DÎVÂN (DEHHÂNÎ)
şiirler
Hoca Dehhânî (d. ? - ö. 803-4/1401’ten önce)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Divan edebiyatının kuruluş dönemi şairlerinden Hoca Dehhânî’nin eldeki tek eseri. Eserin bilinen tek nüshası Medine Şeyhülislam Arif Hikmet Bey Kütüphanesi’nde Türkçe yazmalarda 251/811 numarada kayıtlı bir divan mecmuası içindedir. Hacim bakımından küçük bir metin olan Dîvân'da Türkçe 2 kaside ve 104 gazel yer almaktadır. Dîvân'daki kasidelerden ilki Karaman Beyi Alâeddîn Alî Bey’e yazılmıştır, ikinci kasidede bir devlet büyüğünün adına tesadüf edilmemiştir. 26 beyitlik ilk kaside, hükümdarın adının anılması, şairin bir daha Horasan’ı görmek istediğini belirten beyitleri ihtiva etmesi bakımından belge niteliğini taşır. İkinci kaside 24 beyit olup bir nasihatname niteliğindedir ve klasik tertip özelliklerini taşımaz. Şiirde ömrü boşa geçirmemek, sadakatle ve doğrulukla hareket etmek, nefisle mücadele, sabır gibi konular işlenir. Gazellerin ana teması beşeri aşktır. Âşıkane ve rindane bir üslupla yazılan bu gazellerde divan şiirinin klasik sevgili-âşık-rakip tipleriyle karşılaşırız. Sevgilinin güzelliği ile tabiat varlıkları ve güzellikleri arasında çeşitli yönlerden ilgi kurulur. Manzumelerde genellikle din dışı konular ele alınmış olmakla birlikte şair birkaç şiirinde dinî-tasavvufi konuları da ele almıştır.

Divan şiirinin başlangıç dönemi şairlerinde olduğu gibi Hoca Dehhânî’nin şiirlerinin dili Arapça, Farsça tamlamalar yönünden oldukça sadedir. Şiirlerde dönemin rahat, samimi, akıcı ve işlek Türkçesi dikkat çeker. Dîvân "assı, dürişmek, irürmek, senek, susak, suvatmak, tuman, yavlak, yazı, yiltenmek, yiyesi, yorınmak, yukı" gibi arkaik kelimeler bakımından oldukça zengin malzeme sunar.

Mecmû'atü’n-Nezâ'ir ve Câmi'ü’n-Nezâ'ir isimli erken dönem nazire mecmularında Hoca Dehhânî’nin Ahmedî ve Ahmed-i Dâ'î ile karşılıklı nazireleri olduğu görülmüştü. Dîvân'ında da onun Şeyhoğlu (64. gazel) ve Ahmedî’ye (84. gazel) yazdığı yeni nazireleri tespit edilmiştir.

Hoca Dehhânî’nin 1 kaside ve 6 gazeli Fuat Köprülü, bir gazeli de Günay Kut tarafından daha önce ilim alemine tanıtılmıştır. Şairin Dîvân'ı, bu şiirlerin de ilave edilmesiyle 2017 yılında Ersen Ersoy ve Ümran Ay tarafından yayımlanmıştır. Bu yayında şairin edebî kişiliği ve eserleri hakkında yeni bilgilerle şairin hayatı ve eserleri hakkında değerlendirmeler yapılmış, şiirlerin transkripsiyonlu metni, sözlük ve matlalar diziniyle geniş bir kelime dizinine yer verilmiştir. Eserin sonuna yazma nüshanın 28a-58b yapraklarının tıpkı basımı ilave edilmiştir.

