DEFTER-İ AŞK (FÂZIL)
şairin hemcinsleriyle aşklarını anlatan eser
Fâzıl, Enderunlu Fâzıl (Hüseyin) Bey (d. 1170/1756-57 - ö. 3 Zilhicce 1225/30 Aralık 1810)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Enderunlu Fâzıl'ın (ö. 1225/1810) kendi başından  geçen "hemcinsleri"yle olar aşklarını anlattığı eseri. 438 beyitten oluşan Defter-i Aşk, 1210/1795 tarihinde yazılmış bir aşk mesnevisidir. Aruzun "fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün" kalıbı ile yazılmıştır. Eser, Allah'ın güzelliğinin anlatıldığı bir giriş bölümüyle başlar ve âşığın tarifi, padişaha dua, manzumenin başlangıcı kısımları ile devam eder. Eserin asıl kısmını ise dört "sevgili"yle yaşadığı maceraların anlatıldığı bölüm oluşturur.  Klasik mesnevi tertibinde yer alan tevhîd, münacât, naat gibi bölümler bu eserde yer almamaktadır.

Şairin hemcinsleriyle yaşayıp, sonradan pişman olduğu 22 aşk macerasından 4'ünü anlattığı mesnevi,  edebî açıdan bir değeri olmamakla birlikte içinde  yer alan mahallî unsurlarıyla dikkati çeker. Fâzıl'ın saraya alınıp Hazine Ocağına yerleştirilmesinden sonra başlayan aşk maceralarından ilki, buradaki bir ocakzade genç ile yaşadığı on iki aylık beraberliktir. Şair bunun ardından yine sarayda Bostancıbaşızâde Süleyman isimli bir gence âşık olur fakat bir buçuk yılın sonunda bu genç vefat eder. Daha sonra Fâzıl, "Şehlevendim" dediği bir hânendeyle üç yıl süren bir aşk yaşar. Bir süre sonra saraydan kovulan ve sefalet çeken Fâzıl, bu defa bir çingene çengiye âşık olur. Bu aşk da, çingene gencin evlenmeye karar vermesi ile son bulur. Bu bölümde yer alan çingene düğünü ile ilgili realist tasvirler ve olaylar  dikkati çeker.

Müstakilen yayımlanmamış olan eser, şairin Hûban-nâme, Zenan-nâme ve Vehbî'nin Şevkengîz'i ile beraber basılmıştır (1837). Defter-i Aşk hakkında Selim Sırrı Kuru tarafından yayımlanmış bir makale bulunmaktadır (2005).

Şairin biyografisi için bk. "Fâzıl, Enderunlu Fâzıl (Hüseyin) Bey". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğühttp://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fazil-enderunlu-fazil-huseyin-bey

Eserden Örnekler


Der Ta'rîf-i Âşık

Âşık oldur ki derûnı ola sâf
Hüsn-i ahlâk ile kudsî-evsâf

Hubb-ı dünyâdan ola sînesi pâk
Ola çeşminde berâber zer ü hâk

Ne gedâ fark ede dünyâda ne şâh
Ana yeksân ola zellet ile câh 

Nergis-âsâ ola gark-ı hayret
Dâ'imâ ser-be-zemîn-i fikret

Olmaya buhli anın zerre kadar
Ola tab'ında sehâvet muzmer  (Kuru 2005: 497).

Ma'şûk-ı diger

Ey heves-kâr-ı peyâm-ı tâze
İşte şol kıssa-i nev-âgâze

Çünki âzâde-i hicrân oldum 
Havf-ı aşk ile girîzân oldum

Yine gönlüm dedigim ayyârım
Düşmenim âh o hıyânet-kârım  

Beni bir dil-bere medhûş etdi
Kaçdıgım çâha beni dûş etdi

Sıkılıp hâsılı bir gün dil-i zâr
Kıldı gamdan heves-i geşt ü güzâr

Galata semtine düştü güzerim
Bir sitem-kâre erişti nazarım

İsmine derler imiş İsmâ'îl
Oldu kurbân[ı] onun kalb-i alîl (Kuru 2005: 503).

