- Yazar Biyografisi (TEİS)
Fâzıl, Enderunlu Fâzıl (Hüseyin) Bey - Madde Yazarı: Araş. Gör. Hicran Yücel
- Eser Yazılış Tarihi:?/1795
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:18. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Mesnevi
- Yayın Tarihi:09/03/2022
DEFTER-İ AŞK (FÂZIL)
şairin hemcinsleriyle aşklarını anlatan eserFâzıl, Enderunlu Fâzıl (Hüseyin) Bey (d. 1170/1756-57 - ö. 3 Zilhicce 1225/30 Aralık 1810)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Enderunlu Fâzıl'ın (ö. 1225/1810) kendi başından geçen "hemcinsleri"yle olar aşklarını anlattığı eseri. 438 beyitten oluşan Defter-i Aşk, 1210/1795 tarihinde yazılmış bir aşk mesnevisidir. Aruzun "fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün" kalıbı ile yazılmıştır. Eser, Allah'ın güzelliğinin anlatıldığı bir giriş bölümüyle başlar ve âşığın tarifi, padişaha dua, manzumenin başlangıcı kısımları ile devam eder. Eserin asıl kısmını ise dört "sevgili"yle yaşadığı maceraların anlatıldığı bölüm oluşturur. Klasik mesnevi tertibinde yer alan tevhîd, münacât, naat gibi bölümler bu eserde yer almamaktadır.
Şairin hemcinsleriyle yaşayıp, sonradan pişman olduğu 22 aşk macerasından 4'ünü anlattığı mesnevi, edebî açıdan bir değeri olmamakla birlikte içinde yer alan mahallî unsurlarıyla dikkati çeker. Fâzıl'ın saraya alınıp Hazine Ocağına yerleştirilmesinden sonra başlayan aşk maceralarından ilki, buradaki bir ocakzade genç ile yaşadığı on iki aylık beraberliktir. Şair bunun ardından yine sarayda Bostancıbaşızâde Süleyman isimli bir gence âşık olur fakat bir buçuk yılın sonunda bu genç vefat eder. Daha sonra Fâzıl, "Şehlevendim" dediği bir hânendeyle üç yıl süren bir aşk yaşar. Bir süre sonra saraydan kovulan ve sefalet çeken Fâzıl, bu defa bir çingene çengiye âşık olur. Bu aşk da, çingene gencin evlenmeye karar vermesi ile son bulur. Bu bölümde yer alan çingene düğünü ile ilgili realist tasvirler ve olaylar dikkati çeker.
Müstakilen yayımlanmamış olan eser, şairin Hûban-nâme, Zenan-nâme ve Vehbî'nin Şevkengîz'i ile beraber basılmıştır (1837). Defter-i Aşk hakkında Selim Sırrı Kuru tarafından yayımlanmış bir makale bulunmaktadır (2005).
Şairin biyografisi için bk. "Fâzıl, Enderunlu Fâzıl (Hüseyin) Bey". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fazil-enderunlu-fazil-huseyin-bey
Eserden Örnekler
Der Ta'rîf-i Âşık
Âşık oldur ki derûnı ola sâf
Hüsn-i ahlâk ile kudsî-evsâf
Hubb-ı dünyâdan ola sînesi pâk
Ola çeşminde berâber zer ü hâk
Ne gedâ fark ede dünyâda ne şâh
Ana yeksân ola zellet ile câh
Nergis-âsâ ola gark-ı hayret
Dâ'imâ ser-be-zemîn-i fikret
Olmaya buhli anın zerre kadar
Ola tab'ında sehâvet muzmer (Kuru 2005: 497).
Ma'şûk-ı diger
Ey heves-kâr-ı peyâm-ı tâze
İşte şol kıssa-i nev-âgâze
Çünki âzâde-i hicrân oldum
Havf-ı aşk ile girîzân oldum
Yine gönlüm dedigim ayyârım
Düşmenim âh o hıyânet-kârım
Beni bir dil-bere medhûş etdi
Kaçdıgım çâha beni dûş etdi
Sıkılıp hâsılı bir gün dil-i zâr
Kıldı gamdan heves-i geşt ü güzâr
Galata semtine düştü güzerim
Bir sitem-kâre erişti nazarım
İsmine derler imiş İsmâ'îl
Oldu kurbân[ı] onun kalb-i alîl (Kuru 2005: 503).
