Belîğ mahlasını kullanan Mehmed Emîn’in (d. ?/? - ö. 1174/1760-61) şiirlerini ihtiva eden eser. Dîvân’ın hazırlanan tenkitli metninde (Demirel 2005), 11 kaside, musammatlar bölümünde 1 tahmis, 1 terci-bend görünümlü müseddes, 1 mersiye nazım türü ile yazılmış terci-bend, 4'ü kaside-gazel kafiye düzeninde ve diğerleri kıta nazım şekliyle yazılmış 31 tarih manzumesi, 238’i Türkçe, 5’i de Farsça olmak üzere 243 gazel, 55 kıta, 24 rubai, 2 şarkı, 63 müfret ile “Hammam-nâme”, “Kefşger-nâme”, “Hayyat-nâme” ve “Berber-nâme” başlıklı müseddesler, “Der-Menkıbe-i Sâhil-hâne-i Çerâğân” başlıklı kaside şeklinde manzume, terkib-bend şeklinde yazılmış “Sâkî-nâme” bulunur.

Belîğ, kasidelerini devrinde önemli olmayan şahıslara sunmuştur. En çok kasideyi ise Yenişehirli Râtip Ahmed Paşa için yazmıştır. Gazelleri, kasidelerine göre daha başarılıdır; güçlü ve veciz ifadeleriyle dikkati çeker. Kimi kaynakların Dîvân'dan ayrı müstakil eserler olarak tanıttıkları şiirlerinden “Kefşger-nâme” eski ayakkabıcılık terimleri yönünden zengindir. “Hammâm-nâme (-i Dil-sûz)” Türk hamamlarıyla ilgili bilgiler vermesi bakımından önemlidir. “Berber-nâme” muhteva bakımından Sâbit'in aynı adlı manzumesine benzeyen ve berberlik mesleği ile ilgili bir müseddestir. Türünün güzel bir örneği olan bu manzume eski cemiyet hayatıyla ilgili önemli bilgiler ihtiva eder. “Hayyât-nâme (-i Dil-sûz)”, devrin terzi esnafından bir “mahbub” çevresinde gelişen olayları anlatır. “Sâkî-nâme”si türünün basit bir örneğidir. “Der-menkıbe-i Sâhil-hâne-i Çerâğân” adlı uzun kasidesinde ise Çırağan Sarayı ve oradaki eğlenceler anlatılır. Bu manzumeler, canlı ve mizahi tasvirleri, 18. yüzyılın sosyal hayatından izler taşıyan orijinal ve mahallî tasvirleriyle dikkati çeker.

Belîğ, şiirlerinde sadece İstanbul’un At Meydanı, Tozkoparan, Fatih, Ok Meydanı gibi belli başlı semtlerini değil, Rumeli coğrafyasına ait pek çok yeri de konu edinir. İstanbul’daki meşhur yangınlardan bahsederek bazı önemli tarihî olaylara ışık tutar. Toplumsal konulara da dikkat çekerek gözlemlediği tipleri şiirlerinde gerçekçi bir şekilde tasvir eder. Dönemin insan portresini, yaşantısını, psikolojisini başarı ile yansıtır. Toplumda var olan uç örnekleri ve tipleri eleştirir. Böylece sosyal hiciv ve eleştiri yeteneğini gözler önüne serer. Şair, yaşadığı dönemden sık sık şikâyet eder. Rüşvetin, zulüm, haksızlık ve adaletsizliğin yaygın olmasından, sadece zenginlerin iltifat görmesinden, insanların vefasızlıklarından söz eder. Şiirlerindeki güzellik tasvirleri de son derece gerçekçidir. Dönemin toplumsal yaşantısı, alışveriş hayatı vs. ile ilgili önemli izlenimlerini aktarır (bk. Demirel 2005: I/140-220; Pala 1992: 417). Şairin kendisine yeni bir şiir türü icat etme cesareti veren orijinallik ve yürekliliğe de sahip olduğunu görüyoruz (Gibb 1999: 349). Sosyal hayatın izlerini bu denli taşıyan Dîvân, içerisinde barındırdığı atasözleri ve deyimlerin günümüze kaynaklık etmesi bakımından da son derece önemlidir.

Dîvân’ın mevcut 8 nüshası tespit edilmiştir. Ayrıca eser, 1258 yılında Ebu’z-Ziyâ Tevfik tarafından basılmıştır. Dîvân’ın tenkitli metnini önce yüksek lisans tezi olarak Ali Açıkgöz (1994), ardından yine yüksek lisans tezi olarak Üzeyir Dereli (1996), daha sonra Gamze Demirel (2005) doktora tezi olarak hazırlamışlardır. Özgenay İnanan da yüksek lisans tezi olarak eserin Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlüğünü hazırlamıştır (2017).

Şairin biyografisi için bk. “Belîğ, Mehmed Emîn”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/belig-mehmed-emin