DÎVÂN (HÂLİS)
şiirler
Hâlis, Şeyh Abdurrahmân Hâlis Talebânî (d. 1212/1797- ö. 1275/1858)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Kâdirî tarikatında kendi adıyla anılan Hâlisiyye kolunu kuran Şeyh Abdurrahman Hâlis Talebânî’nin şiirlerini ihtiva eden eseri. Dostlarının teşvik ve arzusu üzerine 1250/1834 yılında te’lif ettiği Dîvân, Türkçe ve Farsça şiirlerinden oluşmaktadır. 

65 sayfadan müteşekkil eser, Mevlânâ’nın Mesnevî’sinin ilk 18 beytinin şerhiyle birlikte basılmıştır. 1-25. sayfalar arasında mesnevî şerhi, 25-65. sayfalar arasında ise Dîvân yer almaktadır. Eserin başında mensur bir dibace bulunmaktadır. Bu bölümde besmele, hamdele ve salveleden sonra kendi ahvalinden bahsetmektedir. Dibaceyi yaratılış, tecelli ve aşk gibi konulardan bahsettiği şerhe giriş mahiyetinde manzum bir mukaddime takip eder. Onuncu sayfadan itibaren Mesnevî’nin on sekiz beytinin (sonradan iki beyit daha ilave ederek yirmi beyit) Farsça şerhi bulunmaktadır. Şerhte, Mesnevî’deki her beyit ikişer ikişer ele alınmış, kelimelerin sembolize ettiği unsurlar açıklanmış ve beyitlerde kastedilen derin anlamları aynı ahenkte ve derinlikte manzum bir biçimde yorumlanmıştır (Çakır 2016: 1349.)

Kitabın 26-65. sayfaları arasında ise şairin Farsça ve Türkçe şiirlerini içeren Dîvân’ı yer vardır. Eserde; 33 gazel (6’sı Türkçe), Fuzûlî’nin şiirlerine söylenmiş 3 tahmis, Mevlânâ Hâlid, Hâfız, Nur Ali, Mağribî, Kassâb ve Kâsım gibi şairlerin şiirlerine söylenen 10 Farsça tahmis, 1 Türkçe muhammes, 6 Farsça rubai ve kitabın te’lif tarihi için yazılmış bir Farsça kıt’a bulunmaktadır.

Dîvân’ındaki şiirlerinin hemen hepsi tasavvufî mahiyette olup edebî bakımdan büyük bir kıymet taşımamakla beraber manevî tesiri itibarıyla halk kitleleri arasında geniş bir yankı uyandırmıştır. Mevlânâ, Hâfız ve Fuzûlî gibi şairlerin tesiri altında kalmış, yazdığı şiirleriyle vahdet-i vücut nazariyesini anlatmaya çalışmıştır. 

Dîvân, iki defa basılmıştır. İlk olarak Bağdat Valisi Gözlüklü Reşid Paşa’nın oğlu Rüştü Bey’in yardımıyla 1284/1867 yılında Hattat Ali Hacı Sâdık’ın kalemiyle yazılarak İstanbul Rıza Efendi Basmahânesi’nde taş baskı olarak tab’ ettirilmiştir. Dîvân’ın ikinci baskısı, 1367/1948 yılında Cezbe-i Aşk adı altında Tahran’da Âfitâb Matbaası’nda yapılmıştır.

Şairin biyografisi için bk. “Hâlis, Şeyh Abdurrahman Hâlis Talebânî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/halis-seyh-abdurrahman-halis-talebani 

Eserden Örnekler


Gazel

Aşk olup rûz-ı ezelden sâkî-i peymânemiz

Âlemi kavgaya salmış na’ra-ı mestânemiz


Âlem-i cândan şarâb-ı vasldan mest olmuşuz

Sırr-ı vahdetdir hemîşe bâde-i meyhânemiz


Mazhar-ı nûr-ı cemâlin kıbledir âşıklara

Ol cemâlin pertevinden Ka’be’dir büthânemiz


Matla’ı her zerreden tâbân olup ol âfitâb

Aşk çeşmiyle temâşâ eyleriz cânânemiz


Rind ü rüsvâ-yı kalender-meşreb olduk aşkdan

Âlemi başdan başa dutmuş bizim efsânemiz


Şem‘ u güle çünki mazharlardır ol cânâneye

Gönlümüz bülbül olup cânlar olup pervânemiz


Dâm-ı zülfün dâne-i hâlin olup zencîrimiz

Yoksa yokdur âlem-i dünyâda âb u dânemiz


Nice yıllardır ki Hâlis hicr ile zulmetdedir

Şimdi feyz-i vasldan rûşen olup kâşânemiz (Hâlis 1284: 58).

Kaynakça


Şeyh Abdurrahman Hâlis (1284). Kitâbü’l-Ma’ârif fî Şerh-i Mesnevî-i Şerîf ve Min Kelâm-ı Şeyhü’ş-Şüyûh Şeyh Abdurrahman Kuddise Sırruhû, Bağdat: Rıza Efendi Basmahânesi.

Çakır, Mehmet Saki (2016). "Abdurrahman Halis Talebânî Kerkûkî ve Kitâbu’l-Meârif fî Şerh-i Mesnevi-i Şerîf Eseri". Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9 (44): 1346-1351.

Atıf Bilgileri


Yekbaş, Hakan. "DÎVÂN (HÂLİS)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-halis. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 KİTÂBÜ’L-MA’ÂRİF FÎ ŞERH-İ MESNEVÎ-İ ŞERÎF (HÂLİS) Hâlis, Şeyh Abdurrahmân Hâlis Talebânî Prof. Dr. Hakan Yekbaş
Görüntüle
2 BEHCETÜ’L-ESRÂR TERCÜMESİ (HÂLİS) Hâlis, Şeyh Abdurrahmân Hâlis Talebânî Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
3 DİVANÇE (VÂZIH) Mustafâ Vâzıh Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN
Görüntüle
4 MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) İbrâhîm Zikrî Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
5 ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Görüntüle
6 TARÎKÜ'L-İHTİSÂR Nûrî, Osman Hanyevî Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu
Görüntüle
7 TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ Mehmed Sabrî Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz
Görüntüle
8 RAVZ-I VERD Şâkir, Ahmed Paşa Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek
Görüntüle
9 KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü Diğer Öznur ÖZER
Görüntüle
10 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
11 MEVLİD (ABDÎ) Abdî Doç. Dr. Hasan Kaya
Görüntüle
12 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Şarkîkarahisarlı Dr. Hacer SAĞLAM
Görüntüle