- Yazar Biyografisi (TEİS)
Nakiyye, Hadîce Nakiyye Hanım, Nakiyye Hanım - Madde Yazarı: Prof. Dr. Fatma Sabiha Kutlar Oğuz
- Eser Yazılış Tarihi:?
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:19. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Divan
- Yayın Tarihi:02/05/2022
[DÎVÂN] / MECMÛ’A-İ EŞ’ÂR (NAKİYYE)
şiirlerNakiyye, Hadîce Nakiyye Hanım, Nakiyye Hanım (d. 1262/1845-46 - ö. 1316/1899)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Nakiyye mahlaslı Hadîce Nakiyye Hanım'ın şiirlerinin toplandığı eser. Dîvân’ın tek nüshası "İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesinde T10156"da kayıtlıdır. Didem Şentürk, Nakiyye Hanım’ın kendi el yazısıyla kaleme aldığı belirtilen eserinin Ahmed Muhtar Bey tarafından basıldığının da söylendiğini, ancak böyle bir baskıya ulaşamadığını belirtmiştir (2019: iv). İbnü'l-Emin'in Hammâmî-zâde İhsân Bey'den aldığı bilgiye göre Nakiyye Hanım zaman zaman Türkçe ve Farsça şiir söylemekle birlikte, bunların ancak bir kısmını kaydedip saklamış, fakat bir mecmua oluşturmamıştır. Şairin kimi şiirleri bir iki mecmuada, kardeşi Nebîl Bey'in Dîvân’ının sonunda, Ma’lûmât Gazetesi’nde ve Şair Hanımlarımız isimli kitapta yer almıştır (Özcan 2000: 1504). Ancak Nebîl Bey'in sözü edilen Dîvânı’nın nüshası bugüne ulaşmamıştır (Şentürk 2010: 7).
İbnü’l-Emîn, şairin 40 gazel, medhiye, kudumiyye, şarkı, müstezad, tahmis, terci-i bend ve kıt’a olmak üzere toplam 49 parça manzumesinin yer aldığı müellif hattı bir mecmuasının bulunduğunu belirtmiştir (Özcan 2000: 1504). Nakiyye Hanım’ın bir Dîvân ya da Dîvânçe düzenlemediğine de işaret eden Şentürk (2010: 16), İbnü’l-Emîn’in sözünü ettiği ve daha sonra yukarıda sözü edilen kütüphaneye bağışladığı Dîvân’ın, rika ile yazılı 30 varaktan oluştuğuna (1b-42a) ve içinde "2 kaside, 4 kıt’a, 45 gazel, 1 müstezad, 2 mesnevi, 2 murabba, 2 muhammes, 3 müseddes, 6 tahmis, 29 şarkı, 15 beyit" bulunduğuna değinmiştir. Manzumelerde hem aruz hem de hece veznini kullanılmıştır.
İbnü’l-Emîn'in "-merd-i sühen geçinen- nice namerd müteşairden daha düzgün sözler söylediğini de teslim etmek de mukteza-yı insafdır” değerlendirmesini yaptığı (Özcan 2000: 1504) Nakiyye Hanım Murat Uraz'a göre bilgili, nazım ifadesi temiz, aruzu da iyi kullanan, tahassüs ve zevk bakımından eskiye bağlı bir şairdir (1941: 72). Nakiyye Hanım'ın Dîvân’ındaki şiirleri inceleyen Şentürk'ün belirtiğine göre teyzesi Şeref Hanım’dan çok etkilenen şair; Batılı şiir anlayışının hâkim olduğu bir dönemde divan edebiyatı geleneğini takip eden, eskiye bağlı bir tarzla, sade, anlaşılır ve açık bir anlatımla Türkçe ve Farsça lirik şiirler yazmıştır. Aşk, din-tasavvuf ve Mevlevîlikle ilgili kavramlara yer verdiği şiirlerinde tasavvufi bir derinlik de mevcuttur. Beyitlerindeki duygusal ifadeler yalnızlığından, küçük yaşlarda annesini, babasını ve teyzesini kaybetmesinin ruhunda yarattığı etkinin izlerinden kaynaklanmaktadır (2010: 10-15).
Nakiyye Hanım Dîvân’ı üzerine Didem Şentürk bir yüksek lisans tezi hazırlamıştır (2010). Şentürk, "inceleme, transkripsiyonlu metin ve diliçi çeviri"den oluşan çalışmasına şairin Sultan II. Abdülhamîd için kaleme aldığı ve Ma’lûmât Gazetesi'nde yayımlanan (Nakiyye Hanım 1311: 24) Manzûme başlıklı yirmi bir beyitlik Türkçe mesnevisini de eklemiştir (2010: 208-211).
