- Yazar Biyografisi (TEİS)
Hâlis, Şeyh Abdurrahmân Hâlis Talebânî - Madde Yazarı: Prof. Dr. Hakan Yekbaş
- Eser Yazılış Tarihi:1284/1867
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:19. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Divan
- Yayın Tarihi:05/12/2021
DÎVÂN (HÂLİS)
şiirlerHâlis, Şeyh Abdurrahmân Hâlis Talebânî (d. 1212/1797- ö. 1275/1858)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Kâdirî tarikatında kendi adıyla anılan Hâlisiyye kolunu kuran Şeyh Abdurrahman Hâlis Talebânî’nin şiirlerini ihtiva eden eseri. Dostlarının teşvik ve arzusu üzerine 1250/1834 yılında te’lif ettiği Dîvân, Türkçe ve Farsça şiirlerinden oluşmaktadır.
65 sayfadan müteşekkil eser, Mevlânâ’nın Mesnevî’sinin ilk 18 beytinin şerhiyle birlikte basılmıştır. 1-25. sayfalar arasında mesnevî şerhi, 25-65. sayfalar arasında ise Dîvân yer almaktadır. Eserin başında mensur bir dibace bulunmaktadır. Bu bölümde besmele, hamdele ve salveleden sonra kendi ahvalinden bahsetmektedir. Dibaceyi yaratılış, tecelli ve aşk gibi konulardan bahsettiği şerhe giriş mahiyetinde manzum bir mukaddime takip eder. Onuncu sayfadan itibaren Mesnevî’nin on sekiz beytinin (sonradan iki beyit daha ilave ederek yirmi beyit) Farsça şerhi bulunmaktadır. Şerhte, Mesnevî’deki her beyit ikişer ikişer ele alınmış, kelimelerin sembolize ettiği unsurlar açıklanmış ve beyitlerde kastedilen derin anlamları aynı ahenkte ve derinlikte manzum bir biçimde yorumlanmıştır (Çakır 2016: 1349.)
Kitabın 26-65. sayfaları arasında ise şairin Farsça ve Türkçe şiirlerini içeren Dîvân’ı yer vardır. Eserde; 33 gazel (6’sı Türkçe), Fuzûlî’nin şiirlerine söylenmiş 3 tahmis, Mevlânâ Hâlid, Hâfız, Nur Ali, Mağribî, Kassâb ve Kâsım gibi şairlerin şiirlerine söylenen 10 Farsça tahmis, 1 Türkçe muhammes, 6 Farsça rubai ve kitabın te’lif tarihi için yazılmış bir Farsça kıt’a bulunmaktadır.
Dîvân’ındaki şiirlerinin hemen hepsi tasavvufî mahiyette olup edebî bakımdan büyük bir kıymet taşımamakla beraber manevî tesiri itibarıyla halk kitleleri arasında geniş bir yankı uyandırmıştır. Mevlânâ, Hâfız ve Fuzûlî gibi şairlerin tesiri altında kalmış, yazdığı şiirleriyle vahdet-i vücut nazariyesini anlatmaya çalışmıştır.
Dîvân, iki defa basılmıştır. İlk olarak Bağdat Valisi Gözlüklü Reşid Paşa’nın oğlu Rüştü Bey’in yardımıyla 1284/1867 yılında Hattat Ali Hacı Sâdık’ın kalemiyle yazılarak İstanbul Rıza Efendi Basmahânesi’nde taş baskı olarak tab’ ettirilmiştir. Dîvân’ın ikinci baskısı, 1367/1948 yılında Cezbe-i Aşk adı altında Tahran’da Âfitâb Matbaası’nda yapılmıştır.
Şairin biyografisi için bk. “Hâlis, Şeyh Abdurrahman Hâlis Talebânî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/halis-seyh-abdurrahman-halis-talebani
Eserden Örnekler
Gazel
Aşk olup rûz-ı ezelden sâkî-i peymânemiz
Âlemi kavgaya salmış na’ra-ı mestânemiz
Âlem-i cândan şarâb-ı vasldan mest olmuşuz
Sırr-ı vahdetdir hemîşe bâde-i meyhânemiz
Mazhar-ı nûr-ı cemâlin kıbledir âşıklara
Ol cemâlin pertevinden Ka’be’dir büthânemiz
Matla’ı her zerreden tâbân olup ol âfitâb
Aşk çeşmiyle temâşâ eyleriz cânânemiz
Rind ü rüsvâ-yı kalender-meşreb olduk aşkdan
Âlemi başdan başa dutmuş bizim efsânemiz
Şem‘ u güle çünki mazharlardır ol cânâneye
Gönlümüz bülbül olup cânlar olup pervânemiz
Dâm-ı zülfün dâne-i hâlin olup zencîrimiz
Yoksa yokdur âlem-i dünyâda âb u dânemiz
Nice yıllardır ki Hâlis hicr ile zulmetdedir
Şimdi feyz-i vasldan rûşen olup kâşânemiz (Hâlis 1284: 58).
Kaynakça
Şeyh Abdurrahman Hâlis (1284). Kitâbü’l-Ma’ârif fî Şerh-i Mesnevî-i Şerîf ve Min Kelâm-ı Şeyhü’ş-Şüyûh Şeyh Abdurrahman Kuddise Sırruhû, Bağdat: Rıza Efendi Basmahânesi.
Çakır, Mehmet Saki (2016). "Abdurrahman Halis Talebânî Kerkûkî ve Kitâbu’l-Meârif fî Şerh-i Mesnevi-i Şerîf Eseri". Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9 (44): 1346-1351.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | KİTÂBÜ’L-MA’ÂRİF FÎ ŞERH-İ MESNEVÎ-İ ŞERÎF (HÂLİS) | Hâlis, Şeyh Abdurrahmân Hâlis Talebânî | Prof. Dr. Hakan Yekbaş |
Görüntüle | ||
| 2 | BEHCETÜ’L-ESRÂR TERCÜMESİ (HÂLİS) | Hâlis, Şeyh Abdurrahmân Hâlis Talebânî | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 3 | DİVANÇE (VÂZIH) | Mustafâ Vâzıh | Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN |
Görüntüle | ||
| 4 | MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) | İbrâhîm Zikrî | Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal |
Görüntüle | ||
| 5 | ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ | Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi | Doç. Dr. Ramazan Ekinci |
Görüntüle | ||
| 6 | TARÎKÜ'L-İHTİSÂR | Nûrî, Osman Hanyevî | Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu |
Görüntüle | ||
| 7 | TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ | Mehmed Sabrî | Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz |
Görüntüle | ||
| 8 | RAVZ-I VERD | Şâkir, Ahmed Paşa | Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek |
Görüntüle | ||
| 9 | KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) | Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü | Diğer Öznur ÖZER |
Görüntüle | ||
| 10 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi | Prof. Dr. Beyhan KESİK |
Görüntüle | ||
| 11 | MEVLİD (ABDÎ) | Abdî | Doç. Dr. Hasan Kaya |
Görüntüle | ||
| 12 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Şarkîkarahisarlı | Dr. Hacer SAĞLAM |
Görüntüle |