Bağdatlı Abdülaziz Âsım Efendi’nin Türkçe Dîvân’ı. Eserde 69 kaside, 50 gazel, 15 nazm, 3 kıt’a, 1’i Farsça 3 tahmis, 1 müstezad, 1 mesnevi, 3 matla, 1 terci-bend, 2 rubai yer almaktadır. Dîvân’da 69 kasideyle ağırlık en çok bu şekline verilmiştir. Bunların çoğu makam atamaları, doğum ve ölümlere dair yazılan tarihler ve methiyelerden oluşmaktadır. Abdurrahman Nûreddin Paşa (ö. 1912), Müşir Mehmed Emin Namık Paşa (ö. 1892), Cinânizade Mehmed Kadrî Paşa (ö. 1884), Mehmed Âkif Paşa (ö. 1893), Hamdi Mehmed Paşa (ö. 1866), Ahmed Şefik Midhat Paşa (ö. 1884) Âsım’ın kaside sunduğu devlet adamlarından bazılarıdır.

Âsım’ın eserinde, çoğu âşıkane tarzda kaleme alınmış 50 gazel yer almaktadır. Gazellerinin dili kasidelerine göre daha sade ve renklidir. Şairin 15 nazmının konusu övgü ve çeşitli tarih konularındadır. Eserdeki 3 kıt’a da tarih ve övgüye dairdir. Tek mesnevinin konusu Mikail ile Utârid arasındaki diyaloglardan ibarettir. Terci-bendde ise felekten şikâyet söz konusudur. Şair, gelenek dâhilinde duygularının ifadesinde bazı dinî, tasavvufi, tarihî ve efsanevi kişiliklere yer vermiştir. Eserde muhteva, ayet iktibasları ile de desteklenmiştir.

Âsım’ın şiirlerinin tümü aruzla kaleme alınmış olup en çok kullanılan kalıp “fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün”dür. Şiirleri nazım tekniği bakımından bazı kusurlar barındırmaktadır. Şair, aruzu tatbik etmede zaman zaman hatalar yapmıştır. Eserde kafiye ve redif kullanımı gelenek ile paralellik göstermektedir.

Eserin tespit edilebilen iki nüshası; Millet Kütüphanesi Ali Emiri Efendi, Manzum Eserler Bölümü AEMN 267 ve 268 numaralarda kayıtlıdır. 52 varaktan oluşan 268 numaralı nüshadan hareketle Dîvân’a dair bir yüksek lisans çalışması yapılmıştır (Onuk 2016).

Şairin biyografisi için bk. “Âsım, Bağdatlı”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/asim-bagdatli