- Yazar Biyografisi (TEİS)
Hoca Dehhânî - Madde Yazarı: Prof. Dr. Ersen ERSOY
Doç. Dr. Ümran Ay Say - Eser Yazılış Tarihi:?
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:Başlangıç-15. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Divan
- Yayın Tarihi:29/10/2021
DÎVÂN (DEHHÂNÎ)
şiirlerHoca Dehhânî (d. ? - ö. 803-4/1401’ten önce)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Divan edebiyatının kuruluş dönemi şairlerinden Hoca Dehhânî’nin eldeki tek eseri. Eserin bilinen tek nüshası Medine Şeyhülislam Arif Hikmet Bey Kütüphanesi’nde Türkçe yazmalarda 251/811 numarada kayıtlı bir divan mecmuası içindedir. Hacim bakımından küçük bir metin olan Dîvân'da Türkçe 2 kaside ve 104 gazel yer almaktadır. Dîvân'daki kasidelerden ilki Karaman Beyi Alâeddîn Alî Bey’e yazılmıştır, ikinci kasidede bir devlet büyüğünün adına tesadüf edilmemiştir. 26 beyitlik ilk kaside, hükümdarın adının anılması, şairin bir daha Horasan’ı görmek istediğini belirten beyitleri ihtiva etmesi bakımından belge niteliğini taşır. İkinci kaside 24 beyit olup bir nasihatname niteliğindedir ve klasik tertip özelliklerini taşımaz. Şiirde ömrü boşa geçirmemek, sadakatle ve doğrulukla hareket etmek, nefisle mücadele, sabır gibi konular işlenir. Gazellerin ana teması beşeri aşktır. Âşıkane ve rindane bir üslupla yazılan bu gazellerde divan şiirinin klasik sevgili-âşık-rakip tipleriyle karşılaşırız. Sevgilinin güzelliği ile tabiat varlıkları ve güzellikleri arasında çeşitli yönlerden ilgi kurulur. Manzumelerde genellikle din dışı konular ele alınmış olmakla birlikte şair birkaç şiirinde dinî-tasavvufi konuları da ele almıştır.
Divan şiirinin başlangıç dönemi şairlerinde olduğu gibi Hoca Dehhânî’nin şiirlerinin dili Arapça, Farsça tamlamalar yönünden oldukça sadedir. Şiirlerde dönemin rahat, samimi, akıcı ve işlek Türkçesi dikkat çeker. Dîvân "assı, dürişmek, irürmek, senek, susak, suvatmak, tuman, yavlak, yazı, yiltenmek, yiyesi, yorınmak, yukı" gibi arkaik kelimeler bakımından oldukça zengin malzeme sunar.
Mecmû'atü’n-Nezâ'ir ve Câmi'ü’n-Nezâ'ir isimli erken dönem nazire mecmularında Hoca Dehhânî’nin Ahmedî ve Ahmed-i Dâ'î ile karşılıklı nazireleri olduğu görülmüştü. Dîvân'ında da onun Şeyhoğlu (64. gazel) ve Ahmedî’ye (84. gazel) yazdığı yeni nazireleri tespit edilmiştir.
Hoca Dehhânî’nin 1 kaside ve 6 gazeli Fuat Köprülü,
bir gazeli de Günay Kut tarafından daha önce ilim alemine tanıtılmıştır. Şairin Dîvân'ı, bu şiirlerin de ilave edilmesiyle 2017 yılında Ersen Ersoy
ve Ümran Ay tarafından yayımlanmıştır. Bu
yayında şairin edebî kişiliği ve eserleri hakkında yeni bilgilerle şairin hayatı ve eserleri hakkında
değerlendirmeler yapılmış, şiirlerin transkripsiyonlu metni, sözlük ve matlalar
diziniyle geniş bir kelime dizinine yer verilmiştir. Eserin sonuna yazma
nüshanın 28a-58b yapraklarının tıpkı basımı ilave edilmiştir.