Kaynakça
Enderunlu Fâzıl (1837). Defter-i Aşk, Hûbânname, Zenanname, Çenginame, Şevkengiz. İstanbul: Matbaa-i Âmire.
Kuru, Selim Sırrı (2005). “Biçimin Kıskacında Bir Tarih-i Nev-İcad: Enderunlu Fazıl Bey ve Defter-i Aşk Adlı Mesnevisi”. Şinasi Tekin Anısına “Uygurlardan Osmanlıya". İstanbul: Simurg Yay. 476-506.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
# | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
---|---|---|---|---|---|---|
1 | DÎVÂN (FÂZIL) | Fâzıl, Enderunlu Fâzıl (Hüseyin) Bey | Doç. Dr. MESUT BAYRAM DÜZENLİ Dr. Öğr. Üyesi Talip Çukurlu |
Görüntüle | ||
2 | HÛBÂN-NÂME (FÂZIL) | Fâzıl, Enderunlu Fâzıl (Hüseyin) Bey | Dr. Öğr. Üyesi esra egüz o donohoe |
Görüntüle | ||
3 | ZENÂN-NÂME | Fâzıl, Enderunlu Fâzıl (Hüseyin) Bey | Dr. Öğr. Üyesi esra egüz o donohoe |
Görüntüle | ||
4 | ÇENGÎ-NÂME | Fâzıl, Enderunlu Fâzıl (Hüseyin) Bey | Araş. Gör. Dr. Esra Beyhan |
Görüntüle | ||
5 | SÛR-NÂME-İ ŞEHRİYÂR | Fâzıl, Enderunlu Fâzıl (Hüseyin) Bey | Araş. Gör. Dr. Esra Beyhan |
Görüntüle | ||
6 | MANZÛME-İ DURÛB-I EMSÂL (HIFZÎ) | Hıfzî | Dr. Öğr. Üyesi BAHANUR ÖZKAN BAHAR |
Görüntüle | ||
7 | NA'T MECMÛ'ASI (HÜSEYİN AYVANSARÂYÎ) (Rıfat Kütük Şahsi Kütüphanesi) | Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin | Diğer Aybala Sena KÜTÜK |
Görüntüle | ||
8 | DÎVÂN (KESBÎ /KİSBÎ) | Kesbî/Kisbî, Kesbî Mehmed Efendi | ismail Aksoyak |
Görüntüle | ||
9 | TERCÜME-İ DURÛB-I EMSÂL-İ ARABİYYE (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) | Kudsî, Abdullah Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
10 | TERCÜME-İ LUTFU'T-TEDBÎR fî SİYÂSÂTİ'L-MÜLÛK (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) | Kudsî, Abdullâh Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
11 | TERCÜME-İ EL-BERKU’L-YEMÂNÎ FÎ FETHİ’L-OSMÂNÎ (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) | Kudsî, Abdullâh Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
12 | DÎVÂN (TEKİRDAĞLI AHMED LÜTFÎ) | Lütfî, Ahmed Lütfî Efendi | Diğer Ahmet Serdar Erkan |
Görüntüle | ||
13 | MÜSTEVCEBÜ’L-HALÂS FÎ TEFSÎR-İ SÛRETİ’L-İHLÂS (TÂHİR, MEKKÎ-ZÂDE MEHMED) | Tâhir, Mekkî-zâde Mehmed Tâhir Efendi (?/? – ö. 1128/1716) | Dr. Öğr. Üyesi Oğuzhan UZUN |
Görüntüle | ||
14 | AHSENÜ'L-HABER MİN KELÂMİ SEYYİDİ'L-BEŞER (VÂSIF, ŞA'BÂN-ZÂDE ABDULLÂH VÂSIF ÇELEBİ) | Vâsıf, Şa'bân-zâde Abdullâh Vâsıf Çelebi | Diğer Nükran ERBAŞ Dr. Öğr. Üyesi Muhammed İkbâl Güler |
Görüntüle | ||
15 | DÎVÂNÇE (ABDÎ / VASSÂF) | Abdî (Vassâf), Abdullâh Efendi | Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk |
Görüntüle |