- Yazar Biyografisi (TEİS)
Kuloğlu, İlyâs - Madde Yazarı: Öğretmen Bünyamin Tan
- Eser Yazılış Tarihi:1045 / 1635-36
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:17. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Dinî-Tasavvufî-Ahlaki Eser
- Yayın Tarihi:26/11/2021
DÎVÂN-I MESÂBÎH (KULOĞLU, İLYÂS)
kırk hadis tercümesiKuloğlu, İlyâs (d. ?/? - ö. 1068/1658)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Kuloğlu Şeyh Hacı İlyas’ın 1045/1635-36 yılında kaleme almış olduğu tercüme bir eserdir. İlk sekiz manzumesi dışında kalan kısmın tamamı hadislerin açıklandığı 4 mesnevi ve 401 kasideyle toplam 405 şiirden oluşan hacimli bir eser olduğuna değinen Niyazi Adıgüzel, bu eseri kırk hadis tercümesi geleneği içerisinde değerlendirir (Adıgüzel 2018: 247). Ferrâ el-Begavî tarafından yazılmış olan Mesâbîhü’s-Sünne adlı hadis kitabının Âlim Sinan Efendi tarafından Türkçeye tercüme edilen Tercüme-i Mesâbihü’s-Sünne adlı eserinin nazma çekilmiş hâli olup Kuloğlu, mürşidi olan Uşşâkiye şeyhi Âlim Sinan Efendi’ye ithaf ettiği sebeb-i telif manzumesinde eseriyle ilgili bilgiler de vermektedir (Adıgüzel 2018: 248; Taş 2013: 7; Taş 2014: 44-45).
Toplamda 405 şiir ihtiva edeb eserde şiirlerin 4’ü hariç tamamı kaside nazım şeklinde yazılmıştır. Kasideler, revi harflerine göre alfabetik olarak tertip edilmiştir, ilk 8 kaside dışında tamamı hadislerin tercümesi bağlamında nazmedilen bir eserdir. İlk şiir münâcât, ikinci şiir naat; sırasıyla üçüncü, dördüncü, beşinci ve altıncı şiirler Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali övgüsünde birer methiyedir. 7. şiir ise Âlim Sinan Efendi vasfında bir methiye olup hemen sonrasında Sultan IV. Murat övgüsüne yer verilmiştir. Yazılış biçimiyle değerlendirilecek olursa önce ilgili hadis Arapça metniyle verilmiş ve daha sonra o hadisin tercümesi yapılmıştır. Eserdeki 401 kaside ve 4 mesneviden 397 tanesi Hz. Muhammed’in bir hadisleriyle ilgilidir. Son kısımda da dört büyük halifenin faziletlerinin anlatıldığı hadisler ve tercümeleri yer almaktadır. Bu kısmı takiben mesnevi nazım şekliyle Aşere-i mübeşşere, Ehl-i beyt, Şam ve Yemen’in fazileti hakkında birer hadis ve tercümelerine de yer verilmiştir. En sonunda da “Ümmetimin, evveli mi sonu mu daha hayırlıdır kesin bilinmeyen yağmur gibidir.” hadisine yer verilerek eser bitirilmiştir. (Adıgüzel 2018: 249; Taş 2013: 7-8; Taş 2014: 45).
7850 beyit ihtiva eden Dîvân-ı Mesâbîh’in bilinen iki nüshası bulunmakta olup bu nüshalardan bir tanesi Tavşanlı Zeytinoğlu İlçe Halk Kütüphanesi’nde 43 Ze 362 arşiv numarasıyla kayıtlıdır. Diğeri ise Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nde B1222 numarada kayıtlı nüshadır. Bunlardan Tavşanlı nüshası Divan-ı Hümayun’la aynı tarihte, yani 1045 /1635-36 yazılmış olup her ikisi de müellif hattıdır (Adıgüzel 2018: 450; Taş 2013: 8; Taş 2014: 45).
Şairin biyografisi için bk. “Kuloğlu, İlyas”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ferhad-ferhad-pasa
Eserden Örnekler
Faslün fi'l-vesveseti revâhu Ebû Hureyretü kâl enne'llâhe tecâveze ‘an ümmetî mâ vesvesetü sudûrihâ
Gelberu tut âşık isen sen de bu râza kulak
Bu şerî‘at bezmi içre çalınan sâza kulak
Râvisidür Bû Hureyre hazreti ol serverün
‘Âkil isen tutagör güftâr-ı mümtâza kulak
Buyurur kim Hakk te‘âlâ vaz geçer ümmetimün
Vesvese-i hâtırasından tut o nâza kulak
Kim sudûr-ı ümmete kılsa tasaddur sû-i hâl
Gelmese fi‘le didi tut sen o şehbâza kulak
Hakk te‘âlâ dir tecâvüz ide andan serteser
‘Afv ide cürmin o kulun tut buna tâze kulak
Şol ki izhâr olmadı Hakk anı izhâr itmeye
Setr ide settâr-ı ‘âlem kim anı yakın ırak
İn tübtû mâ fî enfüsiküm ev tuhfûhu yuhâsibküm bihi'llâh..