Şairin biyografisi için bk. "Hoca Dehhânî". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hoca-dehhani
Eserden Örnekler
Gazel
Çü sünbülinden anun gül yüzine sâye düşer
Sehâb pâresidür sanuram ki aya düşer
Çün ol selâsil-i müşgîn yüzinde halka urur
Gelür bu delü gönül halka-i belâya düşer
Saçını müşk-i Hıtâ diyübenin ögene din
Kosun bu fikr-i perîşânı kim hatâya düşer
Sabâ götürme yüzinden nikâbı kim günden
Güneşi ditreme dutar kamer hayâya düşer
Aceb degül ki güneş pertevi düşerse yire
Aceb budur ki yüzi pertevi semâya düşer
Heves iden yüzini görmege gerek ki yana
Ki şem‘ odına pervâne bu hevâya düşer
Yüzini görmek içün gice ay bacalara
Gelür çü şeb-revi gizlü be-her sarâya düşer
Hümây sâyesi kime düşerse olur şâh
Bu şâhı gör ki bugün sâyesi hümâya düşer
Söziyle tûtî gibi nutk açarsa Dehhânî
Dilini baglasa Şeyoglı Mustafâya düşer (Ersoy ve Ay 2017: 107)
Kaynakça
Canpolat, Mustafa (1982). Ömer Bin Mezîd, Mecmû'atü’n-Nezâ'ir. Ankara: TDK Yay.
Ersoy, Ersen ve Ü. Ay (2015). “Hoca Dehhânî Hakkında Yeni Bilgiler”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, (15): 1-26.
Ersoy, Ersen ve Ü. Ay (2017). Hoca Dehhânî Divanı. Ankara: TUBA Yay.
İlaydın, Hikmet (1978), “Dehhânî’nin Şiirleri”. Ömer Asım Aksoy Armağanı. Ankara: TDK Yay. 137-176.
Köprülüzâde Mehmed Fuad (1926). “Selçukîler Devrinde Anadolu Şâirleri, Hâce Dehhânî”. Hayat Mecmuası, I (1): 4-5.
Köprülüzâde Mehmed Fuad (1928). “Selçukîler Devri Edebiyatı Hakkında Bazı Notlar”. Hayat Mecmuası, IV (102): 488.
Kut, Günay (1988). “Yazmalar Arasında II”. Osmanlı Araştırmaları, VII-VIII: 182-198.
Mansuroğlu, Mecdut (1947). Anadolu Türkçesi (XIII. Asır), Dehhanî ve Manzumeleri. İstanbul.
Morkoç Ertek, Yasemin (2003). Eğridirli Hacı Kemal’in Câmiu’n-Nezâir’i. 3 C. Doktora Tezi. İzmir: Ege Üniversitesi.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ŞEH-NÂME (DEHHÂNÎ) | Hoca Dehhânî | Doç. Dr. Ümran Ay Say |
Görüntüle | ||
| 2 | CÂMASB-NÂME (ABDÎ) | Abdî, Mûsâ | Prof. Dr. Müjgân Çakır |
Görüntüle | ||
| 3 | TERCÜME-İ KASÎDE-İ BÜRDE (ABDURRAHÎM) | Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân | Doç. Dr. Bünyamin Ayçiçeği |
Görüntüle | ||
| 4 | RİSÂLE Fİ’L-MEBDE’İ VE’L-MA’ÂD (ABDURRAHÎM) | Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân | Öğretmen Ece Ceylan |
Görüntüle | ||
| 5 | NEKÂVETÜ’L-EDVÂR (HÂCE ABDÜLAZÎZ) | Abdülazîz, Abdülkâdir-zâde, Hâce Abdülazîz, Usta Abdülazîz | Doç. Dr. Recep Uslu |
Görüntüle | ||
| 6 | DÎVÂN (ADLÎ) | Adlî, Sultân Bâyezîd-i Velî bin Fâtih Sultân Mehmed | Prof. Dr. YAVUZ BAYRAM |
Görüntüle | ||
| 7 | DÎVÂN-I TÜRKÎ (ADNÎ) | Adnî, Mahmûd Paşa | Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren |
Görüntüle | ||
| 8 | DÎVÂN-I FÂRİSÎ (ADNÎ) | Adnî, Mahmûd Paşa | Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren |
Görüntüle | ||
| 9 | DÎVÂN (ÂFİTÂBÎ) | Âfitâbî | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 10 | DÎVÂN (ÂHÎ) | Âhî, Benli Hasan, Dilsiz Dânişmend | Doç. Dr. Osman Kufacı |
Görüntüle | ||
| 11 | HÜSREV Ü ŞÎRÎN (ÂHÎ) | Âhî, Benli Hasan, Dilsiz Dânişmend | Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal |
Görüntüle |