Kaynakça


Enderunlu Fâzıl (1837). Defter-i Aşk, Hûbânname, Zenanname, Çenginame, Şevkengiz. İstanbul: Matbaa-i Âmire.

Kuru, Selim Sırrı (2005). “Biçimin Kıskacında Bir Tarih-i Nev-İcad: Enderunlu Fazıl Bey ve Defter-i Aşk Adlı Mesnevisi”. Şinasi Tekin Anısına “Uygurlardan Osmanlıya". İstanbul: Simurg Yay. 476-506.

Atıf Bilgileri


Yücel, Hicran. "DEFTER-İ AŞK (FÂZIL)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/defter-i-ask-fazil. [Erişim Tarihi: 03 Nisan 2025].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DÎVÂN (FÂZIL) Fâzıl, Enderunlu Fâzıl (Hüseyin) Bey Doç. Dr. MESUT BAYRAM DÜZENLİ
Dr. Öğr. Üyesi Talip Çukurlu
Görüntüle
2 HÛBÂN-NÂME (FÂZIL) Fâzıl, Enderunlu Fâzıl (Hüseyin) Bey Dr. Öğr. Üyesi esra egüz o donohoe
Görüntüle
3 ZENÂN-NÂME Fâzıl, Enderunlu Fâzıl (Hüseyin) Bey Dr. Öğr. Üyesi esra egüz o donohoe
Görüntüle
4 ÇENGÎ-NÂME Fâzıl, Enderunlu Fâzıl (Hüseyin) Bey Araş. Gör. Dr. Esra Beyhan
Görüntüle
5 SÛR-NÂME-İ ŞEHRİYÂR Fâzıl, Enderunlu Fâzıl (Hüseyin) Bey Araş. Gör. Dr. Esra Beyhan
Görüntüle
6 MANZÛME-İ DURÛB-I EMSÂL (HIFZÎ) Hıfzî Dr. Öğr. Üyesi BAHANUR ÖZKAN BAHAR
Görüntüle
7 NA'T MECMÛ'ASI (HÜSEYİN AYVANSARÂYÎ) (Rıfat Kütük Şahsi Kütüphanesi) Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin Diğer Aybala Sena KÜTÜK
Görüntüle
8 DÎVÂN (KESBÎ /KİSBÎ) Kesbî/Kisbî, Kesbî Mehmed Efendi ismail Aksoyak
Görüntüle
9 TERCÜME-İ DURÛB-I EMSÂL-İ ARABİYYE (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullah Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
10 TERCÜME-İ LUTFU'T-TEDBÎR fî SİYÂSÂTİ'L-MÜLÛK (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
11 TERCÜME-İ EL-BERKU’L-YEMÂNÎ FÎ FETHİ’L-OSMÂNÎ (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
12 DÎVÂN (TEKİRDAĞLI AHMED LÜTFÎ) Lütfî, Ahmed Lütfî Efendi Diğer Ahmet Serdar Erkan
Görüntüle
13 MÜSTEVCEBÜ’L-HALÂS FÎ TEFSÎR-İ SÛRETİ’L-İHLÂS (TÂHİR, MEKKÎ-ZÂDE MEHMED) Tâhir, Mekkî-zâde Mehmed Tâhir Efendi (?/? – ö. 1128/1716) Dr. Öğr. Üyesi Oğuzhan UZUN
Görüntüle
14 AHSENÜ'L-HABER MİN KELÂMİ SEYYİDİ'L-BEŞER (VÂSIF, ŞA'BÂN-ZÂDE ABDULLÂH VÂSIF ÇELEBİ) Vâsıf, Şa'bân-zâde Abdullâh Vâsıf Çelebi Diğer Nükran ERBAŞ
Dr. Öğr. Üyesi Muhammed İkbâl Güler
Görüntüle
15 DÎVÂNÇE (ABDÎ / VASSÂF) Abdî (Vassâf), Abdullâh Efendi Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk
Görüntüle