- Yazar Biyografisi (TEİS)
Hâlis, Şeyh Abdurrahmân Hâlis Talebânî - Madde Yazarı: Prof. Dr. Sadık Yazar
- Eser Yazılış Tarihi:1231/Ocak 1815-16
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:19. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Mensur
- Niteliği:Tercüme
- Türü/Formu:Menkıbe
- Yayın Tarihi:14/04/2022
BEHCETÜ’L-ESRÂR TERCÜMESİ (HÂLİS)
Behcetü’l-Esrâr ve Ma’denü’l-Envâr tercümesiHâlis, Şeyh Abdurrahmân Hâlis Talebânî (d. 1212/1797 - ö. 1275/1858)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Kadiriyye Tarikati’nin Hâlisiyye kolu kurucusu, Şeyh Abdurrahman el-Hâlis el-Kerkükî et-Talibânî’nin, Abdülkâdir Geylânî’nin menkıbelerini ihtiva eden Behcetü’l-Esrâr ve Ma’denü’l-Envâr adlı Arapça eserin tercümesi.
Kendisi de Kadiriyye Tarikatı’na mensup olan Nureddin Ebu’l-Hasan Ali b. Yusûf b. Cerîr el-Lahmî eş-Şattannûfî eş-Şâfiî tarafından yazılan Behcetü’l-Esrâr, Abdülkâdir Geylânî’nin hayatı, menkıbeleri ve sözlerini ihtiva eden Arapça bir eserdir.
Osmanlı dönemi Türk edebiyatında manzum ve mensur olarak birkaç defa tercüme edilen (Tercümeleri için bk. Yazar 2011: Atay 2020: 25-48) bu eserin bir tercümesi de XIX. yüzyılda yaşamış olan Şeyh Abdurrahman el-Hâlis el-Kerkükî tarafından yapılmıştır. Eserinin sebeb-i telif bölümünde verdiği bilgiye göre, Şeyh Abdurrahman, Behcetü’l-Esrâr’ın tercümesine Rebiülevvel 1231/Ocak 1815-16 tarihinde başlamıştır. Kitabın sonunda tercümenin 1230 yılının Rebîülâhir ayında tamamlandığı yazılıysa da bu tarih mukaddimedeki bilgi ile uyuşmaz. İbnü'l-Emin eserin 1232/1817 yılında tamamlandığını ifade etmektedir (2000: 802; Yekbaş 2013). Mütercim eserin sebeb-i telifinde mezkur tarihte hem babası hem de şeyhi olan Şeyh Ahmed b. Mahmud el-Kâdirî’nin, dervişlerin Abdülkâdir Geylânî’nin hayatını ve kerametlerini öğrenerek sadakat ve muhabbetlerini arttırmaları kastıyla Behcetü’l-Esrâr’ı Arapçadan Türkçeye tercüme etmesini ister. Şeyh Abdurrahman da bu emri/talebi yerine getirerek eseri mensur olarak tercüme eder.
Tercümede Arapça ve Farsça asıllı kelimelerin yoğun olarak kullanılması yönünde bir eğilim bulunmaktaysa da mütercimin yoğun bir inşa kaygısı olduğu söylenemez. Dört adet yazma nüshası tespit edilebilen eser, 1302/1885 yılında Müderris-zâde Muhammed Said Efendi tarafından İstanbul’da Mahmut Bey Matbaası’nda basılmıştır. Hatice Ünsal eserin çeviri yazı metnini hazırladığı bir yüksek lisans tezi hazırlarken (Ünsal 2010) Mustafa Necati Ak tarafından da sadeleştirilerek neşredilmiştir (Ak 1962).
