Garîbî'nin Klasik Çağatay Türkçesi dönemine ait  dîvânı.

Sultan Hüseyin Mîrzâ Baykara’nın (1470-1506) eşi Hatice Begüm’den olan oğlu Şâh Garîb Mîrzâ (Arat 1985: 255), Nevâyi (öl. 906/1501)’nin çağdaşıdır. Mecâlisü’n-Nefâyis’de “yüce sultanlar ve onların hürmete layık evlatları” başlığı altında şair Garîbî’yi tanıtan ve “genç şair” Garîbî’yi beğendiğini dile getiren Nevâyi, onun kaleminden çıkan dizeleri başarılı bulduğunu belirtir. Garîbî’nin bir dîvân hazırladığı bilgisini (Eraslan 2001: 521-522) veren Nevâyi, eser hakkında başka bir bilgi vermemekle birlikte (Eraslan 2001: 191, 199, 513, 521-522) şairin “..dakik-fehm cevânî/ince düşünceli bir genç” (Hekmat 1945: 128) şeklinde vasıflarını sıralar. Bu tanımlamalarda sanatçının duygusal mizacına dikkat çekilmesi dîvânın içerdiği lirik yapının gerekçesi niteliğindedir.

Garîbî ve dîvânı hakkında “döneminde ve kendisinden sonra” verilen bilgiler, Baburnâme ile Mecâlisü’n-Nefâyis gibi kaynaklarda aktarılanlarla sınırlıdır (Yarkın 2010: 16). Garîbî Dîvânı, h. 940/ m. 1534'te Mevlânâ Şükrüllâh  tarafından istinsah edilmiştir. İhtiva ettiği dil özellikleri bakımından Çağataycanın Klasik dönemine dâhil edilen eser, Farsça ve Türkçe şiirlerden oluşur. Eser, üç bölümdür; bunlar: Hilâlî Çağatâyî (öl. h. 936/ m. 1529-30)’nin Şiirleri; Farsça Şiirler, Türkçe Şiirler'dir (Gök 2019: 7, 315). Eser gazel, muhammes ve kıtalardan müteşekkildir (Yarkın 2010: 5-6). Dîvânda genel itibariyle aruzun remel bahri fâʽilâtün/ fâʽilâtün/ fâʽilâtün/ fâʽilün kalıbı kullanılmış ve kafiye çeşidi olarak tam ve zengin kafiye tercih edilmiştir (Gök 2019: 10). Eserde  gazel biçiminde şiirler daha fazladır (Gök 2019: 9). Dîvâna âşıkâne söyleyiş tarzının hâkim olduğu anlaşılmaktadır.

Kendisi gibi şair olan babası Sultan Hüseyin Baykara’dan ve dönemin usta şairi Nevâyi’den etkilenen Garîbî, eserinde her ikisine de nazireler yazmıştır (Yarkın 2010). Garîbî’nin özgün ve güzel dizeler kurmada mahir olduğunu ifade eden Nevâyi lirizmi seven “bu şair gencin sadece nazmını değil nesrini de başarılı bulur” (Eraslan 2001: 521-522).

Kısa bir dönem Herat idaresini üstlenmiş olan Şâh Mîrzâ Garîb’in 188’lik sayfalık bu eseri tek nüshadır. Yazma, Orient 15 numarada kayıtlıdır ve 1999’da Alman hükümeti adına Hamburg Milli Kütüphanesi heyeti tarafından Babur Halk Encümeni Başkanlığı’na sunularak Özbek halkına takdim edilmiştir (Yarkın 2010: 5-6). Dr. Şefika Yarkın 2001 yılında Taşkent’te Kiril alfabesiyle eseri neşreder. 2010 yılında eseri daha geniş çerçevede tetkik eder; çalışmasını Afganistan Özbekçesiyle yayımlar. Nadim Gök (2019), Yarkın’ın Özbek Türkçesiyle neşredilmiş matbu metni esas almak suretiyle Garîbî Dîvânı hakkında yüksek lisans tezi yapar. Bunlardan başka eser üzerine 2000 yılında İsmetullah adlı bir araştırmacı “Şâh Garîb Mîrzâ” ve “Şahlarnıng Garîbî” adlı iki makale yazmıştır. Afganistan âlimlerinden İnayetullah Şehranî, Garîbî’nin Farsça Dîvânı’nı yayımlamıştır (Yarkın 2010: 17).

Sanatçının biyografisi için bk. “Şâh Garîb Mîrzâ”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/sah-garib-mirza