Nigârî, Seyyid Mîr Hamza Nigârî (d. 1220/1805 - ö. 1303/1886) tarafından kaleme alınan eser. 521 beyitten ibaret olan bu tasavvufi mesnevide şair, semaver ve çaydan söz ederken tasavvufi yorumlar yapar, memleketi Karabağ’ı ve oradaki büyükleri anlatır (Bilgin 2007: 86). Eser, aruzun “mef’ûlü mefâ’ilün fe’ûlün” kalıbıyla yazılmıştır.

Çaynâme, Fuzûlî’nin Beng ü Bâde adlı mesnevisinden ilham almış gibi görünmektedir. Çaynâme’de Karabağ ve Şuşa, dünyanın cenneti olarak adlandırılmıştır. Şaire göre Bağdat ve Şiraz bile Karabağ’a ve Şuşa’ya denk gelemez. Eserde Karabağ’ın sütü ve kaymağı da övülmüştür (Taşlıova 1998: 47-48). Klasik mesneviler gibi tevhid, münacat ve na'tla başlayan mesnevi, daha sonra İsmâîl Sirâceddîn Şirvânî’den söz eder. Alegorik bir eser olan Çaynâme, Karabağ’ın güzelliklerini tasvir ederek hem biladiye hem de şehrengiz türü için bir örnek olmuştur. Dili ağırdır ve alegorik bir eser olması sebebiyle süslü bir anlatıma sahiptir. Aslen Osmanlı Türkçesi ile yazılmış olmakla birlikte Azerbaycan Türkçesine ve Eski Anadolu Türkçesine özgü dil özellikleri de bu eserde görülür. Hatta Sevinç Ahundova’nın eserdeki Eski Anadolu Türkçesi özellikleri üzerine bir makalesi vardır (Ahundova 2020).

Çaynâme, müstakil bir eser olarak görülmeyip şairin Türkçe Dîvân’ının sonunda yer almaktadır. Bu yüzden bu mesnevinin yazılış tarihi tam olarak bilinmemektedir. Dîvân’ın Ankara Millî Kütüphanede 06 Mil Yz A 5181 numarada kayıtlı tarihsiz yazma nüshasında, 1301/1884 yılında İstanbul’da Süleyman Efendi Matbaası’nda basılmış olan matbu nüshada ve bu nüshadan istinsah edilmiş olup Konya Belediyesi İzzet Koyunoğlu Kütüphanesinde 13705 numarada kayıtlı olan yazma nüshada Çaynâme’nin metni de mevcuttur. Dîvân; Muzaffer Akkuş (2001), A. Azmi Bilgin (2003) ve Kurtuluş Altunbaş (2004) tarafından neşredilmiştir.

Yazarın biyografisi için bk. “Nigârî, Seyyid Mîr Hamza”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/nigari-seyyid-mir-hamza