DÎVÂN (FEYZÎ)
şiirler
Feyzî, Subhî-zâde Feyzullâh (d. 1082/1671- ö. 1152/1739)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Subhî-zâde Feyzî’nin Heft Seyyâre, Mir’ât- ı Âlem-nümâ, Safâ-nâme ve Aşk-nâme isimli mesnevileri ile birlikte hamsesini oluşturan eseri. Hamse, yaklaşık 6000 beyitlik hacimli bir eserdir ve divan edebiyatı geleneğinin son hamsesi olmak bakımından önem taşır.

Asıl adı Feyzullah olan fakat Subhî-zâde lakabıyla tanınan şair, şiirlerinde Feyzî mahlasını kullanır. Dîvân’ının iki nüshası bilinmektedir. Bunlardan biri İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi Türkçe Yazmalar 2874 numarada kayıtlıdır. Bu nüshada; 10 kaside, 126 gazel, 45 rubai, 60 müfred, 92 tarih, 3 tahmis 18 lûgaz bulunmaktadır. Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Revan Köşkü 801 numarada kayıtlı nüshasında, Dîvân 1b-76a varakları arasında olup, 10 kaside, 126 gazel, 45 rubai, 59 müfred, 85 tarih, 3 tahmis vardır. Nüsha içinde Feyzî’nin 4 mesnevisi de vardır. Bunlar, Heft Seyyâre (80a-128b), Mir’ât-ı Âlem-nümâ (131b- 179b), Safâ-nâme (160a-200a) ve Aşk-nâme (202b- 246a)dir. Bu nüshanın müellif hatlı olması muhtemeldir. Divanlar dikkate alındığında, bu iki yazma arasındaki en bariz fark İstanbul Üniversitesi Kütüphanesindeki yazmada 56b-60a varakları arasında lûgazler bahsinin bulunmasıdır. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’ndeki Feyzî Dîvânı yazmasının Topkapı Sarayı, Revan Kitaplığı 801 numarada kayıtlı Feyzî Hamse'si yazmasından daha sonra istinsah edildiği düşünülünce, şairin Hamse'sini yazdığı tarihten sonra söylediği lûgazlerin bu şekilde bu yazmada yer aldığını, Hamse içindeki Dîvân’da ise bu yüzden yer almadığı söylenebilir (İspirli 1997: 11).

Şair, eserlerinde sık sık vezin, imla, hat bilmeyen okuyucudan ve hattatlardan çekindiğini dile getirir. Eserlerinde halk deyimlerine yer verir. Bu onun eserlerine canlılık getirmiştir. Dîvân’daki gazellerden birinin müzeyyel, birinin dü-matla olduğu, iki gazelde de redd-i matla yapıldığı görülür. Gazeller genellikle rediflidir, üç gazelde kafiye kullanılmıştır (Arslan 2008: 99). Gazellerin altısı Ârif (2), Rahîmî, Râgıb, Kâşif, Fehmî isimli şairlere naziredir. Divan’a üç de tahmis vardır. Birisi babası Subhî Ahmed Efendi’nin, diğeri Nâbî’nin, bir diğeri ise Behcetî Çelebi’nin gazeline yapılan tahmistir.  İlk olarak Agah Sırrı Levend tarafından Türk edebiyatına tanıtılan eser  (Levend 1955) Mehmet Arslan tarafından Türk Edebiyatında Hamseler ve Subhîzâde Feyzî’nin Hamsesi ismi ile yayımlanmıştır (2008). Ayrıca eser üzerinde bir doktora (İspirli 1997) ve bir de yüksek lisans tezi hazırlanmıştır (Güngör 1997). 

Şairin biyografisi için bk. “Feyzî, Subhî-zâde”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/feyzi-subhizade



Eserden Örnekler


Gazel

O gül-ruhsârı görmezsem kalursam iftirâk üzre

Olur tâ haşre dek dâğ-ı derûnum ihtirâk üzre


Fürûğ-ı şem’-i ruhsârından oldı zerreler peydâ

Değüldür mihr ü meh zâhir olan bu köhne tâk üzre


Olur çâh-ı gama üftâde bir gün Yûsuf-ı ümmîd

Kalur ise ger ebnâ-yı zamâne bu nifâk üzre


Nice kılsun nigâh-ı merhamet ol mihr ü meh-tal’at

Bizi dûr itmege dâ'im adûlar ittifâk üzre


Bedîd olursa hat rûyında geçmem fikr-i vuslatdan

O şûha rûz ü şeb ey Feyzî gönlüm iştiyâk üzre (İspirli 1997: 697).