Şairin biyografisi için bk. "Hoca Dehhânî". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğühttp://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hoca-dehhani 

Eserden Örnekler


Gazel

Çü sünbülinden anun gül yüzine sâye düşer

Sehâb pâresidür sanuram ki aya düşer


Çün ol selâsil-i müşgîn yüzinde halka urur

Gelür bu delü gönül halka-i belâya düşer


Saçını müşk-i Hıtâ diyübenin ögene din

Kosun bu fikr-i perîşânı kim hatâya düşer


Sabâ götürme yüzinden nikâbı kim günden

Güneşi ditreme dutar kamer hayâya düşer


Aceb degül ki güneş pertevi düşerse yire

Aceb budur ki yüzi pertevi semâya düşer


Heves iden yüzini görmege gerek ki yana

Ki şem‘ odına pervâne bu hevâya düşer


Yüzini görmek içün gice ay bacalara

Gelür çü şeb-revi gizlü be-her sarâya düşer


Hümây sâyesi kime düşerse olur şâh

Bu şâhı gör ki bugün sâyesi hümâya düşer


Söziyle tûtî gibi nutk açarsa Dehhânî

Dilini baglasa Şeyoglı Mustafâya düşer (Ersoy ve Ay 2017: 107) 

Kaynakça


Canpolat, Mustafa (1982). Ömer Bin Mezîd, Mecmû'atü’n-Nezâ'ir. Ankara: TDK Yay.

Ersoy, Ersen ve Ü. Ay (2015). “Hoca Dehhânî Hakkında Yeni Bilgiler”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, (15): 1-26.

Ersoy, Ersen ve Ü. Ay (2017). Hoca Dehhânî Divanı. Ankara: TUBA Yay.

İlaydın, Hikmet (1978), “Dehhânî’nin Şiirleri”. Ömer Asım Aksoy Armağanı. Ankara: TDK Yay. 137-176.

Köprülüzâde Mehmed Fuad (1926). “Selçukîler Devrinde Anadolu Şâirleri, Hâce Dehhânî”. Hayat Mecmuası, I (1): 4-5.

Köprülüzâde Mehmed Fuad (1928). “Selçukîler Devri Edebiyatı Hakkında Bazı Notlar”. Hayat Mecmuası, IV (102): 488.

Kut, Günay (1988). “Yazmalar Arasında II”. Osmanlı Araştırmaları, VII-VIII: 182-198.

Mansuroğlu, Mecdut (1947). Anadolu Türkçesi (XIII. Asır), Dehhanî ve Manzumeleri. İstanbul.

Morkoç Ertek, Yasemin (2003). Eğridirli Hacı Kemal’in Câmiu’n-Nezâir’i. 3 C. Doktora Tezi. İzmir: Ege Üniversitesi.

Atıf Bilgileri


ERSOY, Ersen ve Ümran Ay Say. "DÎVÂN (DEHHÂNÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-hoca-dehhani. [Erişim Tarihi: 28 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 ŞEH-NÂME (DEHHÂNÎ) Hoca Dehhânî Doç. Dr. Ümran Ay Say
Görüntüle
2 CÂMASB-NÂME (ABDÎ) Abdî, Mûsâ Prof. Dr. Müjgân Çakır
Görüntüle
3 TERCÜME-İ KASÎDE-İ BÜRDE (ABDURRAHÎM) Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân Doç. Dr. Bünyamin Ayçiçeği
Görüntüle
4 RİSÂLE Fİ’L-MEBDE’İ VE’L-MA’ÂD (ABDURRAHÎM) Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân Öğretmen Ece Ceylan
Görüntüle
5 NEKÂVETÜ’L-EDVÂR (HÂCE ABDÜLAZÎZ) Abdülazîz, Abdülkâdir-zâde, Hâce Abdülazîz, Usta Abdülazîz Doç. Dr. Recep Uslu
Görüntüle
6 DÎVÂN (ADLÎ) Adlî, Sultân Bâyezîd-i Velî bin Fâtih Sultân Mehmed Prof. Dr. YAVUZ BAYRAM
Görüntüle
7 DÎVÂN-I TÜRKÎ (ADNÎ) Adnî, Mahmûd Paşa Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
8 DÎVÂN-I FÂRİSÎ (ADNÎ) Adnî, Mahmûd Paşa Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
9 DÎVÂN (ÂFİTÂBÎ) Âfitâbî Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
10 DÎVÂN (ÂHÎ) Âhî, Benli Hasan, Dilsiz Dânişmend Doç. Dr. Osman Kufacı
Görüntüle
11 HÜSREV Ü ŞÎRÎN (ÂHÎ) Âhî, Benli Hasan, Dilsiz Dânişmend Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle