- Yazar Biyografisi (TEİS)
Hâzık, Cüneydullâ İslâmşeyh Oğlu - Madde Yazarı: Prof. Dr. Vüsale MUSALI
- Eser Yazılış Tarihi:?
- Yazıldığı Saha:Harezm-Kıpçak
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:19. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Divan
- Yayın Tarihi:28/08/2022
DÎVÂN (HÂZIK)
şiirlerHâzık, Cüneydullâ İslâmşeyh Oğlu (d. ?/? - ö. 1258/1843)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Hâzık’ın Özbek Türkçesi ile Farsça şiirlerinden oluşan eseri. Şair, Divan’ında daha çok sosyal problemleri ele almış ve dönemin hükümdarlarını adil olmaya davet etmiştir. Divan’ın çeşitli nüshaları günümüze kadar gelmiştir. Rusya Bilimler Akademisi Şark Elyazmaları Enstitüsünde muhafaza edilen C- 470 kayıt numaralı elyazması 1259/1843 yılında istinsah edilmiştir. Divan tamamlanmamıştır (Акимушкин 1964: 203). Bu elyazması 24 gazel, 12 kaside, 7 müstezad, 7 muhammes, 1 mesnevi, 11 rubai, 12 muamma, 1 kıt'a olmakla toplamda 2000 beyitten oluşmaktadır (Ўзбек Адабиёти Тарихи 1978: 211). Divan’dakı şiirler dışında Rusya Bilimler Akademisi Şark Elyazmaları Enstitüsü koleksiyonundaki mecmualarda Hâzık’ın çok sayıda şiirleri yer almaktadır (bk. Акимушкин 1993: 254).
Hâzık Divanı'nın Özbekistan Bilimler Akademisi Şark Elyazmaları Enstitüsünde korunan 1064 kayıt numaralı elyazması 1318/1900 yılında istinsah edilmiştir. Divan, yazmanın 206b-260b varakları arasında yer almaktadır (Семенов 1954: 342). Bu kütüphanedeki 1579 şifreli elyazmasında ise şairin gazelleri bulunmaktadır. Tacikistan’ın Hucend şehrinde şahsi kütüphanelerden birinde Divan’ın iki elyazması daha vardır (Ўзбек Адабиёти Тарихи 1978: 211). Hâzık Divanı henüz yayımlanmamıştır.
Yazarın biyografisi için bk. "Hazık, Cüneydullâ İslâmşeyh Oğlu". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hazik-cuneydulla-islamseyh-oglu
Eserden Örnekler
Dimog‘im illatin, bag‘rimni dog‘in may iloj etmaz,
Kavokib gardishidindur bu g‘am vaz’in mizoj etmaz.
Dema toji erur shahning g‘am o‘di boshina chixmish,
Bu ma’ni joniga kim ravshan o‘lsa taxtu toj etmaz.
Namozu ro‘zadin bag‘rin o‘lan oshiqlari so‘rma,
Nechukkim podshoh vayron o‘lan yerni xiroj etmaz.
Fano ahlig‘a xavfi vormu shayton birla tangridin,
Ki o‘g‘ri muflisi toroj qilmas, shoh boj etmaz.
Kel, ey Hoziq, bu dunyoni taloq et, kimsa er o‘lsa
Er o‘lub bu taliqa-la bisoti izdivoj etmaz.
[...]
Muhabbat mehnatin bilgan knshi rohat pisand etmas,
Achiq may istagan maxmur tab’i mayli qand etmas.
Bu shaydo ko‘nglimi chun bog‘ladi zunnori zulfi-la,
Kishi devonani zanjir ila bu nav’ band etmas.
Asoye notavon ko‘nglumg‘a berdi qomating shavqi
Bu yanglig‘ nola jurat yo‘qsa mandek dardmand etmas.
Senu kavsar ziloliyu, menu oning labin zavqi
Netay, ey zohid, andin o‘zga yeuv ko‘nglum pisand etmas.
Kel, e, noseh eshnt pandim o‘zing, devona bo‘lmishmen,
Nechunkim bilmading devonalarga sud pand etmas.
Tabassum gar labidin ko‘z tutarsen, yig‘lag‘il, Hoziq,
Bulut oquzmaguncha yoshini gul no‘shxand etmas (URL 1).
Kaynakça
Акимушкин О.Ф. (1964). Кушев В.В., Миклухо-Маклай Н.Д., Мугинов А.М., Салахетдинова М.А. Персидские и Таджикские Рукописи Института Народов Азии АН СССР (Краткий алфавитный каталог). Часть I / Под Редакцией Н.Д.Миклухо-Маклая. М.: Наука, ГРВЛ.
Акимушкин О. Ф. (1993). Описание Таджикских и Персидских Рукописей Института Востоковедения РАН. Вып. 10. Поэтические Сборники, Альбомы. М., Наука.
Семенов, Александр (ed). (1954). Собрание Восточных Рукописей Академии Наук Узбекской ССР. Том 2. Ташкент: Институт Востоковедения.
Ўзбек Адабиёти Тарихи (1978). Тошкент: Фан.
URL 1. Qosimov, Begali. "Hoziq" https://ziyouz.uz/ozbek-sheriyati/ozbek-mumtoz-sheriyati/hoziq/ [Erişim tarihi: 26.08.2022].