Şairin biyografisi için bk. “Hâlis, Şeyh Abdurrahman Hâlis Talebânî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/halis-seyh-abdurrahman-halis-talebani
Eserden Örnekler
Eyzan Şeyh Ömer el-Bezzâz nakleder ki: “Sene hamsîn ve hamse mîe şehr-i Cemâziye‘l-ahir’in beşinde edâ-yı salât-i cum‘a için Hz. Muhyiddîn Abdülkâdir’in sâye-sıfat karîn-i izz-i refâkatleri olarak azm-i mescid eyledik. Vusûlümüzde sâir cum‘alar gibi halâyık ol hazretin dest-bûsüne izdihâm etmemekle ben kalbimde aceb halkın bu cum‘a cânib-i Şeyh’e adem-i teveccühlerine bâ‘is nedir deyu tefekkür ederken Cenâb-ı Şeyh Nurbaş [mü]tebessim olarak bana nazar kılmağın, der-akab halâyık ber-minvâl-i sâbık ol Hazret’in takbîl-i yedine tezâhümle müsâra‘at etmeleriyle kesret-i müzâhameden ben anın cenâb- ı devlet-meâblarından ırak düşdüm. Ol Hazret yine tebessüm ederek “Ey Ömer! Sen bu hâleti mi taleb ederdin? Bilmez misin ki; kâffe-i kulûb-ı halâyık benim kabza-i cezbemde olarak incizâb ve intılâkları vâ-beste-i hâhişimdir.” deyu buyurdular (Ünsal 2010: 93).
Kaynakça
Ak, Mustafa Necati (hzl.) (2013). Menâkıb-ı Abdülkadir Geylânî Behcetü’l-Esrâr. İstanbul: Onur Kitap.
Atay, Murathan (2020). “Bir Menâkıbnâme Mütercimi: XVI. Yüzyıl Şâirlerinden Konyalı Muhyî ve Behcetü’l-Esrâr Tercümesi (Kenzü’l-Menâkıb Ve Remzü’l-Mevâhib) [İnceleme-Tenkitli Metin-Diliçi Çeviri-Tıpkı Basım]”. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Medeniyet Üniversitesi.
Şeyh Abdurrahman Hâlis (1302). Behcetü’l-Esrâr Tercümesi. İstanbul: Mahmûd Bey Matbaası.
Ünsal, Hatice (2010). Abdurrahman Halis Talabani ve Behcetül-Esrar Tercümesi Adlı Eseri. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.
Yazar, Sadık (2011). Anadolu Sahası Klasik Türk Edebiyatında Tercüme ve Şerh Geleneği. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | DÎVÂN (HÂLİS) | Hâlis, Şeyh Abdurrahmân Hâlis Talebânî | Prof. Dr. Hakan Yekbaş |
Görüntüle | ||
| 2 | KİTÂBÜ’L-MA’ÂRİF FÎ ŞERH-İ MESNEVÎ-İ ŞERÎF (HÂLİS) | Hâlis, Şeyh Abdurrahmân Hâlis Talebânî | Prof. Dr. Hakan Yekbaş |
Görüntüle | ||
| 3 | DİVANÇE (VÂZIH) | Mustafâ Vâzıh | Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN |
Görüntüle | ||
| 4 | MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) | İbrâhîm Zikrî | Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal |
Görüntüle | ||
| 5 | ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ | Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi | Doç. Dr. Ramazan Ekinci |
Görüntüle | ||
| 6 | TARÎKÜ'L-İHTİSÂR | Nûrî, Osman Hanyevî | Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu |
Görüntüle | ||
| 7 | TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ | Mehmed Sabrî | Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz |
Görüntüle | ||
| 8 | RAVZ-I VERD | Şâkir, Ahmed Paşa | Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek |
Görüntüle | ||
| 9 | KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) | Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü | Diğer Öznur ÖZER |
Görüntüle | ||
| 10 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi | Prof. Dr. Beyhan KESİK |
Görüntüle | ||
| 11 | MEVLİD (ABDÎ) | Abdî | Doç. Dr. Hasan Kaya |
Görüntüle | ||
| 12 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Şarkîkarahisarlı | Dr. Hacer SAĞLAM |
Görüntüle |