Şairin biyografisi için bk. "Nakiyye, Hadîce Nakiyye Hanım, Nakiyye Hanım". Türk Edebiyatı isimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/nakiyye-hadice-nakiyye-hanim-nakiyye
Eserden Örnekler
Gazel
Efendim kaldı mı yâdında hayrân oldugum günler
Dem-â-dem âteş-i aşkınla sûzân oldugum günler
Görüp cem'iyyet-i uşşâkını zülfün hevâsında
Gelür mi hâtıra cânâ perîşân oldugum günler
Nic’oldı gâh ru'yâda gehî hulyâda ey zâlim
Öpüp pâyın o neş'eyle fürûzân oldugum günler
Ferâmûş olmıyor bir sâniye billâhi hâtırdan
Gam-ı hicrinle her sâ'atde nâlân oldugum günler
Döner mi aksine âyâ yanup nâr-ı tegâfülden
Ümîd[-i yek] nigâhınla gazel-hân oldugum günler
N’olur dönse girü ey dil o hûn-rîzin cefâsıyla
Düşüp dest-i vefâda zâr u giryân oldugum günler
Çıkar zann itme hâtırdan o şûh-ı fitne-engîzin
Nakiyye nâr-ı hicrânıyla büryân oldugum günler
Ninni
Ey güher-i tâc-dâr
Vey der-i âlì-nazâr
Zâtını Rabbü’l-ibâd
Dâ'im ide ber-murâd
Ol mül-i câm-ı emân
Midhate şâyân hemân
Dir gören ehl-i dilân
Mısra'-i ber-ceste-zâd
Sana kerîmem kerem
Dâye-i izz ü ni'am
Senden ümîdim bu dem
Olmayasın bed-nihâd
Şi'r ile ey dil-fezâ
Râgıb’a ol reh-nümâ
Fıtnat ü Leylâ’yı tâ
İtmeye hiç kimse yâd
Hem idüben sû-be-sû
İlm ü hüner cüst-cû
Gûşiş ile yaz oku
Ol [der-i] irfân-güşâd
M[ehd]-i safâda bu şâm
Yat uyu ey bedr-i tâm
Şîr ü şekerden müdâm
Kesb ide gör zevk-ı şâd
Kıl Nakiye bî-karâr
Bendeligin âşikâr
Ol mehin emr-i zikâr
Eyleye ömrün ziyâd (Şentürk 2010: 164-165, 216-217)
Kaynakça
Ceyhan, Âdem (2000). “Ahmet Muhtar Bey’in ‘Şâir Hanımlarımız’ İsimli Eseri". Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (8): 299-350.
Hâcıbey-zâde Ahmed Muhtâr (1311). Şâ’ir Hanımlarımız. İstanbul.
Hadîce Nakiyye Hanım. Mecmû’a-i Eş’âr. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi nu. T10156. vr. 1b-42a.
Kurnaz, Cemal ve M. Tatcı (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî - Divân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C. II. Ankara: Bizim Büro Yay.
Mehmed Süreyyâ (1311). Sicill-i Osmânî. C. IV. İstanbul.
Nakiyye Hanım (1311). "Manzûme". Ma'lûmât Gazetesi (Hanımlara Mahsûs), (13): 24.
Özcan, Hidayet (2000). İbnü'l-Emin Mahmud Kemal İnal, Son Asır Türk Şairleri. C. III. Ankara: AKM Yay.
Şentürk, Didem (2010). 19. Yüzyıl Şairlerinden Hatice Nakiyye Hanım’ın Divanı’nın Transkripsiyonlu Metni ve İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.
Uraz, Murat (1941). Resimli Kadın Şair ve Muharrirlerimiz. C. I. İstanbul: Tefeyyüz Kitabevi.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | LUGÂT-İ FÂRİSİYYE (NAKİYYE) | Nakiyye, Hadîce Nakiyye Hanım | Diğer Öznur ÖZER |
Görüntüle | ||
| 2 | DİVANÇE (VÂZIH) | Mustafâ Vâzıh | Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN |
Görüntüle | ||
| 3 | MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) | İbrâhîm Zikrî | Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal |
Görüntüle | ||
| 4 | ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ | Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi | Doç. Dr. Ramazan Ekinci |
Görüntüle | ||
| 5 | TARÎKÜ'L-İHTİSÂR | Nûrî, Osman Hanyevî | Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu |
Görüntüle | ||
| 6 | TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ | Mehmed Sabrî | Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz |
Görüntüle | ||
| 7 | RAVZ-I VERD | Şâkir, Ahmed Paşa | Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek |
Görüntüle | ||
| 8 | KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) | Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü | Diğer Öznur ÖZER |
Görüntüle | ||
| 9 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi | Prof. Dr. Beyhan KESİK |
Görüntüle | ||
| 10 | MEVLİD (ABDÎ) | Abdî | Doç. Dr. Hasan Kaya |
Görüntüle | ||
| 11 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Şarkîkarahisarlı | Dr. Hacer SAĞLAM |
Görüntüle |