Gazel

Mu’attardur dimâğum bûy-ı zülf-i dil-rübâ çıkmaz

Bana ta'n itme dilden zâhidâ aşk ü hevâ çıkmaz


Ben ol üftâde-i çâh-ı belâyum Yûsuf-âsâ kim

Gam-ı aşkunla cânâ rûy-ı arza bir sadâ çıkmaz


Olur dil-beste elbet müşg-bûyı zülfüne zirâ

Ser-i uşşâkdan ey mâh-rû bend-i belâ çıkmaz


Nice Mecnûn’un olmaz leylî-i zülfünle dil şimdi

Dilinden âşıkun zülf-i hayâl-i müşg-sâ çıkmaz


Penâh itme sakın bî-hûde dildârun ser-i kûyun

O meh-rû hayli demdür hânesinden Feyzîyâ çıkmaz (İspirli 1997: 671).


Kaynakça


Alkan İspirli, Serhan (2005). “Divan Edebiyatında Hamse ve Son Hamsemiz”. EJOS (Universiteit Utrecht), 8 (4): 1-37. 

Arslan, Mehmet (2008). Türk Edebiyatında Hamseler ve Subhîzâde Feyzî’nin Hamsesi. İstanbul. Kitabevi Yayınları.

Gündüz, Erol (1997). Subhî-zâde Feyzî Divanı (Karşılaştırmalı Metin). Yüksek Lisans Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi.

İspirli, Serhan (1997). Subhîzâde Feyzî’nin Hayatı, Edebî Kişiliği ve Hamses (İnceleme-Tenkitli Metin). Doktora Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi. 

Levend, Agah Sırrı (1955). “Feyzî’nin Bilinmeyen Bir Hamsesi”. Belleten, 143-152,



Atıf Bilgileri


Alkan İspirli, Serhan. "DÎVÂN (FEYZÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-feyzi-tees-3. [Erişim Tarihi: 07 Mart 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 HEFT-SEYYÂRE Feyzî, Subhî-zâde Feyzullah Prof. Dr. Serhan Alkan İspirli
Görüntüle
2 MİR’ÂT-I ÂLEM- NÜMÂ / MİR’ÂT-I SÛRET-NÜMÂ Feyzî, Subhî-zâde Feyzullah Prof. Dr. Serhan Alkan İspirli
Görüntüle
3 SAFÂ-NÂME Feyzî, Subhî-zâde Feyzullah Prof. Dr. Serhan Alkan İspirli
Görüntüle
4 AŞK-NÂME Feyzî, Subhî-zâde Doç. Dr. Necmiye Özbek Arslan
Görüntüle
5 MANZÛME-İ DURÛB-I EMSÂL (HIFZÎ) Hıfzî Dr. Öğr. Üyesi BAHANUR ÖZKAN BAHAR
Görüntüle
6 NA'T MECMÛ'ASI (HÜSEYİN AYVANSARÂYÎ) (Rıfat Kütük Şahsi Kütüphanesi) Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin Diğer Aybala Sena KÜTÜK
Görüntüle
7 DÎVÂN (KESBÎ /KİSBÎ) Kesbî/Kisbî, Kesbî Mehmed Efendi ismail Aksoyak
Görüntüle
8 TERCÜME-İ DURÛB-I EMSÂL-İ ARABİYYE (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullah Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
9 TERCÜME-İ LUTFU'T-TEDBÎR fî SİYÂSÂTİ'L-MÜLÛK (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
10 TERCÜME-İ EL-BERKU’L-YEMÂNÎ FÎ FETHİ’L-OSMÂNÎ (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
11 DÎVÂN (TEKİRDAĞLI AHMED LÜTFÎ) Lütfî, Ahmed Lütfî Efendi Diğer Ahmet Serdar Erkan
Görüntüle
12 MÜSTEVCEBÜ’L-HALÂS FÎ TEFSÎR-İ SÛRETİ’L-İHLÂS (TÂHİR, MEKKÎ-ZÂDE MEHMED) Tâhir, Mekkî-zâde Mehmed Tâhir Efendi (?/? – ö. 1128/1716) Dr. Öğr. Üyesi Oğuzhan UZUN
Görüntüle
13 AHSENÜ'L-HABER MİN KELÂMİ SEYYİDİ'L-BEŞER (VÂSIF, ŞA'BÂN-ZÂDE ABDULLÂH VÂSIF ÇELEBİ) Vâsıf, Şa'bân-zâde Abdullâh Vâsıf Çelebi Diğer Nükran ERBAŞ
Dr. Öğr. Üyesi Muhammed İkbâl Güler
Görüntüle
14 DÎVÂNÇE (ABDÎ / VASSÂF) Abdî (Vassâf), Abdullâh Efendi Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk
Görüntüle