâ'atde nâlân oldugum günler


Döner mi aksine âyâ yanup nâr-ı tegâfülden 

Ümîd[-i yek] nigâhınla gazel-hân oldugum günler 


N’olur dönse girü ey dil o hûn-rîzin cefâsıyla

Düşüp dest-i vefâda zâr u giryân oldugum günler


Çıkar zann itme hâtırdan o şûh-ı fitne-engîzin

Nakiyye nâr-ı hicrânıyla büryân oldugum günler 


Ninni

Ey güher-i tâc-dâr  

Vey der-i âlì-nazâr

Zâtını Rabbü’l-ibâd

Dâ'im ide ber-murâd


Ol mül-i câm-ı emân

Midhate şâyân hemân

Dir gören ehl-i dilân

Mısra'-i ber-ceste-zâd


Sana kerîmem kerem

Dâye-i izz ü ni'am

Senden ümîdim bu dem  

Olmayasın bed-nihâd


Şi'r ile ey dil-fezâ

Râgıb’a ol reh-nümâ

Fıtnat ü Leylâ’yı tâ

İtmeye hiç kimse yâd


Hem idüben sû-be-sû

İlm ü hüner cüst-cû

Gûşiş ile yaz oku

Ol [der-i] irfân-güşâd  


M[ehd]-i safâda bu şâm    

Yat uyu ey bedr-i tâm

Şîr ü şekerden müdâm

Kesb ide gör zevk-ı şâd


Kıl Nakiye bî-karâr

Bendeligin âşikâr

Ol mehin emr-i zikâr

Eyleye ömrün ziyâd (Şentürk 2010: 164-165, 216-217)

Kaynakça


Ceyhan, Âdem (2000). “Ahmet Muhtar Bey’in ‘Şâir Hanımlarımız’ İsimli Eseri". Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (8): 299-350. 

Hâcıbey-zâde Ahmed Muhtâr (1311). Şâ’ir Hanımlarımız. İstanbul.

Hadîce Nakiyye Hanım. Mecmû’a-i Eş’âr. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi nu. T10156. vr. 1b-42a.

Kurnaz, Cemal ve M. Tatcı (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî - Divân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C. II. Ankara: Bizim Büro Yay.

Mehmed Süreyyâ (1311). Sicill-i Osmânî. C. IV. İstanbul.

Nakiyye Hanım (1311). "Manzûme". Ma'lûmât Gazetesi (Hanımlara Mahsûs), (13): 24.

Özcan, Hidayet (2000). İbnü'l-Emin Mahmud Kemal İnal, Son Asır Türk Şairleri. C. III. Ankara: AKM Yay.

Şentürk, Didem (2010). 19. Yüzyıl Şairlerinden Hatice Nakiyye Hanım’ın Divanı’nın Transkripsiyonlu Metni ve İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

Uraz, Murat (1941). Resimli Kadın Şair ve Muharrirlerimiz. C. I. İstanbul: Tefeyyüz Kitabevi.

Atıf Bilgileri


Kutlar Oğuz, Fatma Sabiha. "[DÎVÂN] / MECMÛ’A-İ EŞ’ÂR (NAKİYYE)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-mecmu-a-i-es-ar-nakiyye. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 LUGÂT-İ FÂRİSİYYE (NAKİYYE) Nakiyye, Hadîce Nakiyye Hanım Diğer Öznur ÖZER
Görüntüle
2 DİVANÇE (VÂZIH) Mustafâ Vâzıh Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN
Görüntüle
3 MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) İbrâhîm Zikrî Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
4 ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Görüntüle
5 TARÎKÜ'L-İHTİSÂR Nûrî, Osman Hanyevî Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu
Görüntüle
6 TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ Mehmed Sabrî Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz
Görüntüle
7 RAVZ-I VERD Şâkir, Ahmed Paşa Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek
Görüntüle
8 KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü Diğer Öznur ÖZER
Görüntüle
9 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
10 MEVLİD (ABDÎ) Abdî Doç. Dr. Hasan Kaya
Görüntüle
11 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Şarkîkarahisarlı Dr. Hacer SAĞLAM
Görüntüle