DÎVÂN (FÎRÛZ)
şiirler
Fîrûz, Muhammed Rahîm Sânî (d. 1263/1847 - ö. 1327/1910)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Hârizm hanlarından olan Muhammed Rahîm Fîrûz'un şiirlerini içeren eseri. Fîrûz, kendi sarayında şairleri himaye etmekle beraber gerek dinî ve gerekse de dünyevi konularda şiirler kaleme almıştır. Büyük ölçüde sevgiyi konu eden bu şiirler mecmua ve beyazlar aracılığıyla günümüze ulaşmıştır. Şairin şiirlerinin bir araya getirildiği 1991 yılı baskısında 98 gazel, 4 mesnevi, 4 muhammes, 2 müseddes, 2 tahmis ve 7 rubai bulunmaktadır (Феруз 1994).

Sovyet baskısı yıllarında şairin hayatı, sanatı, edebî kişiliği ve eserleri araştırılmaya tâbi tutulmamıştır. 1991 yılında bağımsızlığın kazanılmasından hemen sonra Fîrûz’un gazelleri (Феруз, 1991) ve Divan’ı (Феруз, 1994) basılmıştır. Fîrûz şiirlerinin söz konusu neşrinde Özbekistan Şarkiyat Enstitüsünde 12066 ve 3446 kayıt numarası ile muhafaza edilen nüshalar esas alınmıştır. Fîrûz’un şiirleri ilk kez 1879 yılında yayımlanmıştır. Tekrar baskısı ise 1900 yılında gerçekleşmiştir (URL 1). Şairin kaleme aldığı şiirler Divan adı altında bir araya getirilmiş ve 1991 yılında neşredilmiştir. Fîrûz’un şiirleri Özbekistan Bilimler Akademisi Bîrûnî Şarkiyat Enstitüsünde 120662, 3449, 8724 kayıt numarası ile muhafaza edilmektedir. Günümüzde de şairin sanatı çeşitli yönlerden araştırılmaktadır (Давлатёр, 1991; Жумахўжа, 1995; Karaköse, 2004; Махаммадиева, 2020; Махаммадиева, 2021).

Yazarın biyografisi için bk. "Fîrûz, Muhammed Rahîm Sânî". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/firuz-muhammed-rahim-sani

Eserden Örnekler


Zihi bordur zuhuringg‘a azal birla abad paydı

Tafakkur aylabon zoting, qila olmas xirad paydo


Ne hikmatdurki, guldek yuz ato bir kimsaga aylab

Birovda bulbuloso ohu afg‘on beadad paydo


Qachon hamdingga go‘yo aylagum tilni mane bekas

Manga gar bo‘lmasa altofi fazlingdin madad paydo


Bu ham bor qudratu sun’ing tasdiqiga bir burhon

Ki, qilding bu to‘qquz qat osmonni beamad paydo


Nechuk maqbullig‘ topg‘usidur ahli jahon aro,

Ul odamkim, onga qahring soridin bo‘lsa rad paydo


Borisi xohishi taqdiring ila bo‘lg‘usi mavjud,

Nekim gar bandadin olamda bo‘lsa neku bad paydo


Topar kavnayi ichra maqsad ila komini Feruz,

Inoyoting bila bo‘lsa anga gar masnad paydo  

[...]

Bo‘lsun salom behad anga subh ila maso

Kim, dedi vasfini oni furqon aro xudo.


Xoki qudumin ayladi bo‘sa hama rasul,

Bildi o‘ziga shoh oni jumlai anbiyo.


Ul shomkim, haq amri bila ayladi uruj,

Topti hama murod ila maqsudini ravo.


Albatta hashrda topar oning shafoatin,

Har kimsakim, jahonda qilur inqiyod ango.


Har kimki, amri shar’iyg‘a gar sunmag‘ay bo‘yun

Ro‘zi jazoda bo‘lgusi ikki yuzi qaro.


Har kim salomu salovot etsa odatin,

Shahd shafoatin ichadur tongla hashr aro.


Feruzdek shafoating umidin etgamen,

Hosil qil oni lutfing ila bobini masho  

[...]

Yorab, ish subhu maso jurm ila isyondur manga,

Iki ko‘zum ushbu g‘ussa birla giryondur manga.


Boshlag‘il tavfiq ila rohi hidoyat sorig‘a

Kim, ko‘ngul har dam zalolat birla javlondur manga.


Man ayon qilmoq sanga lozim emasdur har nafas,

Kim sanga bordur namoyon neki pinhondur manga.


Sen agar lutfu inoyatu karam anlasang,

Jumlayi mushkul iki olamda osondur manga.


Afu hajridin bir qatra ehson aylagil,

Kim hamisha jurm ila isyon farovondur manga.


Ma’rifatning jonibig‘a boshla yo‘lkim borho,

Jahl sori xotiri afkor jo‘yondur manga.


Qil ato bir jur’ai fazling bilakim, Feruzing,

Subh ila shom orzu daryoi g‘ufrondur manga (Феруз 1994: 9. 10, 11).

Kaynakça


Давлатёр Раҳим (1991). Шихназар Матрасул. Феруз: Шоҳ ва Шоир Қисмати. Тошкент : Ғ. Ғулом Исмидаги Нашриёт.

Давлатёр Раҳим (1995). Шихназар Матрасул. Феруз: Шоҳ ва Шоир Қисмати: тарихий бадиий лавха. Иккинчи Китоб. Тошкент Ўзбекистон.

Жумахўжа, Нусратилла (1995). Феруз: Маданият ва Санъат Ҳомийси. Тошкент : Фан.

Феруз, Мућаммад Раћимхон (1991). Не Бўлди, Ёрим Келмади : Ѓазаллар / Гулсара Исмоилова. Тошкент : Ѓафур Ѓулом Номидаги Нашриёт-Матбаа Бирлашмаси.

Феруз, Мућаммад Раћимхон (1994). Элга Шоҳу Ишқга Қул Девон. / Гулсара Исмоилова. Тошкент Ғафур Ғулом номидаги, Адабиёт ва санъат нашриёти. Karaköse, Saadet (2004). Özbek Şairi II. Muhammed Rahimhan Feruz ve Divanı. Türk Dünyası Araştırmaları, sayı 150, s. 219-235.

Махаммадиева, Юлдуз (2020). Религиозные и Просветительские Стихи Феруза. Инновационные Подходы в Современной Науке: Сб. Ст. По Материалам LXIX Международной Научно-Практической Конференции Инновационные Подходы в Современной Науке. № 9(69). – Москва: Интернаука.

 Махаммадиева, Юлдуз (2021). Ферузнинг Бадиий Маҳорати Филология Фанлари Фалсафа Доктори (PhD) Дис. Автореферати. Тошкент.

URL 1. Muhammad Rahimxon Feruz. https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/muhammad-rahimxon-feruz-1845-1910.

Atıf Bilgileri


MUSALI, Vüsale. "DÎVÂN (FÎRÛZ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-firuz. [Erişim Tarihi: 28 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DÎVÂN (HÂZIK) Hâzık, Cüneydullâ İslâmşeyh Oğlu Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
2 YÛSUF VE ZÜLEYHÂ (HÂZIK) Hâzık, Cüneydullâ İslâmşeyh Oğlu Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle