DÎVÂN (FÂİK)
şiirler
Fâik, Ömer Fâik Efendi (d. ?/? - ö. 1245/1829)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Ömer Fâik Efendi'nin Türkçe ve Farsça şiirlerinden oluşan eseri.  Fâik Ömer, Dîvân'ını nazım şekli esasına dayalı geleneksel divan tertibine büyük ölçüde uygundur. Dîvân'da 37 kaside, 26 tarih, 2 murabba’, 3 tahmis, 1 müseddes, 101 gazel, 17 kıt’a ve 13 beyit vardır. Eserde yer alan kasidelerin 35’i Türkçe , 2’si Farsça'dır.

Dîvân, 3 münacatla başlar. Münacatların ardından 105 beyitlik mi’râciyeyle devam eden eserde 10 adet na’t bulunmaktadır. Devamında 4 halife için yazılmış kasideler gelir. Ardından, Hz. Mevlânâ, Sa’deddin Cibâvî, Ömer İbnü’l-Fâriz, Seyyid Ömer Sikkinî, Beşiktâşî Yahyâ Efendi, Hasan Sezâyî, İsmâil Hakkı Bursevî, Hâce Rızâü’ddin ve oğlu Mehmed Sıddık için söylenmiş kasideler gelmektedir. 1207 senesinde Beşiktaş Sahil-Saray-ı Hümâyununda Sultan III. Selîm’e sunulan bahariye tarzında bir kaside, 1214 tarihinde yine III. Selîm’e sunulan 2 kaside bulunmaktadır. Sultan II. Mahmud’a sunulan bir diğer kaside de Osmanlı-Rus savaşı ardından yapılan sulh için söylenmiştir. Dîvân'daki bir diğer kaside de III. Selîm’in Sır Katibi Ahmed Efendi için söylenmiş bir medhiyedir. Şairin Bursa’dan Anadolu’ya tayini sırasında Vezir Nurullâh Paşa için söylediği kaside, Paşa ile arasının açık olmasından duyduğu pişmanlığı dile getirdiği bir medhiyedir. Eserde Nakîbendî şeyhi Şeyh Ahmed-i Câmî-i Zindefil için söylenmiş, Sultan II. Mahmud devrinde Osmanlı ve Ruslar arasında 2 antlaşma imzalanmıştır. Bunlardan ilki, 1812 yılında Sırplarla imzalanan Bükreş Antlaşmasıdır. Bu antlaşma ile Sırplara bazı imtiyazlar verilmiştir. Fâik, şiirden anlaşıldığı kadarıyla bu sulhten hoşnut değildir. Bunun sebebinin Sırplara verilen bu imtiyazların olduğu düşünülebilir. II. Mahmud devrinde yapılan bir diğer antlaşma ise 1829 yılında Osmanlı ve Rusya arasında imzalanan Edirne Antlaşması’dır. Ancak bu antlaşma şairin ölüm yılına denk gelmektedir. Fâik’in ölüm tarihi tam olarak bilinmediği için bahsedilen sulhün Bükreş Antlaşması olduğu düşünülmektedir.

Fâik Ömer Dîvânı'nda çeşitli vesilelerle söylenmiş 26 adet tarih bulunmaktadır. Tarihler, III. Selîm devrinde Napolyon’un 1799’da Mısır’ı işgal etmesi sonucunda Nizâm-ı Cedîd ordusu tarafından bozguna uğratılması üzerine, Beşiktâşî Yahyâ Efendi’nin türbesinin III. Selîm tarafından tecdîdine, Topkapı Sarayı’nın tecdîdine, II. Mahmûd’un Şam’da inşa ettirdiği muvakkithâne üzerine, Mısır’ın fethine, Abdü’l-Hamîd Han’ın çocukları Şehzâde Sultan Mahmûd ve Fâtıma Sultan’ın velâdetlerine, Farîsî Hocası Neş’et Efendi’nin vefatına, Kuzât’dan Kız Sa’îd denilen birinin Emirgan’da hamamda iken oğlunun doğumuna, İmam Hâfız denilen bir zatın Arap bir cariyeyle evlenip ertesi sabah boşanmasına, Seyyid Mehmed Efendi’nin dördüncü defa Şehremînî olarak vazifelendirilmesine, Şehidlik mahallesinde bulunan Bektâşî Zaviyesinin II. Mahmûd tarafından tecdîdine, yine II. Mahmud tarafından Eyüp’te bulunan Taşlıburun mahallesinde yaptırılan Nakşîbendî tekkesine, Aynalıkavak Sahil-sarayında, Beşiktaş’ta Uzuncaova, Maçka ve Hocapaşa Mahalleleri’ndeki çeşme inşalarına, Kazasker İshak Efendi, Meşâyih-i Kirâmdan Şeyh Seyyid Atâ Efendi, Meşâyih-i Nakşibendiye’den Şeyh İsâ Efendi, Meşâyih-i Halvetiye’den Beykozlu Şeyh Hafız Efendi, Sultan-zâde Abdi Bey ve Meşâyih-i Halvetiye’den Zekâyî Efendi’nin vefatlarına ve son olarak II. Mahmûd devrinde, 1227 yılında Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa tarafından yapılan Hicaz seferine söylenmiştir.

Tarihlerin ardından Dîvân'ın musammatlar kısmı gelmektedir. Bu bölümün ilk şiiri “Nazm-ı Tasavvufâne Nazîre-i Şeyh Gâlib-i Mevlevî” ser-levhalı Şeyh Gâlib’in bir murabbasına yazılmış naziredir. Ardından Beşiktaşlı Şeyh Yahyâ Efendi’nin “itmişüz” redifli gazeli ve yine Beşiktaş’ta medfun Şeyh Mehmed Sıddıkü’n-Nakşîbendî’nin bir gazelinin tahmisi gelmektedir. Ardından Râgıb Paşa’nın “uydurmuş” redifli gazelinin tahmisi gelmektedir.  Dîvân'ın “İbtidâ-yı Gazeliyât” başlığı altındaki diğer bölümünde 101 adet Türkçe gazel bulunmaktadır. “Ebyât u Mukatta’ât u Rubâ’iyât” kısmında 17 kıt'a ve 13 beyit bulunmaktadır. Beyitlerden biri Mısır’ın fethi için söylenen tarih beytidir. (Büyükkaya 2008).

Türkçe Dîvân'ının bilinen yedi nüshası vardır: İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi T. 2234; T. 275; T. 5473, 9650; Millet Ktp. Mnz 320; Süleymaniye Ktp. Zühdi Bey 130/2 numaralarda kayıtlıdır. En zengin nüsha Süleymaniye Ktp. Zühtü Bey 130/2 numarada kayıtlıdır. Türkçe Dîvân üzerime yüksek lisan tezi yapılmıştır. (Büyükkaya 2008:). 

Şairin biyografisi için bk. “Fâik, Ömer Fâik Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/faik-omer-faik-efendi   


Eserden Örnekler


Nazm-ı Tasavvufâne Nazîre-i Şeyh Gâlib-i Mevlevî

 Ey zuhûr-ı nûr-ı akdes dilde kanımsın benim

V’ey huzûr-ı zevk-i kalbim tende cânımsın benim

Kandesin bilmem efendim lâ-mekânımsın benim

Âşikâr itsem dahı sırr-ı nihânımsın benim


Devha-i âlemde sensiz zevki yok cânâ gülün

Neyleyim nezzâresin bu hâk-dânda sünbülün

Söyledirsin şem’-i aşkınla bu şeb dil bülbülün

Âşikâr itsem dahi sırr-ı nihânımsın benim


Nûr-ı ruhsârın görünce aklım oldı târ-mâr

Eyledi Mansûr-ı dil esrâr-ı aşkı âşikâr

Saklarım fikr-i visâlin sínede leyl ü nehâr

Âşikâr itsem dahı sırr-ı nihânımsın benim


Çeşm-i dil gördükçe hüsnün varlıgım oldı adem

Nice yüzden gösterir bin şîve bakdıkça bu dem

Söyledirse râz-ı kalbi feyz-i aşkın dem-be-dem

Âşikâr itsem dahi sırr-ı nihânımsın benim


Sadr-ı dilde sûz-ı aşkın ihtifâ itsün hemân

Gizli sırrım âşıkâr itdirme lutf et el-amân

Âşıka bürhân gerek Fâik ise bir nâ-tüvân

Âşikâr itsem dahi sırr-ı nihânımsın benim (Büyükkaya 2008: 165).

Kaynakça


Bursalı Mehmed Tâhir (1333-42). Os­manlı Müellifleri. C. III. Matbaa-ı Amire. İstanbul.

Büyükkaya, Hande (2008). Faik Ömer ve Divanı: Karşılaştırmalı Metin-İnceleme. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Kültür Üniversitesi.

Fatîn Dâvud (1271). Tezkire-i Hâtimetü’l-Eş'âr. İstanbul.

Fâik. Dîvân-ı Fâik. İstanbul Üniversitesi. T. 2234.

İnal, İbnü'l-Emin Mahmud Kemal (1988). Son Asır Türk Şairleri. C.2. İstanbul: Dergâh Yay.

M. Şemseddîn Sâmi (1996). Kâmûsü'l-Alam. C. 4. Kaşgar Neşriyat. İstanbul.

Atıf Bilgileri


Aksoyak, ismail. "DÎVÂN (FÂİK)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-faik. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DİVANÇE (VÂZIH) Mustafâ Vâzıh Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN
Görüntüle
2 MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) İbrâhîm Zikrî Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
3 ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Görüntüle
4 TARÎKÜ'L-İHTİSÂR Nûrî, Osman Hanyevî Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu
Görüntüle
5 TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ Mehmed Sabrî Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz
Görüntüle
6 RAVZ-I VERD Şâkir, Ahmed Paşa Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek
Görüntüle
7 KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü Diğer Öznur ÖZER
Görüntüle
8 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
9 MEVLİD (ABDÎ) Abdî Doç. Dr. Hasan Kaya
Görüntüle
10 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Şarkîkarahisarlı Dr. Hacer SAĞLAM
Görüntüle