Yenipazarlı Vâlî’nin kaleme aldığı iki kırk hadis tercümesinin ilki. Eser, aruzun fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün kalıbında yazılmış olup 215 beyitten ibarettir. Şair, eserini 998/1589-90 tarihinde tamamladığını aynı zamanda ebced hesabıyla adını da (Çil Hadîs-i Resûl) veren “Ger sorarsan tamâmına târîh / Buldı encâm Çil Hadîs-i Resûl 998” beytiyle bildirmektedir. Çil Hadîs-i Şerîf’te, besmeleden ve başlık konulmamış tevhîd ve naat bölümlerinden sonra “Sebeb-i Cem’-i Ehâdis-i Şerîf” başlığı altında eserin yazılış sebebi anlatılır. Bu bölümde Ebû Derdâ’nın rivayet ettiği kırk hadis ezberlemenin faziletine dair hadisten ve çeşitli referanslarla “kırk” sayısının öneminden söz edilir. Eserini nazmederken nelere dikkat ettiğinden bahseden Vâlî, öncelikle mevzû ve merfû hadis konusuna değinerek mevzû hadislere itibar etmeyip kaynağı sağlam olan hadisleri seçtiğini belirtir. Hadislerin güzel bir şekilde nakledilmesi gerektiğini, bunun için de “belâgat” bilmek icap ettiğini söyler. Eser, “münâcât” karakteri taşıyan bir bölümle devam eder. Vâlî, bu kısa yakarıştan sonra eseri nasıl hazırladığından, nelere dikkat ettiğinden ve kaynaklarından bahseder: Buhârî’de geçen hadislere “hâ”, Müslim’dekilere “mîm” işaretini koymuştur. Meşârık’ı esas almış ve hadisleri ondan iktibas etmiştir. Her hadisi iki beyit hâlinde nazmetmiş, ilk beyitte hadisi vermiş, ikincisinde “tefsir”ine yer vermiştir. Eskilerin bu hadisler üzerine neler dediklerini incelemiştir. “Sebeb-i telif” bölümü, bu beyitlerin ardından yine Allah’a dua ve günahlarının affedilmesini ve hâlis niyetle yaptığı bu işi Allah’ın kabul etmesini dilediği birkaç beyitle sona erer. “Kırk Hadis”in nazmen tercüme edildiği bölüm ise 125. beyitten itibaren başlamaktadır. Bu bölümde nazım şekli de değişir. Türünün diğer örneklerinin hemen tamamında görüldüğü üzere hadis çevirilerinin hepsi ikişer beyitlik kıt’alar hâlindedir. Bu bölümde -bütün nüshalarda- surh (kırmızı) mürekkeple hadis metninin Arapça aslı, râvîsiyle birlikte yazılmış, sonra her hadis tercümesi verilmiştir. 206. beyte kadar süren kırk hadisin tercümesi bittikten sonra “Hâtimetü’l-Ehâdis” başlığı altında yine kıt’a nazım şekliyle yazılmış 9 beyitlik bir tarihle sona erer. Çoğunluğu yardımlaşma, şefkat, merhamet, cömertlik, doğruluk gibi toplumu kuşatan konulardan seçildiği dikkat çeken hadislerin yanı sıra ibadetler, farz ve sünnetlerle ilgili olanlar da vardır.

Abdulkadir Karahan’ın kırk hadisler üzerine yaptığı hacimli çalışmasında, varlığından bahsedilen ama nüshası bulunmayan kırk hadisler arasında gösterdiği (1991: 303) eserin üç nüshası tespit edilmiştir (Köksal 2016: 315). Bir nüsha da eserin yayımından sonra M. Fatih Köksal’ın şahsi kütüphanesine alınmıştır (Nu: Yz. 213-Mec.21/2). Eser, M. Fatih Köksal tarafından makale olarak yayımlanmıştır (2007, 2016).

Şairin biyografisi için bk. “Vâlî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/vali