18. yüzyıl şairlerinden Balıkesirli Râsih'in (d. ?/? - ö. 14 Rebiülevvel 1144/16 Eylül 1731) geleneksel şehrengiz türünden biraz farklı bir muhtevada kaleme aldığı ve Aydın dili hakkında da önemli veriler ihtiva eden eser. Mevcut çalışmalara göre müstakil bir nüshasına erişilmeyen Aydın Şehr-engîzi'nin varlığı eserin yazarı olan Balıkesirli Râsih'in diğer eserlerinden anlaşılmaktadır. Öncelikle Osmanlı havas kültürüne dair önemli eseri olan Bülgatü’l-Ahbâb adlı eserinde Râsih “Bülgatün fi’l-Mücerrebâti’l-Mukarrere” başlıklı bölümünde insanların kabalığı ve kişisel bakıma önem vermemelerinden bahsederken sözü Aydın ili halkına dair yazdığı bu eserine getirip bunun adeta sebeb-i telifi ve yazılış hikâyesini anlatmaktadır. Buna göre Osman oğlu Nasûh Paşa (ö. 1714) ile Aydın ilinde görevlendirilmesi sırasında Paşa'nın ısrarı üzerine iki yüz beyti aşkın bir kaside ile Aydın ili halkının hâllerini anlattığını söyler. Şehrengizini Paşa'nın medhiyesi ile süslediğini ifade eden Râsih, kasidesinin girişinde bahsi geçen memduhun vaz’ını medhettiğini, sonrasında Aydın ili halkının hâllerine yer verdiğini ifade eder. Bu şehrengiz karşılığında üç küheylan at, çeşit çeşit değerli elbise ve 1000 kuruştan fazla nakit olmak üzere bahsi geçen paşanın cömert ihsanlarına nail olduğunu ifade eder (Balıkesirli Râsih [yz.] 135b-36a; Yazar 2020a: 650-52; 2020b: 47-48).

Râsih Bülgatü'l-Ahbâb'da yazılış hikâyesini anlatıp birkaç beyit iktibas ettiği Aydın Şehr-engîzi adlı eserinin giriş kısmının tamamı ile şehrengiz kısmından bir kısmını bugün Süleymaniye Ktp. Esad Efendi 3473 numarada kayıtlı bulunan şahsi mecmuasının (mecmua için bk Yazar 2020b) 32a-33b sayfaları arasında kaydetmiştir. Böylece eserin mahiyeti hakkında daha fazla bilgiye sahip olmamızı sağlayan bu derlemeye göre eser remel bahrinin "fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün" kalıbı ile ve kaside nazım biçimi ile yazılmıştır. Râsih’in bu eseri öncelikle şehrengiz geleneğinin neredeyse bittiği bir dönemde kaleme alınmış olması dolayısıyla ayrı bir yere sahip olduğu gibi muhtevasının farklılığı dolayısıyla da klasik şehrengiz geleneği içerisinde farklı bir yerde durmaktadır. Zira şair şehrin güzellerinden ziyade Aydın ilindeki halkın kabalığını ve bunların yerel/kültürel özelliklerini yansıtmaya çalışmaktadır. Bu itibarla da tarihsel Aydın ağzı ile ilgili bugün elimizde bulunan sınırlı malzemeye önemli bir katkı sunmaktadır (Yazar 2020b: 48).

Şairin biyografisi için bk. “Râsih, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/rasih-balikesirli-rasih-ahmed-bey