Kâzî Beyzâvî çü tefsîrinde buyurmışdurur
Sû-i hâtır yirleşüp gönülde kalsa baş ayak
‘Âkıbet ol ‘afv olınmayup muhâseb olına
Diyü buyurmışdurur ol kalbün eyle iki şâk
Sordılar ba‘zı sahâbe fahr-i ‘âlemden yine
Didiler kim yâ Resûla'llâh bize olgıl anak
Şöyle kim sû-i havâtır kalbümüzde bulınur
Biz ta‘âzüm iderüz söylemege anı beyak
Ol tekellümden te‘âzüm itdürür dâim bizi
Nefsümüzde buluruz biz didiler ana surâk
Anlara sordı yine dönüb resûl-i Kirdgâr
Siz anı vicdânınuzda buldunuz mı berr ü bâk
Didiler kâlû ne‘am vicdânımuzda yâ resûl
Buluruz dâim anı ne kılalum bârî berâk
İşbu vesvâs-ı şeyâtîn sû-i hâtırdur bize
Bu iyü ‘amellerümüz ile yemm-i infisâk
Nitekim zinâ livâta hâtırı şehvâniye
İçümüzde kim tulû‘ ider gamı oglân uşâk (Adıgüzel 2018: 250-251).
Kaynakça
Adıgüzel, Niyazi (2018). “Kuloğlu Şeyh Hacı İlyas'ın Dîvân-ı Mesâbih Adlı Eseri Üzerine Bir Değerlendirme”. RumeliDE Journ l of Language and Literature Studies (4): 244-253.
Taş, Bünyamin (2013). “Kuloğlu Şeyh Hacı İlyas Ve Külliyatı”. Akademik Bakış Dergisi (Mart – Nisan 35): 1-18.
Taş, Bünyamin (2014). Kuloğlu Şeyh Hacı İlyas Bâğ-ı Behişt (İnceleme-Tenkitli Metin). Doktora Tezi. Edirne: Trakya Üniversitesi.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
# | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
---|---|---|---|---|---|---|
1 | DÎVÂN-I HÜMÂYÛN (KULOĞLU, İLYÂS) | Kuloğlu, İlyâs | Öğretmen Bünyamin Tan |
Görüntüle | ||
2 | BÂĞ-I BEHİŞT (KULOĞLU, İLYÂS) | Kuloğlu, İlyâs | Öğretmen Bünyamin Tan |
Görüntüle | ||
3 | MEVLİD-İ NEBÎ ( KULOĞLU, İLYÂS) | Kuloğlu, İlyâs | Öğretmen Bünyamin Tan |
Görüntüle | ||
4 | ETVÂR-I SEB'A (KULOĞLU) | Kuloğlu, İlyas | Doç. Dr. Necdet Şengün |
Görüntüle | ||
5 | SİLSİLE-NÂME (KULOĞLU İLYAS) | Kuloğlu Şeyh Hacı İlyas | Dr. Faruk Sönmez |
Görüntüle | ||
6 | LEMEZÂT-I HULVİYYE EZ LEMEÂT-I ULVİYYE (MAHMUD CEMALEDDİN HULVÎ) | Mahmud Cemaleddin el-Hulvî | Diğer Özlem Şamlı |
Görüntüle | ||
7 | AHBÂRÜ’L-'İBER (ZA’ÎFÎ, MUHAMMED) | Za'îfî, Muhammed | Dr. Necmiye Özbek Arslan |
Görüntüle | ||
8 | KIRK HADİS TERCÜMESİ (FEYZÎ-İ KEFEVÎ) | Feyzî-i Kefevî | Prof. Dr. Adem Ceyhan |
Görüntüle | ||
9 | ZÜBDETÜ'N-NESÂYİH VE UMDETÜ'T-TEVÂRÎH (IYÂNÎ) | Iyânî, Cafer Iyânî Bey | Prof. Dr. Osman Ünlü |
Görüntüle | ||
10 | RÂZ-NÂME FÎ MENÂKIBİ'L-ULEMÂ VE'L-MEŞÂYİH VE'L-FUZELÂ (KEFEVÎ HÜSEYİN) | Kefevî, Hüseyin | ismail Aksoyak |
Görüntüle | ||
11 | ES-SEYFÜ'L-MESLÛLÜ FÎ ŞERHİ'R-RESÛLİ (MUSTAFA b. BÂLÎ) | Mustafa b. Bâlî | Araş. Gör. Oğuzhan Et |
Görüntüle | ||
12 | HADÎS-İ ŞERÎFLER MECMUASI (MUSTAFÂ b. BÂLÎ) | Mustafâ b. Bâlî | Araş. Gör. Oğuzhan Et |
Görüntüle | ||
13 | HÂŞİYE ALÂ ŞERHİ MİFTÂH (MUSTAFA b. BÂLÎ) | Mustafâ bin Bâlî | Araş. Gör. Oğuzhan Et |
Görüntüle | ||
14 | TUHFE-İ ŞEMSÎ (ŞEMSÎ) | Şemsî, İsfendiyar-zâde Şemsî Ahmed Paşa | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
15 | KARAMAN-NÂME (ŞİKÂRÎ) | Şikârî | Araş. Gör. Mizan Coşkun Özgür |
Görüntüle |